ଏହି ଜୀବନର ଯୌବନକୁ ଏକ ମଧୁର ଲତାର ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଶରୀରର ଉଚ୍ଚ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଶିଖରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ, ମନର ମଧୁମକ୍ଷିକାକୁ ମୂର୍ଛିତ କରି ଦିଏ, ଯାହା ଏହାରେ ଆସକ୍ତ ଅଟୁଟ ରହେ। ଏହି ଯୌବନର ମାୟା, ଶରୀରର ତାପରୁ ଉଦ୍ଭବିତ, ମନର ମୃଗକୁ ଭ୍ରମର ଦୁର୍ଗମ ଗହ୍ୱରରେ ଦୌଡ଼େଇ ନେଇଯାଏ। ଯୌବନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଶରୀରର ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପରି ଆଲୋକିତ, ମନର ସିଂହମାନେ, ଜୀବନ ସାଗରରେ ତରଙ୍ଗ ପରି ଉଠେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୌବନ ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରୁନାହିଁ। ଏହି ଯୌବନ କେବଳ କିଛି ଦିନ ପାଇଁ ଶରୀରର ମରୁଭୂମିରେ ଫୁଲେଇଯାଏ; ଯୌବନର ଏହି ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯୌବନର ପକ୍ଷୀ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଶରୀରରୁ ଉଡ଼ିଯାଏ, ଯେପରି କି ଅଭାଗୀ ହାତରୁ ମଣି ମାତ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖସିଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଯୌବନ ତାହାର ଶିଖରରେ ପହଞ୍ଚେ, ଆକାଂକ୍ଷା ଉପଚୟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ବିନାଶକୁ ନେଇଯାଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୌବନର ରାତି ଚାଲିଥାଏ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଭୂତମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏହି ସବୁ ଶାନ୍ତ ହୁଏନାଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୌବନ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଦୟନୀୟ ଯୌବନ, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଏହା ପ୍ରତି ଆପଣ ଏକ ମୃତ ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଯେପରି ଦୟା କରନ୍ତି, ସେପରି ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଯିଏ ମୂର୍ଖତାରେ ଏହି ଅସ୍ଥିର ଯୌବନରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ, ସେଉଁଠି ପ୍ରମାଦରେ ବିମୂଢ଼ ହୋଇ ମାନବ ପଶୁ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ। ଯିଏ ମାନ୍ୟ, ଅଭିମାନ, ମୂଢ଼ତା ଓ ଅହଂକାରରେ ଯୌବନକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେ ମୂଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୀଘ୍ର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏହି ସଂସାରରେ ସେମାନେ ଧର୍ମିକ, ସେମାନେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସତ୍ୟ ପୁରୁଷ, ଯେଉଁମାନେ ସହଜରେ ଯୌବନର ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ବଡ଼ ମାଛର ଦଳ ସହିତ ମହାସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ଯୌବନର ତରଙ୍ଗିତ ଦୋଷର ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ନମ୍ରତାରେ ଶୋଭିତ, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, କୃପାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଏପରି ଉତ୍ତମ ଯୌବନ ଏହି ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଆକାଶର ଅରଣ୍ୟ ପରି। ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ, ଏକ ନାରୀରେ କଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଅଛି? ଯାହାର ଦେହ ମାଂସର ଏକ ଠିଆ, ଯାହାର ଅଙ୍ଗ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ଯାହାର ଗଠନ ଝାଟି ଓ ହାଡ଼ର ଗଠିକାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯଦି ଆପଣ ଚର୍ମ, ମାଂସ, ରକ୍ତ, ବାଷ୍ପ ଓ ଅଶ୍ରୁକୁ ଆଖିରୁ ବିଭାଗ କରି ଦେଖନ୍ତି, ତେବେ କ'ଣ ଆକର୍ଷଣ ରହିଯାଏ? କାହିଁକି ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ମୂଢ଼ତାରେ ଆସକ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି? ଏଠି କେଉଁଠି ଚୁଲି, କେଉଁଠି ରକ୍ତ—ଏହି ହେଉଛି ନାରୀର ଶରୀର। ଏହି ନିଚ୍ଛିନ୍ତ ଜିନିଷ ସହିତ ଏକ ବିଶାଳ ମନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ'ଣ କରିପାରିବେ? ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗ ନିତ୍ୟ ଅଲଙ୍କାର ଓ ଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ, ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ମାଂସ ଭକ୍ଷକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଇଯାନ୍ତି। ଯାହାର ଛାତିରେ ମୁକ୍ତା ଦେଖାଯାଏ, ହାରର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଓ ଢାଳରେ ଚମକୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ତରଙ୍ଗ ପରି। ସେହି ପ୍ରିୟ ଛାତି, ଶ୍ମଶାନ ଓ ଦିଗ୍ବନ୍ଧରେ, କାଳକ୍ରମେ କୁକୁରମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟିହୀନଙ୍କ ହାତରେ ଏକ ଗଠିକା ପରି। ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବଛିଆର ଅଙ୍ଗ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ଲିପ୍ତ, ସେପରି ନାରୀର ଅଙ୍ଗ; ଏଠାରୁ କ'ଣ ଲାଭ ଅଛି? ନାରୀର ଦୃଶ୍ୟମାନ ସୌନ୍ଦର୍ୟ କେବଳ ଭ୍ରମ; ଏଠି ଏହା ଅଛି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ, ଏହି ଭ୍ରମ ହିଁ କାରଣ। ଏକ ନାରୀ, ଯିଏ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ, ମଦ ପରେ ଆସେ, ଓ ଏକ ଅସ୍ଥିର ସ୍ୱଭାବ ଥାଏ, ଓ ମଦ୍ୟରେ କ'ଣ ତଫାତ୍? ଯେଉଁମାନେ ନାରୀ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଉପବାସ ଅପେକ୍ଷା ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ। ଚୁଲି ଓ କାଜଲରେ ଶୋଭିତ ନାରୀମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ତୀକ୍ଷ୍ଣ—ପାପର ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି, ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଘାସ ପରି ପୁଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। ଏହି ସଂସାରରେ ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ସେମାନେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପୁରୁଷ, ଯେଉଁମାନେ ସହଜରେ ଯୌବନର ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର ଲାଗିଥିବା ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନରକର ଅଗ୍ନି ପାଇଁ କାଠ; ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭା, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତରେ କଠୋର ଓ ଭୟଙ୍କର। ତାଙ୍କର ଆଖି ଚୁଲିର ଅନ୍ଧକାର ମାଧ୍ୟମରେ ତାରା ପରି ଚମକେ; ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର, ହସ ଖିଲିଥିବା ଗୋଲାପ ମାଳା ପରି। ଖେଳାଳି କିନ୍ତୁ କଠୋର, ଉଦ୍ୟମର ବିନାଶ ନେଇଆସେ; ଦୀର୍ଘ ରାତିର ନାରୀ, ମନକୁ ଅତି ଆକର୍ଷକ। ଫୁଲ ପରି ମିଠା, ମନୋହର, କମଳିତ ହାତ ପରି ତାଙ୍କର ହସ, ଭୃକୁଟି ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ଚକ୍ରାକାର, ଓ ଅଙ୍ଗ ଫୁଲ ଗୁଛ ପରି। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଫୁଲ ରେଶମ ଭଳି ଫିକା, ପୁରୁଷ ବିନାଶରେ ଲାଗିଛି; ଏହି ପ୍ରିୟା ମୃତ୍ୟୁ ଲତା ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସହାୟତା ଆଣେ। କେବଳ ଶ୍ୱାସ କିମ୍ବା ପ୍ରସ୍ଥେ, ସାପ ମାନ୍ତିଆ ପରି ଅଧୀନ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ପ୍ରିୟା ଜଣେ ପ୍ରାଣୀକୁ ଟାଣିନେଇ ଆସନ୍ତି, ଯେପରି ହାତୀର ହାତରେ ସାପ ତାଙ୍କର ବିଲରୁ ବାହାରିଯାଏ। କାମ ନାମକ ଶିକାରୀ ମୂଢ଼ମନ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଲ ବିଛାଏ; ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ବାନ୍ଧିଦେଉଥିବା ଫାନ୍ଦ, ସେମାନେ ପକ୍ଷୀ ପରି। ମନର ହାତୀ, ପ୍ରସ୍ଥ ନାରୀ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମତ୍ତ, ରତିର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବନ୍ଧି ମୌନ ହୋଇ ରହିଯାଏ। ପୁରୁଷମାନେ ଜନ୍ମର ଝିଲିକରେ ମାଛ ପରି, କର୍ମର ଅନ୍ତରାଳରେ ଚଳିଥିବା, ନାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଚାରା ଲଗାଯାଇଥିବା ଆଞ୍ଚ, ଦୁରାଚାର ହେଉଛି ଏହାର ଡୋରି। ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବନ୍ଧନ, ଯେପରି ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ଦାଡ଼ି, ହାତୀ ପାଇଁ ଶୃଙ୍ଖଳ, କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ପାଇଁ ମାଟି। ଏହି ଭୋଗ ଭୂମି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ; ଏଠାରେ ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ନାରୀମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ, ନାରୀମାନେଠାରୁ ସଦା ସ୍୵ାଧୀନ ରହିପାରିବି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଦୋଷର ରତ୍ନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପେଟି, ଏବଂ ଦୁଃଖର ଅବିରତ ଶୃଙ୍ଖଳ।