ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରବଚନମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଅସାରତା ଓ ଭ୍ରମକୁ ବିବେଚନା କରି ଏକ ଗଭୀର ଉପଦେଶ ଦେଉଛନ୍ତି। ମନ, ଅସହାୟ ହୋଇ, ଅସ୍ଥିର ଚିନ୍ତାରେ ଏମିତି ତନ୍ମୟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅନେକ ଦୁର୍ଜୟ ଦୋଷମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ଓ ଏହି ତରୁଣ ମନକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଏ, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହଁନ୍ତି ସେମାନେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ମନ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହାନ୍ତି, ଯାହା ବଡ଼ ନରକର ବୀଜ ଓ ଅନ୍ତହୀନ ଭ୍ରମଣର କାରଣ, ସେମାନେ ଆଉ କୌଣସି ଦୁଃଖରେ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହାନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ତରୁଣ ବୟସର ଅଟଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହୁଏ। ମୁଁ ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେନି, ଯାହା ବିଜୁଳିର ଚମକ ପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅସ୍ଥିର ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ। ଏହା ଅନେକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କାଦରେ ଅଟକିଥିବା, ମୂର୍ଖ ଓ ଭୟଙ୍କର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଛି—ଏହାରେ ମୋର ଚିତ୍ତ ରମେନି। ଯୁବାବସ୍ଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମାତ୍ର ମନୋହର, ଗନ୍ଧର୍ବନଗରୀ ସଦୃଶ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ସତ୍ୟତା ନାହିଁ। ଏହାର ସୁଖ ଏପରି ଅଳ୍ପ ସମୟର, ଯେତେବେଳେ ଏକ କଣ୍ଟକ ବାଣ ଝରିପଡ଼ିଥାଏ, ଦୁଃଖର ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଦାହଜନିତ ଦୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯୁବାବସ୍ଥା ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହା ତିତ୍ୱ ଓ ଦୋଷରେ ଆଲଙ୍କୃତ, ମଦ୍ୟର ଝାଗ ପରି—ମୋତେ ଏହା ରମାଇନି। ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥା ମିଥ୍ୟା, ଯଦିଓ ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଶୀଘ୍ର ନିରାଶା ଆଣେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ନାରୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ପରି—ମୋତେ ଏହା ରମାଇନି। ଏହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଚମକେ, ମାୟା ଉପରେ ନିର୍ମିତ, ଆକାଶରେ ଆଙ୍କିଥିବା ଚକ୍ର ପରି—ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ରମାଇନି। ଏହା ବାହ୍ୟରୁ ସୁମୃଦ୍ଧ, ମୃଦୁ ଓ ଉତ୍ତାଳ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ଖାଲି ଓ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆହତ, ଶରତ୍ କୁମୁଳି ପରି—ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ରମାଇନି। ଏହା କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥାଏ, ଭିତରେ ସତ୍ୟ ସାର ନାହିଁ, ବେଶ୍ୟା ସହ ଏକତା ପରି—ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ରମାଇନି। ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେସବୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଆଣେ, ଏହାମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ବଡ଼ ବିପଦ ପରି ଶେଷରେ ଆସିଥାଏ। ମହାଭାଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଏହି ତରୁଣ ବୟସର ଅଜ୍ଞାନର ରାତିକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ଯାହା ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ଧକାର କରେ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଉଛି। ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥାର ଭ୍ରମ ଲୋକକୁ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଭୁଲାଇଦିଏ ଓ ମନକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଜୀବ ହୃଦୟର ଦାହରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ, ଯାହା ପ୍ରିୟା ସହ ବିୟୋଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଜଣେ ଗଛ ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଏ। ଯଦିଓ ଏହି ବୟସରେ ମନ ବିଶାଳ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଥାଏ, ତଥାପି ଏହା ବର୍ଷାକାଳୀନ ନଦୀ ପରି ମଲିନ ହୋଇଯାଏ। ଘନ ତରଙ୍ଗରେ ଭୟଙ୍କର ନଦୀକୁ ଅଟକାଯାଇପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅସ୍ଥିର ତୃଷ୍ଣାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ଯାହା ଆକାଂକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାତିତ। ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥାର ଚିନ୍ତାରେ ଲୋକ ଆକୃଶ୍ନ ହୁଏ—ସେହି ପ୍ରିୟା, ସେହି ଉନ୍ମତ୍ତ ଅଂଶ, ସେହି ମୁହଁ, ସେହି ରୂପ—ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲୋକ ଖିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ଯୁବକ ତ୍ୱରିତ ତୃଷ୍ଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ଘାସର ତୃଣକୁ କେହି ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଯୁବାବସ୍ଥା ସଦା ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ନାଶରେ ଯୁକ୍ତ, ତାହା ଦୋଷର ମୋତିରେ ଶୋଭିତ, ଅହଂକାରର ମହାହାତୀ ପରି। ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥା ମନରେ ଦୃଢ଼ ମୂଳ ନେଇଥିବା ରୋଷ ଓ ଶୋକର ଗଛମାନେ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଅରଣ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୋଷର ସର୍ପ ରହିଛି। ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ଆନନ୍ଦର ତନୁମାନି ରେ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମ ଭାବିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଭ୍ରମ ର ପତ୍ର ଓ ଚିନ୍ତାର ମଧୁମକ୍ଷିକା ରହିଛି। ନୂତନ ଯୁବାବସ୍ଥା ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗର ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟ ହ୍ରଦର କୂଳରେ କ୍ରିୟା ଓ ଅକ୍ରିୟାର ପଖ ସହ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁବାବସ୍ଥା ଏକ ସମୁଦ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଜଡ଼ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ତରଙ୍ଗରେ କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ। ଯୁବାବସ୍ଥାର ବାତାସ, ଅସମ ଓ ଚତୁର, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ପତ୍ରରୁ କାମନାର ଧୂଳିକୁ ହଟାଏ। ଯୁବାବସ୍ଥାର କଠିନ ବାଳୁକା ଶୀର୍ଷରେ ଉଠି ମୁହଁକୁ ନିର୍ବାର୍ଣ୍ଣ କରେ, ଦୁଃଖ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଆଣେ। ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥାର ଉତ୍ସାହ ଅନେକ ଦୋଷକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, ଗୁଣମାଳାକୁ କାଟିଦିଏ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମର ଶୋଭା। ଯୁବାବସ୍ଥାର ଚନ୍ଦ୍ରମା ମନର ଅସ୍ଥିର ମଧୁମକ୍ଷିକାକୁ ଶରୀରର ପଦ୍ମର ଧୂଳିରେ ବାନ୍ଧିଦିଏ ଓ ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରେ। ଯୁବାବସ୍ଥାର ଆନନ୍ଦମୟ ଲତା, ଶରୀରର ତୀରୁ ଉଦ୍ଭବ, ମନର ମଧୁମକ୍ଷିକାକୁ ମଦମତ୍ତ କରେ, ଏହା ଚୂଡ଼ା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ଯୁବାବସ୍ଥାର ମୃଗମରୀଚିକା, ଶରୀରର ବାୟୁର ତାପରୁ ଉଦ୍ଭବ, ମନର ମୃଗକୁ ଦୌଡ଼ାଇ ଭୟଙ୍କର ଖାଇଁରେ ପକାଇଦିଏ। ଯୁବାବସ୍ଥାର ଦୀପ୍ତି, ଶରୀରର ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ପରି, ମନ ନାମକ ସିଂହର ଅଂଶ, ଜୀବନ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ—ଏହି ତରୁଣୀ ଏବେ ମୋତେ ରମାଇନି। କେବଳ କିଛି ଦିନ ପାଇଁ, ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥା ଶରୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ଫୁଲିଉଠେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶରତ୍ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଆଶା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଅଳ୍ପ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ହାତରୁ ଚାହିଦାରତ୍ନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖସିଯାଏ, ସେପରି ଯୁବାବସ୍ଥାର ପକ୍ଷୀ ଶରୀରରୁ ଶୀଘ୍ର ଉଡ଼ିଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଯୁବାବସ୍ଥା ଚୂଡ଼ାସୀମାକୁ ଛୁଏ, ଆକାଂକ୍ଷା ବେଶି ଉତ୍ପାତିତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଧ୍ୱଂସ ଆଣେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବାବସ୍ଥାର ରାତି ରହିଛି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଭୂତମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏହା ସମାପ୍ତ ହେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସବୁ ଶେଷ ହୁଏନି।