ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଘବବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଜୟନ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଡାକିଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଶୁଣିଲେ, ଚାରିପାଖ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟର ବିଚିତ୍ର ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ କୋଶଳ ଦେଶରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଦେବସ୍ଥାନ, ଅରଣ୍ୟପଥ, ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ରତଟ ଦେଖିଲେ। ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପ୍ରଭା, କାଳିନ୍ଦୀର ପଦ୍ମସମ ପବିତ୍ରତା, ସରସ୍ୱତୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ଇରାବତୀର ଦୃଶ୍ୟ ସେ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହିପରେ ଭେଣା, କୃଷ୍ଣଭେଣା, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, ସରୟୂ, ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ଵିତସ୍ତା, ଵିପାଶା ଓ ବାହୁଦା ନଦୀର ତୀର ଦେଖିଲେ। ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟ, ଗୟା, ବାରାଣସୀ, ଶ୍ରୀଗିରି, କେଦାର ଓ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଇ, ମାନସା, କ୍ରମସରସ୍, ଉତ୍ତରମାନସା, ବଡ଼ବା, ମଡ଼ବା ଓ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଏହିପରି ସେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ, ମହାତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବର, ବିଭିନ୍ନ ଝିଲିକ, ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ ଦେଖିଲେ। ସ୍ୱାମୀନ୍, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ସାଲିଗ୍ରାମର ହରି ଏବଂ ଗିରିଜାପତି ହରଙ୍କ ୬୪ ନିବାସ ସ୍ଥଳକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଏହିପରି ସେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ସ୍ଥଳ, ଚାରି ସମୁଦ୍ରର ତଟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଓ ଅରଣ୍ୟ, ପୂର୍ବଜ ପାହାଡ଼ର ଭୂମି ଦେଖିଲେ। ମହାରାଜା, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଯାଇ ସେ ପୂଣ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ଏଭଳି, ସମ୍ମାନିତ ଜନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ, ସେ ଚାରି ଦିଗର ସୀମା ଯାତ୍ରା କରିଲେ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦର୍ଶନ କରି, ଦେବତା, କିନ୍ନର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ, ଯେପରି ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଭ୍ରମଣ ପରେ ଶିବଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ସହରବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୁନା ଚାଉଳ ଓ ଫୁଲ ଛିଟି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଜୟନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ରାଘବ, ତାଙ୍କର ପିତା ଦଶରଥ, ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠ, ମାତା, ଆତ୍ମୀୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବୃଦ୍ଧ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମିତ୍ର, ମାତା, ପିତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ରାଘବ ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଭରା ସମ୍ବିଧାନରେ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ। ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଏକାଠି ହୋଇ, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦେଇ, ଚାରିପାଖର ଦିଗକୁ ମୃଦୁ ବାଂଶୀ ସ୍ୱର ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଭରିଦେଲେ। ରାମଙ୍କ ଫେରା ଉପଲକ୍ଷେ ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଉତ୍ସବ ହେଲା, ଲୋକମାନେ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ମଜା ଓ ଆନନ୍ଦର ଧ୍ୱନିରେ ସମଗ୍ର ନଗର ଭରିଗଲା। ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ରାଘବ ନିଜ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏଠାରେ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଚଳନ ଓ ପ୍ରଥା ବର୍ଣ୍ଣନ କରୁଥିଲେ। ରାମ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରି, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ସଭାରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଦିନର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମୟ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ସହ ମଧୁର ଓ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ କାଟୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ। ପିତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ବଡ଼ ଏକ ସେନା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ଦର ଓ ମହିଷ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିଲେ, ଶିକାରର ଇଚ୍ଛାରେ। ପରେ ଘରକୁ ଫେରି, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର କ୍ରମରେ କରି, ମିତ୍ର ଓ ପରିବାର ସହ ଭୋଜନ କରି, ରାତି ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ କାଟୁଥିଲେ। ଏଭଳି ରାଘବ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏହି ଦିନଚର୍ୟା ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରୁ ଫେରି ପିତାଙ୍କ ଘରେ ବସିଥିଲେ। ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଘବ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନମୟ ମୃଦୁ ଭାଷଣ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଲୋକମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରାଘୁବଂଶର ଏହି ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ଷୋଳଶ ବର୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାମ, ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ଭରତ ସଦା ନିଜ ମାମାଙ୍କ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଥିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଦଶରଥ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀ ଦଶରଥ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ କଥା ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ରାମ ନିଜ ଘରେ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦିନକୁ ଦିନ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଶୀତଳ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳୀନ ପ୍ରସ୍ତ ଝିଲିକ ଜଳ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶୁକ୍ଳ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଫିକା ଓ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିଲା। ହାତ ଗାଳରେ ରଖି, ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ନିର୍ବିକାର ଓ ନିର୍ବୋଧ ହୋଇଥିଲେ। ଶରୀର କ୍ଷୀଣ, ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଅତି ଶିଥିଲ, କାହା ସହ କିଛି କହୁନଥିଲେ, ଏକ ଚିତ୍ରର ଚରିତ୍ର ପରି ଅନୁଭୂତ ହେଉଥିଲେ। ପରିଚାରକମାନେ ପୁନିପୁନି ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ମୁର୍ଝାଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ନିତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଦେଖି, ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ରାମଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏପରି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିବାରୁ, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ରାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ଏପଟେ ଅଟକିଗଲେ। ରାଜା ପୁନିପୁନି ସ୍ନେହରେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୋ ପୁତ୍ର, ଏହି ବଡ଼ ଚିନ୍ତା କାହିଁକି?" କିନ୍ତୁ ରାମ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। "ପିତା, ମୋର କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ," ବୋଲି ରାମ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଆଖିରେ ଚୁପ୍ଚାପ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ବସି ରହିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ରାଜା ଦଶରଥ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡ଼ି, ଦର୍ଶନ ଓ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଋଷି ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଏହି ଅବସ୍ଥାର କିଛି କାରଣ ଅଛି; ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।