ଏକ ସମୟର କଥା, ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ କେବଳ ଏକ ଗିଲାସ ପାଣି ପିଇ ଅଚଳ ରହିଥିଲେ, ଗଛମାନଙ୍କ ପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି—ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏକେଠାରେ ଗଛର ନିୟମରେ ଦଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଭୂଷିତ ଦେବତା, ଯେଉଁଠି ଜଳପଦ୍ମ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକ ଝରେ, ସେଭଳି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ। ଶିବ ଏକ ଦୃଢ଼ ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀକୁ ଆସି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ—ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଅଳଙ୍କୃତ, ବୃଷଭ ଚଳାଇଥିବା, ମୁହଁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଭା ବିକିରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ—ଶିତଳ ହିମର ପରି ଶୁଭ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଦିଗନ୍ତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବା ପରି ଉଦୀଚୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ମାଳିକ। ଶିବ ମୃଦୁ ଅଭିବାଦନରେ, ନୂତନ ବାଁଶବନର ମୃଦୁ ବାୟୁ ଶବ୍ଦକୁ ଦୂର କରି, ମୃଦୁ ହାସି ସହ କହିଲେ: “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେ ଭଲୁଛ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ମାଗ। ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ବସନ୍ତର ରସରେ ଭରିଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉ।” ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ଓ ଦେବଦେବ, ମୋତେ ଦଶଜଣ ଧୀମାନ୍ତ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।” ଶିବ କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ,” ଏବଂ ଦୂରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ—ମହା ତରଙ୍ଗ ଆକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଧ୍ୱନି କରି ହେଉଥିବା ପରି। ଏହିପରେ, ଆନନ୍ଦିତ ଦମ୍ପତି ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଦେବୀ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି ଦିବ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଘରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ—ତାଙ୍କ ଶ୍ୟାମଳ ଶରୀର ମେଘମାଳା ପରି ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିଲା। ସମୟ ଅନୁସାରେ, ସେ ଦଶ ଜଣ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଉଦୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି କୋମଳ, ବସନ୍ତ ଋତୁର ନୂତନ ଅଂକୁର ପରି ତରୁଣ। ସେମାନେ ବେଦୀୟ ସଂସ୍କାର ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ବର୍ଷାର ମଘ ମେଘ ପରି ଦ୍ରୁତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସାତ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେମାନେ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ, ଆକାଶର ନିର୍ମଳ ଗ୍ରହମାଳା ପରି ତେଜମୟ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଦମ୍ପତି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏବେ, ଦଶଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ, ପିତା ମାତା ବିହୀନ, ଘର ଛାଡ଼ି ଦୂରେ କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରେ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ—“ଏଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ କ’ଣ? କ’ଣ ନିର୍ଦୁଃଖ? କ’ଣ ମହତ୍ତ୍ୱ, କ’ଣ ମହାଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ?” ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, “ଭାଇମାନେ, କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ? କ’ଣ ଦୁଃଖରହିତ? କ’ଣ ସତ୍ୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ, କିମ୍ବା ମହା ଶ୍ରୀମତି?” ପୁନି କହିଲେ, “ଏହି ଅଧିପତ୍ୟ କେତେ ସୀମିତ! ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପପତିମାନେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଧନ କ’ଣ? ରାଜା ମହାନ୍ତ। ରାଜାଙ୍କ ଧନ କ’ଣ? ସମ୍ରାଟ୍ ଏଠି ମହାନ୍ତ। ସମ୍ରାଟ୍ ଧନ କ’ଣ? ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରର ସ୍ଥିତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନର ଏକ କ୍ଷଣ ମାତ୍ର। ଯାହା କଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱର ନୁହେଁ—ସେଇଟି କ’ଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ?” ଏପରି ଆଲୋଚନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଜ୍ଞାନୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ମୃଗର ମାନ୍ଦାରେ ନାୟକ ମୃଗ ପରି କଥା ରଖିଲେ: “ଭାଇମାନେ, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅଧିପତ୍ୟ ଯୁଗ ଶେଷରେ ନଶ୍ୱର, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ପଦ ଛଡ଼ି ଆଉ ଏକଠି ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରୁନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଭାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, “ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ଏବଂ ପଚାରିଲେ, “ଭାଇ, ଏହି ପଦ୍ମାସନ, ଯାହା ଜଗତରେ ପୂଜିତ, କିପରି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରି ବ୍ରହ୍ମା ପଦକୁ ନେଇଯାଏ?” ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ତେଜୋମୟ ଭାବେ କହିଲେ: “ଆପଣମାନେ ମୋ କଥା ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ମନରେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତୁ—‘ମୁଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ମୁଁ ବିନାଶ କରେ।’ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏହି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ମିଳିଲାପରେ, ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ରହିଲେ। ଦଶଜଣ, ଲେଖନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ମନେ କଲେ—“ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମର ମୁଣ୍ଡରେ ଉଠିଥିବା ଆସନରେ ବସି, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା—ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ, ଭୋଗତା, ଜଗତର ମହାନ୍ଥ।” ସେମାନେ ବେଦମାନେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗସହିତ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ସହ ଏକତ୍ର, ବିଶେଷ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏହି ଜଗତ ଦିଗପାଳ, ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଚରିତ୍ର, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧିରେ ଭରିଥିବା। ଏହି ପୃଥିବୀ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ତିନି ଲୋକର ଅଳଙ୍କାର, ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ପାତାଳର ଗୁହା ଦାନବ, ଦାନବ ଓ ନାଗମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଗଭୀର ଅମୃତପାନୀ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଭରିଥିବା। ଇନ୍ଦ୍ର, ବଜ୍ରଧାରୀ, ଏକାକୀ ତିନି ଲୋକର ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଯଜ୍ଞର ଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହି ରବିମାନେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କିରଣରେ ଦିଗବାସୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ପ୍ରଚୁର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଏକ ପରେ ଏକ ଦ୍ରୁତ ଉଦୟ ହେଉଛନ୍ତି। ଦିଗପାଳମାନେ ଅନ୍ନୟାୟ ଚରିତ୍ରରେ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ଗୋପାଳମାନେ ଗୋଧନକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ପରି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉଠନ୍ତି, ପଡ଼ନ୍ତି, ଚମକନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି—ଜଳ ତରଙ୍ଗ ପରି। “ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ତିଆରି କରେ, ଅବଶେଷରେ ନଶ୍ୱର କରେ, ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିରାଜିତ, ଶାନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀର ନାଥ ହେଉଛି”—ଏପରି ଧ୍ୟାନରେ ସେମାନେ ଲିନ ହେଲେ।