ଏକ ସମୟର କଥା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ତିନି ଜଣ ରାଜପୁତ୍ର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକା, ମନରେ ଦୁଃଖ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଥିବା, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଏକଠି ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିର୍ଜନ ସହରକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁହଁ ମୁଡ଼ି ଅପରିଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବାହାରିଗଲେ—ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେପରି ଆକାଶରେ ବୁଧ, ଶୁକ୍ର ଓ ଶନି ଏକାଠି ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ଶିମୁଲ ଗଛର ନାରମ ଶାଖା ପରି, ପଛରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଜଳିଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପରେ ନରମ ପତ୍ର ଯେପରି କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପଥରେ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ପଥର ଉତ୍ତାପୀତ ବାଳିରେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ପାଦ ଜଳିଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ସେମାନେ ମନେମନେ କାନ୍ଦିଲେ—“ହା ବାପା! ହା ମାଆ!”—ଏକାଠି ହୋଇଯାଇଥିବା ମୃଗ ଛୁଆପିଲାଙ୍କ ପରି। ଘାସର କଣ୍ଟାରେ ପାଦ ଆଘାତ ପାଇଥିଲା, ଘାମରେ ଗଠି ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଦୂର ଦୂରଯାଏ ଚାଲି ଦେହ ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ସେମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚଲିଲେ। ପଥରେ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ତିନିଟି ଗଛର ଏକ ଗୁଛକୁ ଦେଖିଲେ—ଏହି ଗଛମାନେ ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଭରି, ଫଳ ଓ ନୂଆ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ତିନି ଗଛ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ମୁଁହଁ ଉଠିନଥିଲା, ତୃତୀୟଟି ଗଛ ଚଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ବୀଜ ନଥିଲା। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏକ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ବସିଲେ—ଏମିତି ଅନୁଭବ ହେଲା ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟର ଦିବ୍ୟ ଚୟନ ଗଛ ତଳେ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତାହାର ଫଳ ଖାଇଲେ, ରସ ପିଇଲେ, ଫୁଲର ଗୁଛର ମାଳା ତିଅରି କଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ପୁଣି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏହା ପରେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ସେମାନେ ତିନିଟି ନଦୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଏହି ନଦୀମାନେ ଉତ୍ସାହର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ନଦୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଷ୍କ ଥିଲା, ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟିରେ ଜଳର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା—ଏମିତି ଯେପରି ଅନ୍ଧଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ନଥାଏ। ସେମାନେ ଏହି ପୁରାପୁରି ଶୁଷ୍କ ନଦୀରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ସ୍ନାନ କଲେ—ଏମିତି ତାପିତ ଲୋକମାନେ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବଙ୍କ ଭାବରେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜଳରେ ଖେଳି, ଅମୃତ ସମ ମଧୁର ଜଳ ପିଇ, ସେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ପୁଣି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଦିନ ଶେଷ ହୋଇ ଆସିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ ଏକ ନୂତନ ନିର୍ମିତି ପାଇଁ ଯୋଜନା ହେଉଥିବା ଏକ ସହର ପାଖରେ ବସିଲେ—ଏହି ସହର ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସହର ଝଣ୍ଡା ଓ ପଦ୍ମପୋଖରୀରେ ଶୋଭିତ, ନୀଳ ଜଳ ଚମକୁଥିଲା, ଏହାର କୀର୍ତ୍ତି ଦୂର ଦୂରଯାଏ ପ୍ରସାରିତ, ଏଠାରେ ଗୀତ ଓ ଉତ୍ସବର ରଙ୍ଗ ଚାଲିଥିଲା। ସେଠାରେ ସେମାନେ ତିନିଟି ଶୋଭାମୟ ମହଳ ଦେଖିଲେ—ଏହି ମହଳମାନେ ରତ୍ନ ଓ ସୁନାର ପ୍ରাচୀରରେ ଶୋଭିତ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଥିରୁ ଦୁଇଟି ଘର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ଘରର ପ୍ରାଚୀର ନଥିଲା; ସେ ତିନିଜଣ ଏହି ଚମତ୍କାରିକ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ବସିଗଲେ, ମଧୁର ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଲେ ଏବଂ ଏଠାରେ ତିନିଟି ସୁନାର ବାଟି ଦେଖିଲେ, ଯାହା ତାପରେ ଚମକୁଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ବାଟି ଭାଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ଏକ ବାଟି ଗୁଣ୍ଡ ହୋଇଗଲା, ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଗୁଣ୍ଡ ଭାବରେ ଥିବା ପାତ୍ରକୁ ନେଇଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ନବେଁ ମାପ ଓ ଏକ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା, ଏହି ଶତ ମାପ ଅନେକ ଭୋଜକ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜିଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏପରି, ଶତଶଃ ଲୋକ ଏହି ଭୋଜନ କଲେ, ଶତଶଃ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଇଲେ, ଏବଂ ସେ ତିନି ରାଜପୁତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହି ଭବିଷ୍ୟତ ସହରରେ, ଏହି ତିନି ରାଜପୁତ୍ର ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ରହୁଛନ୍ତି, ମୋ ପୁତ୍ର, ଶିକାର ଓ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଲି, ହେ ନିର୍ମଳ ମନ୍, ଏହାକୁ ହୃଦୟରେ ଧର, ଏବଂ ତୁମେ ବିବେକି ହେବ। ଏପରି ହେଉଛି, ହେ ରାମ, ଧାତ୍ରୀ ଏହି ଶୁଭ ଶିଶୁ କାହାଣୀ କହିଲେ; ଶିଶୁ ଏହି ଶୁଭ କଥାରେ ଖୁସି ହେଲେ। ଏହି ହେଉଛି, ହେ ପଦ୍ମନୟନ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଶିଶୁ କାହାଣୀ କହିଲି, ମନର ଉପଖ୍ୟାନ ସହିତ। ଏହି ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟି ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ଯେପରି ଶିଶୁ କାହାଣୀରେ, ଅତି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଅକାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା। ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହା କେବଳ କଳ୍ପନାର ଜାଲ, ଯାହା ଦେଖାଯାଏ ବନ୍ଧନ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକର ରୂପରେ। ଏଠାରେ କେବଳ ଚିନ୍ତା ଛଡ଼ା କିଛି ନାହିଁ; ଚିନ୍ତାର ଶକ୍ତିରେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା କିଛି ନାହିଁ, କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜିନିଷ। ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ—ଏହା ସବୁ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ନିଜ ମନର ସ୍ୱପ୍ନ ପରି। ଯେପରି ତିନି ରାଜପୁତ୍ର, ତିନି ନଦୀ ଓ ନବ ତିଆରି ହେଉଥିବା ସହର କଳ୍ପନାର ଉତ୍ପାଦ, ସେପରି ଏହି ତିନି ଲୋକର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ। କେବଳ ଚିନ୍ତା, ଯାହା ସର୍ବଦା ଚଞ୍ଚଳ, ସମସ୍ତେ ଦିଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଯେପରି ସାଗର କେବଳ ଜଳ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ମୂଳ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମା। ଚିନ୍ତା ପ୍ରଥମେ ପରମାତ୍ମାରେ ଉଦିତ ହୁଏ; ଏହି ଚିନ୍ତା ପରେ କ୍ରିୟାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଦିନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ସଂସାର କେବଳ ଚିନ୍ତାର ଜାଲ; ଏହି ସବୁ କେବଳ ଚିନ୍ତା, ହେ ରାମ, ଏହାକୁ ଜାଣ; କେବଳ ଚିନ୍ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଚିନ୍ତାଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଶରଣ ନେ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଶାନ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କର। ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଚିନ୍ତାର ଅଧୀନ ହୋଇ ମୂଢ଼ତାରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀ ନୁହଁନ୍ତି; ଯେପରି ଅସ୍ପିରିଟ୍ ଏକ ସ୍ପିରିଟ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ଶିଶୁ ପରି। କିଏ ଏହି କଳ୍ପିତ ଯକ୍ଷ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି? କିଏ ଏହି ମହା ମାୟା, ଯାହା ସତ୍ୟରେ ଅସତ୍ୟ, ସଦା ଗ୍ରହଣ କରେ? ଏହି ପଞ୍ଚଭୂତର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଯକ୍ଷ ଅହଂକାର ଭାବରେ ଏଠାରେ କଳ୍ପିତ, ଏମିତି ଯେପରି ଶିଶୁ ଭୂତକୁ କଳ୍ପନା କରେ।