ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଯୁବାବସ୍ଥା ପ୍ରତି ଏକ ଗଭୀର ବିଚାର ଦେଖାଯାଏ। ଯୁବାବସ୍ଥା କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଚମକୁଥିବା, ମାୟାର ଉପରେ ନିର୍ମିତ, ଆକାଶରେ ଅଙ୍କିତ ଚକ୍ରର ଦ୍ରୁତ ରେଖା ପରି—ଏହା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ। ଯୁବାବସ୍ଥା ବାହ୍ୟରେ ମୃଦୁ, ମୋଟା, ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆଘାତ ଲାଗିପାରିବା; ଏହା ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନିର୍ବାର୍ଯ୍ୟ। ଯୁବାବସ୍ଥା କେବଳ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଆନନ୍ଦରେ ମାତିଥାଏ, ଭିତରେ ସାର୍ଥକତା ନାହିଁ; ଏହା ଏକ ବେଶ୍ୟା ସହ ମିଳନ ପରି ଅସାର। ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାଠି ହୁଏ, ଏବଂ ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଆଣିଥାଏ; ଏହା ଏକ ମହା ବିପଦର ଶେଷ ପରି ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଏଗୁଡିକ ଏକାଠି ହୁଏ। ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥାର ଅଜ୍ଞାନର ରାତି, ଯାହା ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ଧକାର କରେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଏହାକୁ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି। ଯୁବାବସ୍ଥାର ଏହି ମୂଢତା ଜନକୁ ଶିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଭୁଲାଇଦେଏ, ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଜୀବ ହୃଦୟର ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରିୟଜନ ସହ ବିୟୋଗରୁ ଏହି ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏହା ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଛ ପୁଡ଼ିଯିବା ପରି। ଯଦିଓ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମନ ବଡ଼, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥାଏ, ତଥାପି ବର୍ଷାରୁତୁରେ ନଦୀ ମଲିନ ହେବା ପରି, ଏହା ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ। ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ତରଙ୍ଗରେ ଭୟଙ୍କର ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଅସ୍ଥିର ତୃଷ୍ଣା, ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିହେବା ଅସମ୍ଭବ। ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥାର ଚିନ୍ତାରେ—"ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରିୟା, ଏହି ତାଙ୍କ ଉଦାର ଉଦର, ଏହି ତାଙ୍କ ଆକର୍ଷଣ, ଏହି ତାଙ୍କ ମୁହଁ"—ମଣିଷ ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଦୃତ ଚଳନଶୀଳ ତୃଷ୍ଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଯୁବକୁ ଭଲ ଲୋକେ ଆଦର କରନ୍ତିନାହିଁ, ଯେପରିକି ଶୁଷ୍କ ଘାସକୁ କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତିନାହିଁ। ଯୁବାବସ୍ଥା ସଦା ବିକୃତିର ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ନାଶ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ରଖେ, ତ୍ରୁଟିର ମୁକୁତ ଧାରଣ କରି, ଅହଂକାରର ମହା ହାତୀ ପରି। ଯୁବାବସ୍ଥା ରୋଷ ଓ ଦୁଃଖର ଗଛମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଜଙ୍ଗଲ, ଯାହାର ମୂଳ ମନରେ ଗଭୀର ଏବଂ ତ୍ରୁଟିର ସାପ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥାଏ। ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ଏକ ପଦ୍ମ ଭାବେ ଜାଣ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଖର ରେଶା ଭରିଛି, ଭ୍ରମର ଚିନ୍ତା ତାହାରେ ଉଡ଼ୁଛି, ଏବଂ ଭ୍ରାନ୍ତିର ପତ୍ର ତାହାକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଛି। ନୂତନ ଯୁବାବସ୍ଥା ହୃଦୟ ହ୍ରଦର କୂଳରେ କ୍ଷୋଭ ଓ ରୋଗର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ; କ୍ରିୟା ଓ ଅକ୍ରିୟାର ପାଖ ଦେଖାଯାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁବାବସ୍ଥା ଏକ ମହାସାଗର, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗଣିତ ଅଚେତନ ଓ କ୍ରୀଡ଼ାମୟ ତରଙ୍ଗ ଚଳିଛି, ଏହା କୌଣସି ସୀମାକୁ ଗଣେନାହିଁ। ଯୁବାବସ୍ଥାର ବାତାସ, ଅସମ ଓ ଚତୁର, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ପତ୍ରରୁ ରାଗର ଧୂଳିକୁ ହଟାଇଦେଏ। ଯୁବାବସ୍ଥାର କଠିନ ବାଳୁକା ଉଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ଉଠି, ମୁହଁକୁ ଶୁଷ୍କ କରେ ଏବଂ ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଆଣିଥାଏ। ପୁରୁଷଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଉତ୍ସାହ ଅନେକ ତ୍ରୁଟିକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରେ, ଗୁଣର ମାଳାକୁ ଛିଣ୍ଡିଦେଏ ଏବଂ ଅପକର୍ମର ଶୋଭା ହୁଏ। ଯୁବାବସ୍ଥାର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅଶାନ୍ତ ମନର ମଧୁମକ୍ଷିକାକୁ ଶରୀରର ପଦ୍ମର ଧୂଳିରେ ବାନ୍ଧିଦେଏ ଏବଂ ମଣିଷକୁ ମୋହିତ କରେ। ଯୁବାବସ୍ଥାର ଆନନ୍ଦମୟ ଲତା, ଶରୀରର ମାଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଏହାର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଏହି ଲତାରେ ଆସକ୍ତ ମନର ମଧୁମକ୍ଷିକାକୁ ମତି ହରାଇଦେଏ। ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମୃଗମାରିଚିକା, ଶରୀରର ବାୟୁର ତାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମନର ହରିଣକୁ ଦୌଡ଼େଇ ଭୟଙ୍କର ଖାଇଁ ଫେଳାଏ। ଯୁବତୀର ଯୁବାବସ୍ଥାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଶରୀରର ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି, ମନ ନାମକ ସିଂହର ଆଲୋକିତ ଖୋପ, ଜୀବନ ସାଗରରେ ତରଙ୍ଗ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ—ଏହି ଯୁବତୀ ଆମକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ। କେବଳ ଦିନ କିଛି ପାଇଁ ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥା ଶରୀରର ମାଳିନ୍ୟରେ ଫୁଲେଇଯାଏ; ଏହି ଶରତ୍କାଳୀନ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯୁବାବସ୍ଥାର ପକ୍ଷୀ ଶରୀରରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଡ଼ିଯାଏ, ଯେପରି ଅଭାଗୀ ମଣିଷ ହାତରୁ ଚିନ୍ତାମଣି ଖସିଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଯୁବାବସ୍ଥା ଶିଖରରେ ପହଞ୍ଚେ, ଆକାଂକ୍ଷା ବେସୁମାର ଭାବେ ବଢ଼ିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ନାଶକୁ ନେଇଯାଏ। ଯୁବାବସ୍ଥାର ରାତି ଯେଉଁଠାରେ ଚାଲିଥାଏ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଭୂତମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏହା ସମାପ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସବୁ ଅନ୍ତ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଃଖଜନକ ଯୁବାବସ୍ଥା, ଯାହା ଅନେକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଭରିଛି ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ତାହା ପ୍ରତି ତୁମେ ଏକ ମରୁଥିବା ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଯେପରି ଦୟା କର, ସେପରି ଦୟା କର। ଯିଏ ମୂଢ଼ତାରେ ଅସ୍ଥିର ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଏକ ମାନବ ପଶୁ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଯିଏ ଅହଂକାର, ମୂଢ଼ତା ଓ ଅଭିମାନରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେ ମୂଢ଼ ଶୀଘ୍ର ଅନୁତାପରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥାର ବିପଦକୁ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ଏହି ଭୂମିରେ ଧର୍ମିକ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେ। ମହାମାଛର ଝୁଣ୍ଡ ଭରିଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ତ୍ରୁଟିର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଭଗ୍ନ ଯୁବାବସ୍ଥାର ସମୁଦ୍ରକୁ ନୁହେଁ। ନମ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, କରୁଣାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୁବାବସ୍ଥା ଏହି ସଂସାରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଏକ ଆକାଶ ଅଟବର ପରି। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହୁଏ—ଏକ ନାରୀର ଶରୀରରେ କ'ଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଅଛି? ଏହା ମାଂସର ଏକ ଗୁଡିକ, ଯାହାର ଅଙ୍ଗ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ତରେ ଶିରା ଓ ହାଡ଼ର ଗଠନରେ ଭରିଛି। ଯଦି ଆଖିରୁ ଚର୍ମ, ମାଂସ, ରକ୍ତ, ବାଷ୍ପ ଓ ଲୁହକୁ ପୃଥକ କରି ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ କ'ଣ ଆକର୍ଷଣ ରହିଯାଏ?