ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଭୋଗ ବା ମୋକ୍ଷ ଲାଗି ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେହି ଅନୁସାରେ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଉଦ୍ୟମ କରିଥାନ୍ତି। ସପ୍ତ ଲୋକ, ଦ୍ୱୀପ, ସାଗର ଓ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ, ଚକ୍ରର ଶେଷକୁ ଅନୁସରି, ବିଶାଳ ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜି ଉଠନ୍ତି। କେଉଁଠି ରାତି ଆସିଯାଇଛି, ଆଉ କେଉଁଠି ଏହା ଅବିଚଳ ଅଛି। ପର୍ବତ ଉପତ୍ୟକାରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାନ୍ଡାୟମାନ, ତାଳିକାର ମାନେ ଦ୍ରୁତ ଚଲିଥିବା ଆଲୋକ ଚମକ ପରି। ନୀଳ କମଳ ଆକାଶରେ ମଧୁମକୁ ମେଘ ଘୁରିଘୁରି ବୁଲେ, ତାରାମାଳା ତାହାକୁ ମାନେ କମଳର ରେଖା ପରି ଆଲୋକିତ କରେ। ଚକ୍ରର ଶେଷର ଘନ କୁହୁଡ଼ି ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ, ଗୋଲାପ ଗଛ ତଳେ ଶୁଧ୍ଧ କପାହ ଅସ୍ଥି ଖାଲି ଭିତରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଅଛି। ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର ମହାନ ଧ୍ୱନିରେ ଗଜାଇଥିବା ଗର୍ଜନୀ, ଏହା ନୀଳମଣି ଓ ଅନ୍ଧକାର ଖଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ, ନିଜ ମଣିର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି। ପୃଥିବୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି ଧାରଣ କରି, ଏହି ବିଶ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ରଜନୀ ଗୃହର ନାରୀ ପରି ଦାନ୍ଡାୟମାନ। ଋତୁମାନଙ୍କର ଶୋଭା, ଧଳା ଦିନର ଶାରୀ ଓ ରାତିର ଅନ୍ତରାଳ ମିଶି, କମଳ ଓ ଶତଦଳ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିମାନେ, ନିଜ ନିଜ ବିଭାଗ ଓ ପ୍ରଜା ସହିତ, ଦାନ୍ତିମ ରଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଦାନା ଗଛର ଗୁଛ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି। ତିଣି ଧାରା ଓ ତିଣି ପଥର ନଦୀମାନେ, ଉପରେ ଓ ତଳେ ବହି, ଧଳା ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଶୁଧ୍ଧ ଚମକୁଛନ୍ତି, ବିଶ୍ୱର ଉପବୀତ ପରି। ସେଗୁଡ଼ିକେ କେଉଁଠି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, କେଉଁଠି ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମେଘ ଶିଖର ପରି ବା ଦିଗ୍ବଲୟର ଲତାରେ ଚମକୁଥିବା ଚମକି ଫୁଲ ପରି। ସମୁଦ୍ର, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶର ପଥ ଦେବନଗରୀ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବିମାନ ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛି। ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ନାଗମାନେ ଏକସାଥି ଭିଡ଼ ହୋଇ, ଡୁମୁର ଗଛର ମଧୁମକୁ ମାନେ ଝଙ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। କାଳ, ଯୁଗ, ମହାୟୁଗ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଛଣ୍ଡ ଓ ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଅଲକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଚଲିଯାଉଛି, ସବୁକିଛିର ନାଶ ପାଇଁ ବସିଥାଏ। ମୁଁ ମୋର ନିଜ ଶୁଭ୍ର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜରେ ଏହି ସବୁ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହେଲି, 'ଏହା କଣ? କିପରି ସମ୍ଭବ?' ଭାବିଲି। ଏହି ମାଂସ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ, ତଥାପି ଚିତ୍ତ ଆକାଶରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟା ଜାଲ ଦେଖୁଛି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମନରେ ଏହି ଚିତ୍ତ ଆକାଶରୁ ଦେଖି, ସେହି ଲୋକ ଜାଳରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଡାକି ପଚାରିଲି। 'ଆସ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ! ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା,' ଏମିତି କହି ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲି। 'ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଏକ ଲୋକ କିମ୍ବା ଏତେ ଅନେକ ଲୋକ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ଦୟାକରି କହ, ଓ ନିର୍ମଳ।' ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ସୁନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଚିହ୍ନି, ନମସ୍କାର କରି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—'ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସବୁ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣରେ ସ୍ଥିତ, ତଥାପି କାହିଁକି ଜାଣୁନାହଁ? ମୋତେ କାହିଁକି ପଚାରୁଛ?' 'ଯଦି ଏହି ମୋ ଉତ୍ତର ମାଧ୍ୟମରେ, ତୁମର ଲୀଳା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ତେବେ ଶୁଣ—ମୁଁ କହିବି।' 'ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ମନ, ଏଠାରେ ପ୍ରଭାମୟ ଆତ୍ମା ରୂପେ, କାଳର ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ, ଏବଂ ମାୟାର ଭାର ଓ ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ଜଟିଳ ଗଠନରେ ମୁହଁ ଦେଉଛି।' 'ହେ ମହାଦେବ, ଏକ ଦିନ "କଳ୍ପନା" ନାମକ ଦିନରେ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ମୂଳେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ କୋଣରେ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଏକ ଶୁଭ୍ର, ଲାଲିତ୍ୟମୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣଜାତ ନାମକ ଦେଶ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ।' 'ସେଠାରେ ଇନ୍ଦୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ, ସଂଯମ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଧାନ, କଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ। ସେ ତାଙ୍କର ଗୃହ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ବସୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, ମରୁଭୂମିରେ ଘାସ ତଣ୍ଡ ପରି।' 'ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ନିଷ୍ପାପ, ଶୁଭ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବାରୁ ଫୁଲ ନଥିବା ଲତା ପରି ଅଲୋକିତ ନ ଥିଲେ।' 'ସନ୍ତାନ ଲାଗି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଦମ୍ପତି କୈଳାସ ପର୍ବତର କନ୍ଧ ଉପରେ ଉଦ୍ଧାର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଦୁଇଟି ଗଛ ପରି ଅରଣ୍ୟ ଢାଳରେ ଉଗିଥିଲେ।' 'କୈଳାସର ଏକ ନିର୍ଜନ ଉଦ୍ୟାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନଥିଲେ, ସେମାନେ ଜଳ ଖାଇ ଏବଂ ଗଛ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।' 'ପ୍ରତିଦିନ ସେମାନେ ଏକ ମାତ୍ର ପାତ୍ର ଜଳ ପିଇ, ଗଛ ଚର୍ଯ୍ୟା ଅନୁସରଣ କରି ଅଚଳ ରହିଥିଲେ।' 'ଏହିପରି ଗଛର ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରି, ସେମାନେ ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହିଭଳି ଉପବାସ ରହିଲେ।' 'ତାପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତା ଶିବ, ଦିନର ତାପରେ ଝୁଲିଥିବା କମଳକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେପରି ସେମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।' 'ସେ ଉଦ୍ୟାନ, ଲତା ଓ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି ଆଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ—ଏକ ଶତଦଳ ଶେଯ୍ୟାକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଆସନ୍ତି।' 'ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା, ପୁର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଚମକୁଥିବା ସୋମ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।' 'ହିମ ପରି ଶୁଭ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ଦିବା ଓ ରାତିର ଆକାଶରେ ପୁର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରକାଶିତ, ସେ ଦେବଙ୍କୁ ସେମାନେ ନମସ୍କାର କଲେ।' 'ତରୁଣ ବାଁସ ଜଙ୍ଗଳର ମୃଦୁ ହାଲୁକା ବାୟୁ ଧ୍ୱନି ଶାନ୍ତ କରି, ଶିବ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଓ ଚମକିଥିବା ମୁହଁରେ କହିଲେ:' 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, ଶୀଘ୍ର ଦାନ ନିଅ; ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ବସନ୍ତ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ତୁମେ ଆନନ୍ଦ କର।' 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେବଦେବ, ମୋତେ ଦଶ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶୁଭ୍ର ସନ୍ତାନ ଦିଅ, ଯାହାରୁ ଦୁଃଖ ମୋତେ ଛୁଁଇପାରିବ ନାହିଁ।' 'ତେବେ, "ତଥାସ୍ତୁ," ବୋଲି, ଭଗବାନ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏଁ, ଆକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଜଣେ ଧ୍ୱନି କରି ଲୁଚିଯିବା ପରି।' ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣା ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଘଟିଥିଲା।