ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ୟ, ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଏକମାତ୍ର ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ହେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସହଜରେ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଏଠାରେ ମାଛର ଝୁଣ୍ଡ ଭରିଥିବା ମହାସାଗରକୁ ସହଜରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ଯୁବାବସ୍ଥାର ତରଙ୍ଗ ଭରିଥିବା ଅସାଧୁ ମହାସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ନମ୍ରତାରେ ଶୋଭିତ, ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, କରୁଣାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗୁଣରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୁବାବସ୍ଥା ଏହି ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଗଗନରେ ଅରଣ୍ୟ ପରି। ଏବେ ମୁଁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଉଛି—ଏକ ନାରୀର ଦେହରେ କଣ ଏତେ ରୂପ ଅଛି? ତାଙ୍କର ଦେହ ମାଂସର ଏକ ଗୁଡିକ, ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଚଳିଥାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେହ ହଡ଼, ଶିରା ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଗଠିକାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆଉ ଆପଣ ଚେଷ୍ଟା କରି ଚର୍ମ, ମାଂସ, ରକ୍ତ, ବାସ୍ପ, ଏବଂ ଅଶ୍ରୁ କୁ ଚକ୍ଷୁ ଠାରୁ ଅଲଗା କରି ଦେଖନ୍ତୁ, ତେଣୁ କଣ ଆକର୍ଷଣ ରହିଥାଏ? କିପରି ଅପରିଗ୍ରହ ଭୋଗରେ ଭ୍ରମ ରଖିବେ? ଏଠାରେ କେଉଁଠି କେଶ, କେଉଁଠି ରକ୍ତ—ଏହି ଦେହର ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ସହିତ, ବିସ୍ତୃତ ମନ ଥିବା ଜଣେ ପୁରୁଷ କଣ କରିପାରିବେ? ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ପୁନିପୁନି ଶୋଭା ଦେଇ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇ ଭୂଷିତ, ସେମାନେ ପରେ ମାଂସ ଭକ୍ଷକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଚେଷ୍ଟାରେ ମୁକୁତ ଶୋଭା ଦେଉଥିବା, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଚମକୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ତରଙ୍ଗ ପରି ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ପ୍ରିୟ ଶୋଭା ଅନ୍ତେ ଶ୍ମଶାନରେ କୁକୁରମାନେ ଭକ୍ଷିତ କରି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ପ୍ରାଣୀ ପରି। ଅରଣ୍ୟର ଛୋଟ ଛୋଟ ବଛାର ଅଙ୍ଗ ଯେପରି ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ବିଲିନ, ସେପରି ନାରୀର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ; ଏଠାରେ କଣ ଲାଭ ଅଛି? ନାରୀର ଆକର୍ଷଣ କେବଳ ଭାବନାର ଫଳ; ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭ୍ରମକୁ ଦେଖି, ଏହି ଆକର୍ଷଣ କିଛି ଅଛି ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବୁଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଏକ ନାରୀ, ଯେଉଁ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଅସ୍ଥିର; ଏହି ମଦ୍ୟ ପରି ଅସ୍ଥିର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ନାରୀର ଆକର୍ଷଣରେ ମନକୁ ବିଲିନ କରି ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଅନୁଶୀଳନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଉନ୍ମୋଚନ ପାଇ ନାହିଁ। ନାରୀମାନେ, କେଶ ଓ କଜଳରେ ଭୂଷିତ, ସ୍ବଭାବରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ; ଦୁଷ୍କର୍ମର ଅଗ୍ନିର ଶିଖାପରି, ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଘାସ ପରି ଜଳାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି। ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ, ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଏକମାତ୍ର ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ, ଯେଉଁମାନେ ସହଜରେ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଭୟକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ। ନାରୀମାନେ, ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଲାଗେ, ତଥାପି ସେମାନେ ନରକର ଅଗ୍ନିର ଜଳାଇବା ଲାଗି ଉପକରଣ; ଦେଖିବାରେ ଶୋଭା, କିନ୍ତୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅନୁଭୂତି। ତାଙ୍କର ଆଖି ଅନ୍ଧାରରେ ତାରାପରି ଚମକୁଥିବା, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ହାସି ଫୁଲର ଗୁଛ ପରି ମନୋହର। ଖେଳାଳି ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସେ ଚେଷ୍ଟାର ନାଶ କରେ; ଲମ୍ବା ରାତିର ନାରୀ, ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ। ଫୁଲ ପରି ମଧୁର, ମନୋହର, ତାଙ୍କର କମଳ ହାତ ନୂତନ ପତ୍ର ପରି, ଭୌମ ଭୌମ କଣ୍ଠ ମଧୁମକ୍ଷି ପରି, ମାଲା ମୁକୁତ ପରି ଅଙ୍ଗ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଫୁଲର ରେଶା ପରି ଧୂସର, ପୁରୁଷଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହି ପ୍ରିୟା, ଏକ ବିଷାକ୍ତ ଲତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହାୟତା ଦେଇଥାଏ। କେବଳ ଏକ ନିଶ୍ୱାସରେ, ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରି, ସର୍ପ ବଶ କରିବା ପରି ପୁରୁଷକୁ ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣରେ ଆଣିନେଇଥାଏ, ହାତୀର ହାତ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପ କୁ ତାଣିବା ପରି। ଶିକାରୀ ନାମ ଅଭିଲାଷା, ସରଳ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଜାଲ ବିଛି ଦେଇଛି; ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କର ଅଙ୍ଗକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥାନ୍ତି, ନିପୁଣ ପକ୍ଷୀ ପରି। ମନର ହାତୀ, ବିସ୍ତୃତ ନାରୀ ପ୍ରତି ଅଭିଲାଷାରେ ମତିହୀନ, ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛି, ମୂକ ପରି ଅସ୍ଥିର। ପୁରୁଷ ଜନ୍ମର ତଳାବରେ ମାଛ ପରି, କର୍ମର ଖାଲିରେ ଚଳିଥାଏ; ନାରୀ ଏଠାରେ ଚାଲି ଆସୁଥିବା ଆସାର ଆଉ ଦୁଷ୍ଟ ଆଦତର ତାର ହେଉଛି। ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା, ଶୃଙ୍ଖଳା ହାତୀ ପାଇଁ, ରଶି ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଦଳା ଲଟସ୍ ପାଇଁ ମାଟି ପରି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଭୋଗର ଜଗତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଚିତ୍ର ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ; ଏହା ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥାକୁ ନାରୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ପାଏ। ମୁଁ ଚାହେ ଯେ ନାରୀରୁ ସଦା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରହିବି, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଗୁଣର ମଣି ଭରିଥିବା ଶ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦେହର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା, ଦୁଃଖର ଏକ ଅବିରତ ଶୃଙ୍ଖଳା। ଏକ ଶୋଭା ମାନେ କଣ କାମର, ଚକ୍ଷୁ, କିମ୍ବା କଟି, କିମ୍ବା ଭୌମ—ଏହା କେବଳ ମାଂସ, ଏହାର କୌଣସି ତତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ମାଂସ, ଏଠାରେ ରକ୍ତ, ଏଠାରେ ଅସ୍ଥି; ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନାରୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ଏକ ସମୟରେ ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କପାସ ପରି ମୃଦୁ ଭାବରେ ଆଲିଂଗିତ ହେଉଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ଏବେ ପିତୃଭୂମିରେ ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ମୁହଁ ଚେହେରା ଏକ ଦିନ ଚେତନାରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା, ତାଲ ମାନ୍ଦାର ଲାଲ ଓ ତଜା ଅଲଙ୍କାର ଦେଇ ଶୋଭିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ଅନ୍ତେ ଜଙ୍ଗଲରେ ପତିତ ହୋଇ ଅବସାନ ପାଏ। କେଶ ଶ୍ମଶାନ ଗଛର ଯକ୍ତାଳ ପରି ହୋଇଯାଏ; ଅସ୍ଥି ତାରା ପରି ଚମକୁଥିବା ଭଳି ଏ ଭୂମିରେ ଚିଁଟି ଚିଁଟି ହୋଇଯାଏ। ଧୂଳି ରକ୍ତକୁ ପିଇଯାଏ, ମାଂସ ଭକ୍ଷକ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଭକ୍ଷିତ କରିଥାନ୍ତି; ଅଗ୍ନି ଚର୍ମକୁ ଭକ୍ଷିତ କରେ, ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଆକାଶକୁ ଚାଲିଯାଏ। ଏପରି ଦେହର ନିକଟତମ ଭବିଷ୍ୟତ ବିବରଣୀ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଲି; ତେଣୁ କିପରି ଆପଣ ଭ୍ରମକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି? ଏହି ଦେହ, ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତର ମିଶ୍ରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା କେବଳ ରସ ଧାରଣ କରେ; କିପରି ଏହାକୁ ଚେତନାଶୀଳ ବୋଲି ଗଣନା କରାଯାଏ? ଚିନ୍ତା, ଅଭିଲାଷା ପଛରେ ଚଳିଥାଏ, ଗଛର ଶାଖା ପରି ଏହା ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ, ତେଣୁ ଫଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ତିତେ।