ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ପ୍ରଭୁ ପଦ୍ମ-ଯୋନି (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଥିଲେ—ଯେପରି ଆକାଶର କିରଣରେ ପାଣି ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେପରି ଯେଉଁଠି କିଛି ବସ୍ତୁ ଅଛି, ତାହା ପରିଶୁଦ୍ଧ କରାଯିବା ସମ୍ଭବ। ଯଦି ଦେହ ଓ ଏହା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ହେଉଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ, ଯେମାନେ ଅସତ୍ୟରେ, ଦେହ ଓ ଏହାଦିରେ ଆସକ୍ତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକାର ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ—କିଛି ଲୋକ ସେମାନଙ୍କୁ ମାନବ-ପୁତୁଳି ଭାବରେ ବି ଦେଖନ୍ତି। ଭିତରେ ଯେପରି ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ, ତାହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏହିପରି ହୋଇଯାଏ; ଏଠି ଚନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବା କୃତ୍ରିମ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖିବାର ନିଶ୍ଚିତତା ଦ୍ୱାରା ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ। ମନ ଯେପରି ଆପଣ ପ୍ରଭାରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ଏହା ଦେହର ଆତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ଏକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା—"ଏହି ଦେହ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହା ନୁହେଁ"—ଏହା ବୁଝି, ଅକାଙ୍କ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦେହ ଓ "ମୁଁ ଏହି" ଭାବ ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଲୋକେ ଦେହ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଏହିଭଳି ଦେହର ଅନ୍ତ ଆସିଯାଏ। ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଭାବନାରେ ଭୟ ଅନୁଭବ କରେ, ସେପରି ଏହି ଭାବନା ନଥିଲେ, କୌଣସି ତର୍କରେ ଭୟ ରହିନଥାଏ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ପଦ୍ମ-ଯୋନି ପ୍ରଭୁ ମୋତେ କହିଥିଲେ। ତା’ପରେ, ରଘୁବଂଶୀ, ମୁଁ ପୁନି ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର ନିବାରଣ କରିବାକୁ। ମୁଁ ପଚାରିଲି—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଶାପ, ମନ୍ତ୍ର ଆଦିର ଶକ୍ତି ଅବିଫଳ; ତେବେ ଏହି ଶକ୍ତି କିପରି ପୁନି ଅସାର ହେଲା? ଅନେକ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ଶାପ ବା ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମୂଢ଼ ହୁଅନ୍ତି। ଯେପରି ଦୁଇଟି ପବନର ଗତି ବା ତେଲ ଓ ଘିଅ ଏକାହେଁ ଅଲଗା ନୁହଁନ୍ତି, ସେପରି ମନ ଓ ଦେହ ସଦା ଏକାତ୍ମ ରହିଥାଏ। କିମ୍ବା, ଦେହ ବାସ୍ତବରେ ଅଛି ନାହିଁ; ଏହା କେବଳ ମନ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ସ୍ୱପ୍ନ, ମୃଗତୃଷ୍ଣା ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଭ୍ରାନ୍ତି ଅନୁଭୂତି ମାତ୍ର। ଏଠି, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଦୁହିଁ ନଶ୍ଟ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଯେତେବେଳେ ମନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଦେହର ଅବସ୍ଥା ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛି। ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ହେ ପ୍ରଭୁ, ମନ କିପରି ଦୋଷ, ଶାପ ଆଦିରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ ବା କିପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଚଳ ଯାଏଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏକ ହେଉଛି ମନ-ଦେହ, ଯାହା ଦ୍ରୁତ ଚଳିତ, ଅସ୍ଥିର ଓ କିଛି ସଫଳ କରେନାହିଁ; ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ମାଂସ ରୂପୀ ଦେହ। ମାଂସ ଦେହ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଥାଏ ଓ ଶାପ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ। ଏହି ଦେହ ଦୁଃଖିତ, ଅଶକ୍ତ, ନିର୍ବଳ ଓ ମୂହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏହା ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ପାଣି ଭଳି ଅସ୍ଥିର ଓ ଦେବତା ଆଦିଙ୍କ ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ହେଉଛି ମନ, ଯାହା ଶରୀରଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଏହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ଲୋକରେ ଏହା ନିର୍ଭରଶୀଳ ନୁହେଁ। ଯଦି ଜଣେ ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଓ ଦୃଢ଼ ସାହସ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେପରି ମନ-ଦେହ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେପରି ନିଜ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ। ଦେହର କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ବାସ୍ତବରେ ଫଳଦାୟି ନୁହେଁ; ମନ-ଦେହର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ତଥାପି ଫଳଦାୟି। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି, ଶାପ ଓ ଏହାଦି ବେଫଳ ହୁଏ, ଯେପରି ପାଥର ଉପରେ ତୀର ଅସରକାରୀ। ଦେହ ପାଣି, ଅଗ୍ନି ବା କିଚଡ଼ରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନ ଯାହା ଚାହାଏ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ସମସ୍ତ ଅସାଧାରଣ ପ୍ରୟାସ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦମନ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଅବରୋଧ ବିନା ଫଳ ଦେଉଛି—ମନ ମାନେ ମନକୁ ଫଳ ଦେଉଛି, ହେ ମୁନି। ପ୍ରୟାସ ଶକ୍ତିରେ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, କୃତ୍ରିମ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏକଦମ କଠିନ ନିୟମ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ। ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା, ମନକୁ ରାଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଦଣ୍ଡର ଶିରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଜୟ କରିଥିଲେ। ଏକ ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାରେ ରହିଥିବା ମୁନି, ମନସିକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କ ନଗର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ପୁତ୍ରମାନେ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ—ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ କରିପାରିନଥିଲି। ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ମହାମୁନି, ଦେବତା ଆଦି, ଏହି ମନର ଅନ୍ୱେଷଣ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ଏକ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦୁଃଖ, ରୋଗ, ଶାପ ଓ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦୃଷ୍ଟି ସେମାନେ କ୍ଷତି କରିପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ପଦ୍ମପତ୍ରର ଆଘାତ ପାଥରକୁ ଭଙ୍ଗ କରେନାହିଁ। ଯେଉଁ କିଛି ଲୋକ ଶାପ ବା ଦୁଃଖରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନ ଅବିବେକୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ। ଏହି ଜଗତରେ କେବେ ଏକ ଚିତ୍ତ ଯଥାବଧି ଏକାଗ୍ର ଥାଏ, ତାହା ଦୋଷର ଜାଳରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏନାହିଁ—ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ, ନିଜ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ ପଥରେ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ ଶିଶୁମନସ୍କ ପିଶାଚମାନେ ଭଳି ଅନେକ ଭାବନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। ମନ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସ୍ଥିତିକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାକୁ ଚାଡ଼ିଦିଏ; ଯେପରି କୁମ୍ଭକାରଙ୍କ କାମରେ ମାଟିର ଘଡ଼ା ତିଆରି ହୁଏ ଓ ପୁଣି ମାଟିକୁ ଫେରିଯାଏ।