ଶୁଣ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଏହି କଥାରେ ମୁଁ ତୋତେ ପ୍ରାଚୀନ ଘଟଣା ଅନୁସୂଚନା କରୁଛି। ଯେଉଁ କଥା ଉପମା ଦ୍ୱାରା, ମନକୁ ଛୁଇଁଯିବା ଭାବରେ, ମଧୁର ଓ ଆକର୍ଷକ ଶବ୍ଦରେ କହାଯାଏ, ଏହା ଶ୍ରୋତାର ହୃଦୟରେ ଏମିତି ଭଳି ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେପରି ତେଲ ପାଣିରେ ମିଶିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ କଥା ଉପମା ବିନା, ଅମଧୁର, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ, ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ କହାଯାଏ, ଏହା ଶ୍ରୋତାର ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ ନାହିଁ; ସେ କଥା ଅଗ୍ନିରେ ଘୀ ଦେଇ ଦେବା ପରି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ କଥା, କାହାଣୀ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଉପମା ଓ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ, ଏହା ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଶୁଭ୍ର କିରଣ ଦିଆଏ। ଏବେ, ରଘୁନନ୍ଦନ, ଏକ ଦିନ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ। ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବାରୁ, ମୁଁ ସେ କଥା ଏବେ କହୁଛି। ଏକ ଦିନ ମୁଁ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଶ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି, "ଓ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅନେକ ଗୋଷ୍ଠୀ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ମନ ଏକା ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ, ଯେପରି ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଫେରିଯାଏ।" ଏକ ଦିନ ଦିନ ଆରମ୍ଭରେ, ଜଣେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ଏହା ପୂର୍ବ ଚକ୍ରର ଏକ ଘଟଣା। ଦିନ ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ତାଳି ନେଇ, ଏକା ଏକା ଶାନ୍ତ ଓ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ହୋଇ ରାତି କାଟିଥିଲି। ରାତି ଶେଷରେ, ଉଠି ନିୟମିତ ଉଷାକାଳ ନିୟତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ମୁଁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବିଶାଳ ଆକାଶ ଉପରେ ଦେଖିଲି, ଏବଂ ତାହାରେ ଏକ ଅସୀମ, ଶୂନ୍ୟ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶ ଦେଖିଲି। ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିଲି, "ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଭାବିବି," ଏବଂ ପବିତ୍ର ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମନରେ ଆକାଶକୁ ଦେଖିଲି। ଏପରି ମୋ ମନ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା, ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ସୃଷ୍ଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆପସରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଛି, ଅବିରତ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ ଆପସରେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତଥା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ନାଗ, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମେରୁ, ମନ୍ଦାର, କୈଳାସ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ, ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ, ନଦୀ ଓ ଦଶ ଦିଗ ଦେଖିଲି, ସବୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଛି। ସେଠାରେ, ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି, ଦଶ ଶତଦଳ ଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମକଣ୍ଡରେ ବସି, ହଂସ ରଥରେ ଚାଲି, ପ୍ରତିଜନ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ଦଶ ଦିଗରେ, ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଦୀର୍ଘ ଅଗ୍ନି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ଜଗତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଛନ୍ତି। ବଡ଼ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ବହୁଛି, ସାଗର ଗୁଞ୍ଜିଉଛି, ତୀବ୍ର ରଶ୍ମି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଛି, ପବନ ଆକାଶରେ ଉତ୍ସାହରେ ଚାଲୁଛି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ପାତାଳରେ ଅସୁର ଓ ନାଗମାନେ ସୁଖରେ ରହୁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଋତୁ, ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, କାଳର ଚକ୍ରରେ ନିବିଡ଼ ହୋଇ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ପୃଥିବୀକୁ ଫଳରେ ଭରି ଦେଉଛି। ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଆଚରଣର ପଥ ଦିଗନ୍ତରେ ପକ୍କ ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକର ଫଳ ଦେଉଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଉପଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ନିୟମିତ ଅନୁସାରେ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛନ୍ତି। ସପ୍ତ ଲୋକ, ଦ୍ୱୀପ, ସାଗର, ପାହାଡ଼, ସମସ୍ତ ଏକାଠି ଚକ୍ର ଶେଷ ଦେଖି, ମହା ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି। କେଉଁଠି ରାତି ଆସିଯାଇଛି, କେଉଁଠି ଏହି ଏକାଠି ଅଛି; ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ଅନ୍ଧାର ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ି ରହିଛି, ଝିଅ ଆଲୋକ ପ୍ରକାଶ ପରି ଦୃତ ଚଳିଛି। ନୀଳ ପଦ୍ମ ଆକାଶରେ, ମଧୁମକୁ ମେଘ ତୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଉଛି; ତାରାମାଳା ନୀଳ ପଦ୍ମର ଯଥା ଫୁଲର ଅଂଶ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଭରି ଦେଉଛି। ଚକ୍ର ଶେଷରେ ଗଢ଼ିଥିବା ଗାଢ଼ କୁହୁଡ଼ି ମେରୁ ଶିଖରରେ ଶୟାନ; ଶୁଭ୍ର କପାସ ଶିମୁଲ ଗଛର ଗୁହାରେ ଅସ୍ଥି ଗୁହା ପରି ରହିଛି। ଲୋକାଲୋକ ପାହାଡ଼ର ମେଘ ଗୁଞ୍ଜନ ଏବଂ ନୀଳମଣି ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ତାହା ନିଜ ରତ୍ନରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଅଛି। ପୃଥିବୀ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମୃଦୁ ଗୁଞ୍ଜନରେ, ଜଗତର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରାଜମହଳର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବା ଜନାନୀ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଋତୁଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ୍ର ଦିନ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ରାତି ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ପଦ୍ମ ଓ ଶାଳୁକ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ପୃଥିବୀର ଅନେକ ଭୂମି ଏବଂ ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଅନାର ଫଳ ଗଛ ଶ୍ରେଣୀ ପରି ରଉଜ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତିନି ଧାରା ଓ ତିନି ପଥ ନଦୀ, ଉପର ଓ ତଳକୁ ଚାଲି, ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉପବିତ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ସେ ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଯାଉଛି, ଅବସାନ ଓ ଉତ୍ପତି ହେଉଛି—ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପୁଷ୍ପ ପରି ଦିଗବାସୀ ବେଳରେ, ବା ମେଘର ଶିଖର ମାଳା ପରି। ସାଗର, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶର ପଥ ଦେବ ନଗର, ଉଦ୍ୟାନ, ବିମାନ ଶ୍ରେଣୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଅଛି। ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗମାନେ ଏକାଠି ଭିଡ଼ ହୋଇ, ଯେପରି ଡୁମୁର ଗଛରେ ମକୁଡ଼ି ଗୁଞ୍ଜିଉଛି। କାଳ, ବୟସ, ଯୁଗ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଶଣ୍ଡା, ଲବ୍ଦା, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାଗରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗତିରେ ଚାଲିଯାଏ। ଏପରି, ମୁଁ ମୋ ଶୁଭ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖି, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିଲି—"ଏହି କଣ? କିପରି ହେଲା?" "ମୁଁ ଏହି ମାଂସ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମନ ଆକାଶରେ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମାୟା ଜାଳ ଦେଖୁଛି କିପରି?" ଏପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମନ ଆକାଶରେ ଦେଖି, ମୁଁ ଏହି ଲୋକ ଜାଳରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଡାକିଲି ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି। "ଆସ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତୁମେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ; ଶୁଭେଚ୍ଛା ତୁମକୁ," ଏହିପରି କହି, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି। "ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଏକ ଲୋକ ବା ଅନେକ ଲୋକ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା?