ସେହି ଦିନରୁ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀ, ଯାହାକୁ କନ୍ଦରା ଏବଂ ମଙ୍ଗଳେତରା ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ସହରର ଗଭୀର ଗୁହାରେ ବିସ୍ଥାପିତ ହେଲେ। ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେଠି ଶାସନ କରୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜା ନିଜେ ଦେବୀ କନ୍ଦରାଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପନ କରେ। ଯେଉଁ ରାଜା ଏହି ବିସ୍ଥାପନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜା ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବିପଦ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଲୋକମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଯଦି କେହି ତାଙ୍କ ପୂଜାକୁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ତେବେ ଦୁଃଖ ଆସେ। ଦେବୀ କନ୍ଦରା, ଦୂଷିତମାନେ ପାଇଁ ନିୟମିତ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଯଦି ପୂଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନି ତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ମନରେ ଥିବା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ପୂଜିତ ଏହି ଦେବୀ, ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନର ଧାମ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ନିମିତ୍ତ ଥିବା ଅନେକ ଦଳକୁ ଉନ୍ମୂଳିତ କରିଥାନ୍ତି—ସେଉଁଠି ସେ ବିଜୟୀ। ଏଉଁଠି ଦୂଷ୍ୟ ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ କାର୍କଟୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଯେଉଁ କଥା ଘଟିଥିଲା, ଯଥାଯଥି ଅନୁକ୍ରମରେ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହି କାର୍କଟୀ, ଯେଉଁଠି ହିମାଳୟର ଗୁହାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି, ସେ କିପରି କାର୍କଟୀ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ହେଲା? ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବଂଶର, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳା, ଧଳା, ହରିତ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ବଂଶ ଅଛି। କାର୍କଟା ନାମର ଏକ କାଙ୍କଡ଼ ଆକୃତି ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ କଳା ରଙ୍ଗର କାର୍କଟୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତିନି କାଙ୍କଡ଼ ଆକୃତିର ଥିଲେ। କାର୍କଟୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆତ୍ମା ଓ ଚେତନାର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି କଥା ଆମେ କହିଲି। ଏହିପରି, ଏକ କାରଣରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ଏହି ଜଗତ ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ଶେଷ ନାହିଁ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ କାରଣରୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତରଙ୍ଗ କିଛି ଅଲଗା ନୁହେଁ—ସେ ଜଳ ହିଁ; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚତମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଜଳରେ ଅଗ୍ନି ଦୃଶ୍ୟମାନ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—ଯଥା ବନରେ ବାନର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଶୀତ ଦୂର କରେ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାନ୍, ସଦା ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଏହି ଜଗତକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ନିଜ ଶାନ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥାଏ—ଯଥା କାଠର ମୂର୍ତ୍ତିର ଜ୍ଞାନ କାଠରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ମାଣି ଦେଉଛି, ଏକ ବିଜରୁ ତାହାର ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଫଳ ଅପାର ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି ଚେତନାରୁ ତାହାର ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଚେତନାବସ୍ତୁ ଅପାର ଦେଖାଯାଏ। ଏକ ଏକତା ଅଛି, ତେଣୁ ବିଜ ଓ ଫଳ, ଚେତନା ଓ ଚେତନାବସ୍ତୁରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ତରଙ୍ଗ ଓ ଜଳରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଅନ୍ୱେଷଣ ନ କଲେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ; ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା କେଉଁଠୁ ଆସେ, ତାହା ନିରୀକ୍ଷଣରେ ଅପସାରିତ ହୁଏ। ଏହି ମୋହ ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହିପରି ଅପସାରିତ ହେବ; ଜଗର ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ମୋର କଥା ଶୁଣି ମୋହର ଗଠି ଖଣ୍ଡିଯିବା ପରେ, ଜ୍ଞାନ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ଭିନ୍ନତା ତୁମେ ନିଜେ ଜାଣିପାରିବ। ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମୋର କଥା ଶୁଣିଲେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଁ। ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମାନ୍ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମାନ୍ ହିଁ; ମୋର କଥା ଦ୍ୱାରା ଜଗର ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ ଏହି ଏକତାକୁ ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ। ତେଣୁ, ଏ 'ଏହା ଅଟୁ' ବୋଲି କୁହିଲେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ କିପରି ସମସ୍ତେ ଏକତା? ଶାସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଶବ୍ଦ ଶବ୍ଦରୁ କିମ୍ବା ଅର୍ଥରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଗଣନାର ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ। ଏହି ଭିନ୍ନତା କେବଳ ବ୍ୟବହାରରେ ଦେଖାଯାଏ, ପ୍ରକୃତିରେ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଭୂତ ଭାବି ଦେଖାଯାଏ। ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଓ ଏକତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ନାହିଁ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ଚିନ୍ତାର ଚଞ୍ଚଳତା ହେବ? କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ସମ୍ପର୍କ ନିଜ ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏହିପରି କାରଣ ଓ ତାହାର ଧାରକ, ଅନୁକ୍ରମର ଅଂଶ। ରୂପାନ୍ତର, ଭିନ୍ନତା ଓ ଅଭିନ୍ନତା, ଅବସ୍ଥାର ରୂପାନ୍ତର, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ସମସ୍ତ ଏହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅବିଧା ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ମୃଷା ଭାବନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବୁଝିବାକୁ ଦିଆଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତିରେ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଏହି ଭିନ୍ନତା ଅବିଧା ଦ୍ୱାରା ଅଛି; ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ ଦ୍ୱିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଭାବନା ଶାନ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ନିର୍ବାନ ଅବସ୍ଥା ଅଛି। ଅନ୍ୱେଷଣର ଶେଷରେ ଏକତା ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ, ଅନାଦି, ଅନନ୍ତ, ଅଭିନ୍ନ, ଅଖଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚତମକୁ ଜାଣିପାରିବ। ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଭିନ୍ନତାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ, ନିଜ ଭାବନାକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି—ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ ଦ୍ୱିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ସମ୍ପର୍କ ନ ଥିଲେ, ଦ୍ୱିତ୍ୱ ବି ନାହିଁ; ଶାନ୍ତିରେ କିମ୍ବା କଥାରେ, ଏହା ପ୍ରମାଣିତ। ଏହିପରି, ରଘୁବଂଶୀ, ଶବ୍ଦର ଭିନ୍ନତାକୁ ଅଳସ୍ୟ କରି, ମହାବାକ୍ୟର ଅର୍ଥରେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧିକୁ ନିଶ୍ଚିତ କର; ଏବଂ ଏବେ ମୋର କଥା ଶୁଣ। ମନ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଗନ୍ଧର୍ବ ସହର ପରି, କେବଳ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଜଗତ ତାହାର ନିଜ ପ୍ରକାଶ ହିଁ। ଯେପରି ମନ ଏହି ଜଗତର ମୃଷା ପ୍ରତିତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏବେ ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି। ଏହା ଶୁଣି, ରାମ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୁଝିପାରିବେ ଯେ ସମସ୍ତ କିଛି ମୃଷା ମୋହ ହିଁ, ଏବଂ ଆସକ୍ତିକୁ ଦୂରରୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ।