ରଜସିଂହାସନ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ବାନର ଯେପରି ଛାୟା, ଉଚ୍ଚ ଶାଖା, ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଦେଖି ବସିଥାଏ, ସେପରି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ସେ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ ଏବଂ ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଲୋଭୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ମଧୁର ହଳକା ବାତାସରେ ମନ୍ଦାର ପୁଷ୍ପରେ ଦ୍ୱୀପ ଝୁଲାଏ ଯେପରି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ତାପରେ, ସେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦାୟିସ୍ତମ୍ଭ ଅଛି, ଯାହା ଖେଳପଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅଭିଭୂତ ହେବାପରି ଦେଖାଯାଏ।” ଏହି କଥା କହି, ସେ ଦାୟିକୁ ଘୁରାଇଲେ, ଯେପରି ସ୍ୱୟଂ ପରମାତ୍ମା ମାୟାରେ ବିଭିନ୍ନ ସୃଷ୍ଟିର ବୀଜ ଘୁରାଇଥାନ୍ତି। ରାଜା ଏହି ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଦାୟିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ନିଜ ବଣ୍ଡ ଧରିଥିବାପରି। ସେଠିଏ, ରାଜା ତାଙ୍କ ସିନ୍ଧୁ ଭୃତ୍ୟମାନେ ସହିତ ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମେଘ ତାରା ଓ ଗ୍ରହପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାପରି। ସେ ଶୀଘ୍ର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାଟି ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲା, ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ଯିବାପରି। ଏହି ଘୋଡ଼ାକୁ ନେଇ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେପରି ସାଗର ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କଥା କହିଥାଏ। “ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଘୋଡ଼ା ରତ୍ନ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସ୍ ସମାନ, ବେଗରେ ଅପରାଜିତ, ଯେପରି ବାୟୁ ନିଜ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛି। ଏହି ଘୋଡ଼ା ମୋ ମାଲିକଙ୍କ ତରଫରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ; ମହାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ମାୟାବୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯେପରି ଚାତକ ପକ୍ଷୀ, ମେଘର ଗର୍ଜନା ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ ପର୍ବତ ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଏ। “ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ନ୍ତୁ ଓ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତୁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ପୃଥିବୀକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।” ରାଜା ଘୋଡ଼ାକୁ ତାକିଲେ, ମାୟାବୀଙ୍କ କଥା ଭାବିଲେ, ଯେପରି ମୟୂର ମେଘ ଗର୍ଜନାର ଇଙ୍ଗିତ ଦେଖି ଉତ୍ସୁକ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଅଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାଜା—ଏକ ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ଆକୃତି ପରି—ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି ରହିଲେ। ଘୋଡ଼ାର ପିଛ ପଖା ଦେଖି ସେ କିଛିକ୍ଷଣ ନିର୍ବିକାର ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଯେପରି ଭୟଭୀତ ପର୍ବତ ତୁଫାନ ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ର ସାମ୍ନାରେ ଅଚଳ। ଦୁଇ କ୍ଷଣ ଲାଗି ସେ ଏପରି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହିଲେ, ଯେପରି ରାଗରହିତ ମୁନି, କିମ୍ବା ଜାଗୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ପରମାନନ୍ଦରେ ବିହାର କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀ। କେହି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ନିଜ ମହିମାରେ ବଶୀଭୂତ; କିନ୍ତୁ ସମ୍ଭବତଃ ଭୟରୁ, ଏହି ରାଜା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏଠାରେ କେବଳ ଚାମର ଶିଖା ନିର୍ବିକାର ଥିଲା, ଯେପରି ରାତି ନିଜେ ଅଚଳ, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରମାର ହାତ ଅଚଳ ହୋଇଯାଇଛି। ସଭାସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ଅଚଳ ହୋଇ ଜଳାଧିର କଦଳୀ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ସ୍ଥିର ହେବାରେ ଦେଖାଯାଏ, ସଭାର କୋଳାହଳ ମେଘର ଗର୍ଜନା ଶାନ୍ତ ହେବାପରି ଅବସାନ ହେଲା। ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସନ୍ଦେହ ସାଗରରେ ବିଲୀନ ହୋଇ ଚିନ୍ତାରେ ତଳିଗଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଗଦାଧର ଦାନବ ନିରାଶ ହେଲେ। ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବେଙ୍କିଯାଇ ବିକାର ମୟାରେ ବିଲୀନ, ରାଜା ଅଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଟୁଟ ରହି, ପଦ୍ମବନର ଦୀପ୍ତି ମନ୍ଦପଡ଼ିଯାଇଥିଲା। ଦୁଇ କ୍ଷଣ ପରେ, ରାଜା ଚେତନା ଫେରିଲେ, ଯେପରି ବର୍ଷା ଋତୁର ଜଳରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପଦ୍ମ ଖିଲିଯାଏ। ସଜା ଅଳଙ୍କାର ଓ ମୁକୁଟ୍ଧାରୀ ରାଜା ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, କାମ୍ପିଉଠିଲେ, ଯେପରି ଅରଣ୍ୟ ଶୋଭିତ ପର୍ବତ ଭୂକମ୍ପରେ କମ୍ପିତ। ଅର୍ଧଜାଗୃତ ଅବସ୍ଥାରେ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଅଧୋଲୋକ ଉତ୍ପାତରେ ଉପଦ୍ରବିତ ହେବାପରି, ସେ କାମ୍ପିଉଠି ଆସନରେ ବସିଲେ। ସେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ଚାରିପାଖର ଉପସ୍ଥିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ, ଯେପରି ପାର୍ଶ୍ୱ ପର୍ବତ ମହାପ୍ରଳୟରେ ଅସ୍ଥିର ମେରୁକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଉପସ୍ଥିତମାନଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ, ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତରଙ୍ଗିତ ହେବାପରି ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଯାଏ। “ଏହି ସ୍ଥାନ କ’ଣ? କାହାର ସଭା ଏହି?”—ରାଜା ଧୀରେ ଧୀରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷୀ ପଦ୍ମର ମୁକୁଟରେ ଅନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରହିଯାଏ। ତାପରେ, ସଭାସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହିତ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କ’ଣ?”—ଏକ ଗୁଞ୍ଜରିତ ମଧୁମକ୍ଷୀ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପଚାରେ, କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଶେଷେ ତାକିଥାଏ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ମହାପ୍ରଳୟ ଉପରାନ୍ତ ଭୀତ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ। “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ; ନିର୍ମଳ ମନ ମଧ୍ୟ ଅକାରଣ ବିକଳତାରେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ। ଆରମ୍ଭରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କିନ୍ତୁ ପରେ ରସହୀନ ସୁଖ ମଧ୍ୟରେ, ବିରୋଧାଭାସୀ ଭୋଗରେ, କେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଛି? ଏପରି ଉତ୍ତମ କଥାରେ ନିରନ୍ତର ଲୀନ ଆପଣଙ୍କ ମନ ପବିତ୍ର, ତେବେ ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତି କାହିଁକି? ପ୍ରପଞ୍ଚର ତୁଚ୍ଛ ଓ ଛିନ୍ନ ଆଧାରରେ ଭରସା କରି ମନ ମାୟାରେ ବିଲୀନ ହୁଏ; ଏହା ବିଶାଳତାରେ ବିସ୍ତୃତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ମନୋବୃତ୍ତି ନିରନ୍ତର ଉପଜେ, ଦେହ ଅହଂକାରରେ ମଦାନ୍ଧ ହୋଇ ସେହି ଦିଗକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଆପଣଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ—ଅପରିଷ୍କୃତ, ପବିତ୍ର, ଜାଗୃତ ଓ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷକ, କେବେ ତୁଚ୍ଛ ଉପରେ ଭରସା କରେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ମନ ପ୍ରବଳ ବିବେକ ଅଭ୍ୟାସ କରେନାହିଁ, ସେ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧରେ ବଶୀଭୂତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିବା ମନ ଏପରି ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ବିବେକ ଥାଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ବିସ୍ତୃତ ମନ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ପର୍ବତ ପବନରେ ଅଚଳ। ଏପରି କଥା ଉଚ୍ଚରିତ ହେବା ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲା, ଯେପରି ମାସ ଶେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭା ପାଏ।