ଏକ ସମୟର କଥା, କିଛି ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର, ଅତି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧ୍ୟାନସିଲ୍, ଏକ ଗଭୀର ଆଲୋଚନାରେ ଲିନ ହେଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: ରାଜାଙ୍କର ସଂପତ୍ତି କ’ଣ? ଏଠାରେ ରାଜାଦିରାଜ ବଡ଼ ପ୍ରଭୁ। ତେବେ ଏହି ରାଜାଦିରାଜ ପଦର ସଂପତ୍ତି କ’ଣ? ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମହାପ୍ରଭୁ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଏହି ସ୍ଥିତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନର କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ, ଏହାର ଟିକେ ମାତ୍ର ଅସ୍ଥିରତା। ତେବେ କ’ଣ ଏପରି କିଛି ଅଛି, ଯାହା ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିନାଶୀ ଓ ପରମ କୁଶଳ? ଏପରି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ଭାଇ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଗମ୍ଭୀର କଥା କହିପାରିଥିଲେ, ମୃଗର ଭଳି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: “ଭାଇମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଶାସନ ସ୍ଥିତିଗୁଡ଼ିକ ଯାହା କଳ୍ପ ଶେଷରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସ୍ଥିତି ମତେ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୁହେଁ।” ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ ସମସ୍ତେ, ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ରମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, “ବହୁତ ଭଲ କହିଛ, ବହୁତ ଭଲ!” ତା’ପରେ ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ପିତାଜୀ, ଏହି ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଦ୍ମାସନ କିପରି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାପଦକୁ ନେଇଯାଏ?” ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ପୁନଃ କହିଲେ: “ମୋ ଉପଦେଶକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ଅନୁସରଣ କର। ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ମନକୁ ଏହି ଭାବନାରେ ଲଗାଇବା—‘ମୁଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରହ୍ମା’—ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧ୍ୟାନ କର—‘ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ମୁଁ ବିନାଶ କରେ।’” ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ମନ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ ଓ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ରହିଲେ। ସେହି ଦଶ ଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲେଖକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିଲେ, ମନକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ କରି ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲେ। ସେମାନେ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କଲେ: “ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମର ମୁଣ୍ଡାରେ ଉଠିଥିବା ଆସନରେ ବସି, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଭୋକ୍ତା, ଏ ଜଗତର ମହାପ୍ରଭୁ।” ସେମାନେ ଦେଖିଲେ: ବେଦମାନେ ସମସ୍ତ କ୍ରମାନୁସାରେ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବିଶେଷ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସୃଷ୍ଟିମଣ୍ଡଳ ଦେବତାମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ଚ୍ଚିତ, ଶ୍ରୀରେ ପ୍ରଭାତ୍ସିତ, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ପୃଥିବୀ ତିନି ଲୋକର ଜନ୍ତୁମାଳା ପାଇଁ ନୀଳ ଚକ୍ରାକାର ଅଳଙ୍କାର ଭଳି, ପାର୍ବତ, ଦ୍ୱୀପ, ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ପାତାଳର ଗୁହା ଦାନବ, ଦାନବ, ଓ ନାଗମାନେ ବସିଥିବା ଗୁପ୍ତ ଅଧିଷ୍ଠାନ, ଅମୃତପାନୀ ସମୂହ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ର, ବଜ୍ରଧାରୀ ଓ ବଳଶାଳୀ, ତିନି ଲୋକର ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଯଜ୍ଞ ଆହୁତି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ କିରଣରେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି, ଏକ ପରେ ଏକ ପ୍ରଭା ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି। ଲୋକପାଳମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ଗୋପାଳକମାନେ ଗୋଧାନକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପରି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉଠନ୍ତି, ଡୁବନ୍ତି, ଚମକନ୍ତି, ପଡ଼ନ୍ତି—ପାଣିର ତରଙ୍ଗ ପରି। “ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୃଜନ କରେ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ବିନାଶ କରେ; ମୁଁ ନିଜେ ମଧ୍ୟେ ବସି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଧରାର ପ୍ରଭୁ ହେଉଛି। ଏହି ବର୍ଷ ପରିହତ ହେଲା, ଏହି ବୟସ ଶେଷ ହେଲା; ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଏହି ସମୟ, ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରଳୟ ଯୁଗ। ଆଜି ଏହି କଳ୍ପ ଶେଷ ହେଲା, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି; ମୁଁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମାରେ, ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ବସିଛି।” ଏପରି ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେଇ ଦଶ ଇନ୍ଦୁପୁତ୍ର, ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଲଗା, ପାଥରର ଭଳି ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲେ। ପଦ୍ମାସନର କ୍ରମ ଲାଗିଥିଲା, ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟର ଜାଲ ବିଲିନ ହୋଇଗଲା; ତାଙ୍କର ଦେହ ଏକ ହସ୍ତୀ ଅଙ୍କୁଶର ଭଳି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବସିଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଦ୍ମାସନ ଧ୍ୟାନର କଳ୍ପନାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ। ଏଭଳି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବଂଶରେ, ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନସିଲ୍ ଏବଂ କ୍ରିୟାନ୍ବିତ ରହିଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହ ଯେତେଦିନ ଟିକିଲା, ତେତେଦିନ ତାପ ଓ ବାୟୁରେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ କଟା ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଶୁଷ୍କ ହେଲେ। ଶେଷରେ, ଅରଣ୍ୟର ମୃଗମାନେ ସେଇ ଦେହକୁ ଖାଇଦେଲେ, ପକ୍ୱ ଫଳ ଭଳି ଏଠା ଉଠା ଛିଟାଇଦେଲେ। ତା’ପରେ, ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବାସନା ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ମନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲା, ସେମାନେ ଚାରି ଯୁଗ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କଳ୍ପ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ରହିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମ ଅବସାନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀବ୍ର ତାପ ଦେଇ, ମେଘ ଦ୍ୱାରା ବିଜୁଳି ଚମକେ ଓ ବର୍ଷା ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଶ୍ରୀନ୍ୟାସ କରିଯାଏ, ମହାସମୁଦ୍ର ଅବିଚଳିତ ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ସେଇପରି ଅବିଚଳିତ ରହିଲେ। ଏବେ ଯେଉଁ ଅବତାର ଚକ୍ରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ନିଜ କ୍ରମରେ ଏହି ଦଶ ଜଣକୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖିପାରେ। “ଏହି ଦଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ତୁମେ ଦେଖୁଛ, ଏହି ଦଶ ସଂସାର ମନୋ-ଆକାଶରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ଗୋଟିଏ, ଆକାଶମନ୍ଦିର; ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ଓ ତାଙ୍କର ଅଂଶ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ। ଏହିପରି ଦଶ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୂଳ ଆକାଶରେ କିପରି ହେଲା, ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ଏବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ କର।” “ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଗତ, ତାହାର ନାନା କଳ୍ପନା ଓ ଆବୃତ ଆକାଶ, ରଶ୍ମିର ଜାଲରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ମୋହିତ, ସମସ୍ତ ତୁମ ମନର ଖେଳ ମାତ୍ର।” ଏପରି କହି, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପୀ,” ଓ “ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ମୋର,” ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲି: “ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହାନ୍, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହ—ଏହା ପରେ ଆଉ କ’ଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବି?” “ନିଶ୍ଚୟ, ଦଶ ଲୋକ ବିଦ୍ୟମାନ, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଆଉ କ’ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି? କହ, ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ।” ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ନିଷ୍କାମ ଓ ନିର୍ମମ, ତୁମ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିର କ’ଣ ଦରକାର?