ଏଠାରେ ଏଉଁଠାରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଅନେକ ଶକ୍ତିମାନ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ, ଜଣେ ଜଣେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ନିଶ୍ଚିନ୍ତି ଉପଜି ଓ ନଶିଯାଉଛନ୍ତି—ଏଏଁ ଯେପରି ଦିଗ୍ବଳୟର ଲତାରେ ଉଠିଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ପୁଷ୍ପ କିମ୍ବା ବାୟୁର ଶେଷରେ ଉପଜିଥିବା ମେଘର ଅଂଶ। ସମୁଦ୍ର, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶର ପଥ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଏମିତି ଦେବଲୋକ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉଡୁଥିବା ବିମାନମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଶୋଭିତ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ନାଗମାନେ ଏକା ସହିତ ଏକା ଭିଡ଼ରେ ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଉଡୁଥିବା ଗୋଲ୍ଗୋଲିଆ ପୋକାମାନେ ଡୁମୁର ଗଛରେ ଗୁଞ୍ଜନ କରନ୍ତି। କାଳ ଯାଉଛି, ଏହା ସତ୍ୟୁଗ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, କଳି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଛଣ୍ଡ ଓ ଅନେକ ଅନୁଖଣ୍ଡ ଭାବରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଚାଲିଯାଉଛି, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ମୋର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜରେ ବିଶ୍ମିତ ହେଲି, ଚିନ୍ତା କରିଲି—'ଏହା କ’ଣ? ଏଭଳି କିପରି ସମ୍ଭବ?' ମୁଁ ମୋ ମାଂସ ଚକ୍ଷୁରେ କିଛି ଦେଖିପାରୁନି, କିନ୍ତୁ ମନର ଆକାଶରେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ମାୟାଜାଳ ପ୍ରକଟ ହେଉଛି। ଏପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମନର ଆକାଶରୁ ଦେଖି, ମୁଁ ସେଇ ଜଗତ୍ଜାଳରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଡାକିଲି ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି। 'ଆସନ୍ତୁ, ଦେବମାନ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ଅତିଦୀପ୍ତିମାନ! ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ,' ଏଭଳି କହି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲି। 'ଆପଣ କିଏ? ଏହି ଜଗତ କିମ୍ବା ଏତେ ଅନେକ ଜଗତ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଯଦି ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ନିର୍ମଳ ମହାନୁଭାବ।' ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ପରିଚୟ କରି, ବିନମ୍ରତାରେ ନମସ୍କାର କରି, ଦୋଷରହିତ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଭ୍ରମର କାରଣ ସଦା ଆପଣ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ତଥାପି ଆପଣ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ କି? ମୋତେ କାହିଁକି ପଚାରୁଛନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ?' 'ଯଦି ମୋର ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ, ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳା ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ଉପଜିଛି, ତେବେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୁଁ କହିବି।' ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ, 'ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କର ମନ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବିରାଜମାନ, ସେହି ମନ କାଳର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ଏବଂ ମାୟାର ଭାର ଓ ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଦେଇଥାଏ।' 'ହେ ମହାଦେବ, କଳ୍ପନା ନାମକ ଦିନରେ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ତଳକୁ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ କୋଣରେ, ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥଳୀ—ସୁବର୍ଣ୍ଣଜାତ ନାମକ ଏକ ଦେଶ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।' ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଧାର୍ମିକ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଇନ୍ଦୁ, ସେ କଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରର ଥିଲେ। ସେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, ମାନେ ମରୁଭୂମିରେ ଘାସ ଯେପରି ଅନୁପଯୁକ୍ତ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ନିଷ୍ପାପ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନଶୂନ୍ୟ ଥିଲାବେଳେ ଲତା ଯେପରି ଫୁଲ ନ ଦେଇ ଅସ୍ତିତ୍ଵ ହରାଇଥାଏ। ସେଉଁଠି, ସେଉଁ ଦୁଇ ଦମ୍ପତି ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଅଂଶକୁ ଯାଇ, ଦୁଇଟି ଜଙ୍ଗଲ ଗଛ ପରି ଉପବେଶ ନେଲେ। କୈଳାସର ଏକ ଜନଶୂନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ସେମାନେ ଜଳମାତ୍ର ଖାଇ, ଗଛ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ପାନୀୟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଶରୀରରେ ଅଚଳ ରହି, ଗଛମାନେ ଯେପରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ଚାଲିଲେ। ଏହିପରି ତପସ୍ୟା କରି, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହେଉଁଯାଏ ସେମାନେ ଏଭଳି ରହିଲେ। ତାପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରକ୍ରାନ୍ତ ଶିରୋଧାରୀ ଦେବତା ଶିବ ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନର ତାପରେ ଜଳପଦ୍ମକୁ ଶିତଳ କରେ। ଶିବ ଦେବତା, ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବୃଷ ଉପରେ ଅସୀନ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଦମ୍ପତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହିମର ଭଳି ଶୁଭ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଦିତ ଦେଖି, ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ, ନୂତନ ବାଁସ ଝାଡ଼ରେ ହଲୁକ ହଲୁକ ବାତାସ ଶବ୍ଦକୁ ଦୂର କରି, ଶିବ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ସହିତ କହିଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବର ମାଗ; ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ବସନ୍ତର ସାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉ।' ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଦଶ ଜଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ମୋତେ ଛୁଇଁ ପାରିବ ନାହିଁ।' ତେବେ, 'ତଥାସ୍ତୁ' କହି, ଶିବ ଦୃଶ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ କଲେ, ଯେପରି ଆକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଉଠି ଶବ୍ଦ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ସହିତ ସେଇ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱର ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଶୋଭିତ। ଘରେ ଏସି, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଶ୍ୟାମଳ ଆକୃତି ମେଘରେ ତିରିଛିଥିବା ଧାରା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ସମୟ ଅତିବାହିତ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଦଶ ଜଣ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବସନ୍ତ ଋତୁର ନୂତନ ଅଙ୍କୁର ପରି କୋମଳ ଓ ଶୁଭ୍ର। ସେମାନେ ସଂସ୍କାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ବର୍ଷା ଋତୁର ମେଘପରି ଶୀଘ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ସପ୍ତବର୍ଷ ବୟସରେ ସେମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ, ଆକାଶର ନିର୍ମଳ ଗ୍ରହମାନେ ପରି ଦିପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାତା ଧର୍ମପଥରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏଉଁପରେ, ସେଇ ଦଶ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମାତାପିତାହୀନ ହୋଇ, ଘରକୁ ଛାଡ଼ି, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଉଁଠି, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, 'ଏଠି କ’ଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ? କ’ଣ ଦୁଃଖ ରହିତ? କ’ଣ ଏଠି ସତ୍ୟ ମହତ୍ତ୍ୱ, ମହାଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଧନ?