ଏହି ଉତ୍କଳ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କ ସହ କର୍କଟି ରାକ୍ଷସୀଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଥା ଏଭଳି ଘଟିଥିଲା। ରାଜାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ କର୍କଟି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସହ ପୁନଃ ମିଳିବାର ବାଦା ଦେଲା। ସେ କହିଲେ, "ମିଥ୍ୟା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ଏକଥିରେ ଏକ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ହେଲେ ତାହା କେବେ ମିଛି ଯାଏ ନାହିଁ।" ରାଜା କହିଥିଲେ, "ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା ଯଥାର୍ଥ। ମୁଁ ଏହା କରିବି, ବନ୍ଧୁ। ଏକ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଭାବରୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଉପଦେଶ କିଏ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବ?" ଏଭଳି କହି, ଶୂଙ୍ଗାରିତ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ କର୍କଟି ରାକ୍ଷସୀ ନିବିଡ଼ ଗହଣା, ବାହୁବନ୍ଦ, କଙ୍ଗଣ, କମରବନ୍ଦ, ମାଳା ଆଦି ପିନ୍ଧି ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। "ରାଜା, ଚଳିବା ଯାଉ," ବୋଲି ସେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ରାତିରେ ଯାତ୍ରା କଲା; ରାଜା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ଆଗେ ଚଲିଥିଲେ, କର୍କଟି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲା। ରାଜା ମହଲକୁ ପହଁଚିଲେ, ସେମାନେ ଏକ ରାତି ସମ୍ମାନିତ ଭାବରେ, ଏକ ମନୋହର ଦିଗରେ ଆଲୋଚନା କରି ବିତାଇଲେ। ପ୍ରଭାତେ, କର୍କଟି ରାକ୍ଷସୀ ମହଲର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରହିଲେ, ମହଲର ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିଲେ; ରାଜା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଲଗିଲେ। ଏହା ପରେ ଛଅ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା ଅନ୍ୟ ରାଜଧାନୀ ଓ ନିଜ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସଂଗ୍ରହିତ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ ଏକଠା କଲେ। ସେ କର୍କଟିକୁ ତିନି ହଜାର ଦଣ୍ଡିତ ବନ୍ଦୀ ଦେଲେ; ରାତିରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର, କଳା ରାକ୍ଷସୀ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ। କର୍କଟି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ବାହୁର ଘେରରେ ଧରିଲେ, ମেঘ ତଳରେ ବର୍ଷା ଝିଅ ଭଳି। ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେ ହିମାଳୟର ଶିଖରକୁ ଗଲେ, ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ନାରୀ ସୁନା ମିଳି ଘରକୁ ଫେରିଥିବା ପରି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା ମଧ୍ୟ। ସେଠି, ଦୁଇ ଦିନ ଖାଇ ଶୁଇ ବିଶ୍ରାମ କରି, ତୃପ୍ତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ପୁନଃ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଗଲେ। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ, କିମ୍ବା ତିନି ବର୍ଷ ପରେ, ସେ ଏହି ଧ୍ୟାନରୁ ଜାଗି, ରାଜାଙ୍କ ଆସନରେ ଯାଇ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ସେଠି, ବିଶ୍ୱାସ ଭରା କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି କିଛି ସମୟ ବିତାଇ, ସେ ଦଣ୍ଡିତ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ। ଏପରି ଆଜି ମଧ୍ୟ, ସେ ରାକ୍ଷସୀ, ଜୀବନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ, ଏହି ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମନ ଧ୍ୟାନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନୁହେଁ। ରାଜା ନିଜ ଚିତ୍ତର ଆଶା ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ରାକ୍ଷସୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜାଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ଭୋଜନ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ। କିରାତ ଦେଶର ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ ଉଚ୍ଚତମ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଗଢ଼ିଥିଲେ। ସେ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଭୂତ-ପିଶାଚ ଭୟ ଓ ରୋଗ ଦୂର କରିଥିଲେ। ବର୍ଷା ଦରି ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ; ଆସି, ସ୍ବଦ୍ଧାନ ଯଜ୍ଞ ନିବେଦିତ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଆଜି ମଧ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପଶୁ ଦିଆଯାଏ, ରାଜା ସେହି କର୍କଟିଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ ନ ଲାଗିବ? ସେ ଧ୍ୟାନରେ ବସି ମଧ୍ୟ, ଶିକାରୀ ଜନଗଣ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଖା ଦେଇନଥିଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ସେ ଦେବୀ, କନ୍ଦରା ନାମରେ, ମଙ୍ଗଳେତରା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏକ ଗଭୀର ଗୁହାରେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ବସିଥିଲେ। ତାହା ପରେ ଏଠାରେ ଯେ କିଏ ରାଜା ହେଉଛି, ସେ ନିଜେ ଦେବୀ କନ୍ଦରାଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିଥାଏ। ଯେଉଁ ଅପରିପକ୍ୱ ରାଜା କନ୍ଦରାଙ୍କ ବିନ୍ୟାସ କରେନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ବିପଦ ଦେଇ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଲୋକମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଅପୂଜା କଲେ, ନିଜ ଚିତ୍ତର ଅନୁସାରେ ଦୁଃଖ ଆସେ। ଏହି ଦେବୀ, ଦଣ୍ଡିତ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ତଥାପି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଥିବା, ଚିତ୍ତରେ ଥିବା ଫଳ ଦେଇଯାନ୍ତି। ସେ, ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନିତ ଦେବୀ, ଜଙ୍ଗଲବାସୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କରିଥିଲେ, ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଦଣ୍ଡିତ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ—ସେଠି ସେ ବିଜୟୀ। ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କଥା ତୁମକୁ ଯଥାଘଟିତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, କର୍କଟି ରାକ୍ଷସୀଙ୍କ ବିଷୟରେ, ପ୍ରତିକ୍ରମାନୁସାରେ। "ହେ ପ୍ରଭୁ, ହିମାଳୟର ଗୁହାରେ କଥିତ କଳା ରାକ୍ଷସୀ କିପରି 'କର୍କଟି' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ?" ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅନେକ ବଂଶ ଅଛି; ସେମାନେ କଳା, ଧଳା, ହରିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଟୁ। ଏକ କର୍କଟା ନାମକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ, କଙ୍କିତ ଆକାରରେ; ତାଙ୍କୁ ଥିଲା କର୍କଟି, କଳା ରଙ୍ଗରେ, କଙ୍କିତ ଆକାରରେ। କର୍କଟିଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଓ ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ କହିଛି। ଏହି ଏକ କାରଣରୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁହିଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ; ଏହି ଜଗତ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ବିନା, ପ୍ରତିକ୍ରମାରେ ପରମ କାରଣରୁ ଉଦ୍ଭବ। ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଆସିଯାଏ, ତଥାପି ସେ ଜଳରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ; ଏହି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଉତ୍ପାଦ ତଥାପି ପରମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଦେଖିବାକୁ ନାହିଁ, ତଥାପି ଏହା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—ବନରେ ବାନର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜଣ୍ଡ ଦୂର କରିଥିବା ପରି। ଏହି ଭାବରେ, ନିର୍ମଳ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଜଗତକୁ ପ୍ରକଟ କରେ, ତଥାପି ନିଜ ଶାନ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ। ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଏହି ଭାବେ ପ୍ରକଟ; କାଠରେ ନାରୀ ମୂର୍ତ୍ତିର ସ୍ୱଭାବ ଜାଗିଥିବା ପରି। ବିଜରୁ ଫଳ ଆସେ, ତଥାପି ଦୁହିଁ ଅଲଗା ନୁହେଁ; ଏହି ଭାବରେ ଚେତନାରୁ ଚେତନାର ବିଷୟ ଅନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ଏହା ଅଲଗା ନୁହେଁ। ଏକ ଏକତାର ଅଭେଦ ହେଉଥିବାରୁ, ବିଜ-ଫଳ, ଚେତନା-ବିଷୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ତରଙ୍ଗ-ଜଳ ଭଳି। ପରୀକ୍ଷା ନ କଲେ, ଏହି ଦୁଇରେ ଭିନ୍ନତା ଦୃଢ଼ ହୋଇପାରିବା ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ତଦନ୍ତ କଲେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ମୋହ ଯେପରି ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ଏହି ଭାବରେ ଦୂର ହେଉ। ତୁମେ ଜାଗିଲେ ଏହି ଜାଣିପାରିବ; ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ।