ଏହି ଗାଥାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଦାର୍ଥ—ଏକ ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ କିମ୍ବା ମହାମେରୁ ପର୍ବତ—ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଣୁ ସହିତ ତୁଳନା କଲେ, ଆମ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ତନ୍ତୁ ପରି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱରୂପ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ନୁହେଁ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁର ଘନତାରୁ ମେରୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଗ ଏହି ଅଣୁର ଭିତରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି। ଏହି ଅଣୁ ଓ ବିଶାଳତା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ନିର୍ମିତ; ଏହାର ଗଠନ ଆକାଶ ପରି, ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ବଦା ଶୁଭ୍ର ଶୂନ୍ୟତା ମିଳେ। ଦ୍ୱୈତବାଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଅନୁଭୂତି ହୃଦୟରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏକତା ଆସିଲେ, ଯାତ୍ରା ଓ ଆଗମନ ରହିନଥାଏ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଉପଦେଶ ରାଜାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, କର୍କଟୀ ନାମକ ମୃଗୀ ତାହାର ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ଉପଦେଶର ଶେଷରେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ଶୀତଳତା, ସନ୍ତୋଷ, ବିଶ୍ରାମ ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁପସ୍ଥିତି ଆସିଗଲା; ଏଠି ତିନି କୁହୁଡ଼ିଆ ପାଖରେ ମୟୁରୀ କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର କିରଣରେ ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ତିନି ଖୁସି ଅନୁଭବ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ସାରସ ଡିମ୍ବ ଭିତରେ ଜୀବନ ଆସେ, କିମ୍ବା ପବନରେ ମେଘ ଭରିଯାଏ। କର୍କଟୀ ଚିତ୍କାର କଲେ—"ହା, ତୁମର ଜ୍ଞାନ କିଏଁ ଏତେ ପବିତ୍ର! ଏହା ଜାଗୃତିର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅମିତ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।" "ତୁମ ହୃଦୟରୁ ଉଦିତ ଏହି ବିବେକର କଣିକା ଚନ୍ଦ୍ର କିରଣ ପରି ଶ୍ୱେତ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର। ଜଗତରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ସେବାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ମନେ କରେ। ତୁମ ସଙ୍ଗରେ ରହି, ମୁଁ ପଦ୍ମ ପରି ଖିଲିଯାଏ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ପଦ୍ମ ଖିଲେ।" "ଫୁଲର ସ୍ପର୍ଶରେ ଯେପରି ସୁଗନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଶୁଭ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶରେ ପଦ୍ମ ଖିଲେ। ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଦୁଃଖ ଆଉ ଘଟେ ନାହିଁ; ହାତରେ ଦୀପ ଥିଲେ କିଏଁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିପାରିବ?" "ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପୃଥିବୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏଠି ପହଞ୍ଚିଛ; ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ପୂଜ୍ୟ; ଏବେ ତୁମ ଶୁଭ କାମନା କୁହ।" "ମୋ ଦେଶର ଅରଣ୍ୟରେ ରକ୍ଷସ କୁଳ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମନରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ରାତିରେ ଏଠାରୁ ବାହାରିଗଲି। ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶମିତ ହେଉନଥିଲା, ତେଣୁ ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଏପରି ଉପାୟ ଖୋଜିଲି।" "ମୋର ଚେଷ୍ଟା ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ରୋଧ କରିବା ପାଇଁ, ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦୋଷଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି; ଏହି ଚେଷ୍ଟା ସଫଳ ହେଉ, ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ।" "ଏତିକି ହେଉ, ମାଁ, ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ତୁମେ କୌଣସି ଜୀବକୁ କ୍ଷତି କରିବ ନାହିଁ।" ତାହାରେ କର୍କଟୀ କହିଲେ, "ଠିକ୍ ଅଛି, ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ମୁଁ ଏମିତି କିଛି କରିବି ନାହିଁ; ଏହିଠାରୁ ଆମେ କୌଣସି ଜୀବକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ତେବେ ରାଜା ପଚାରିଲେ, "ଏହିପରି ହେଲେ, ହେ କମଳନୟନ, ତୁମ ଦେହ ରକ୍ଷା କିପରି ହେବ? ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଜୀବକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ କଣ ହେବ?" କର୍କଟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଛଉ ଶତ ବର୍ଷ ହେବ, ମୁଁ ସମାଧିରେ ଲୀନ ହୋଇ ଜାଗ୍ରତି ପରେ ଖାଇବା ଚିନ୍ତା କରିଛି, ଏବଂ ଆଜି ମୋତେ ଭୋଜନ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି।" "ଏବେ ମୁଁ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗରେ ଯାଇ, ସାଲଭଞ୍ଜିକା ନାମକ ଜୀବନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛି, ଯେତେ ଦିନ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ ଶାନ୍ତିରେ ବସି ରହୁଛି।" "ଅମୃତଧାରଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ମୁଁ ଚାହିଲେ ଦେହ ରକ୍ଷା କରୁଛି, ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି—ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚୟ।" "ଏବେ, ରାଜା, ଦେହ ତ୍ୟାଗ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବି ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣ।" "ଉତ୍ତର ଦିଗର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି—ହିମବତ୍, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ଶୁଭ୍ର—ଯାହା ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରକୁ ଛୁଇଁଛି।" "ସେଠାରେ ମୁଁ କର୍କଟୀ ନାମକ ରକ୍ଷସୀ ଭାବେ, ସୁନାର ଶିଖର ଥିବା ପର୍ବତ ଘରରେ, ଏକ ଲୋହ ଖମ୍ଭ ପରି ରହୁଛି।" "ତପସ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲି, ଲୋକଙ୍କୁ ନାଶ କରିବା ଇଚ୍ଛା କଲି; ଏଭଳି ମୁଁ ବିଷୂଚିକା ନାମକ ଜନ୍ମ ଘାତକ ରୋଗ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇଗଲି।" "ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ମୁଁ ବିଷୂଚିକା ଭାବେ ଲୋକଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲି। କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏକ ନିୟମ ଦେଲେ—'ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବ ନାହିଁ'; ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ମହାମନ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ଭର କରେ ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।" "ଏବେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତର ସମସ୍ତ ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶମିତ ହେବ—ମୋର ଅପରାଧ ବିଷୟରେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।" "ମୁଁ ହିଂସା ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଯେଉଁ ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲି, ସେମାନଙ୍କ ନାଡି ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି।" "ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସକୁ ଆଘାତ କରି ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲି, ସେମାନଙ୍କ ନାଡି ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ହେ ରାଜା, ଏହି ବିଷୂଚିକା ମନ୍ତ୍ର ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।" "ଏହିପାଇଁ, ହେ ରାଜା, ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ନାଡି ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଥିବା ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କର।" "ରାଜା, ନଦୀ ପାଖକୁ ଆସ; ଆମେ ଶାନ୍ତ ଓ ସଂଯମୀ ହୋଇ, ମୁଁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଭାବେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦେଉଛି।" ଏଭଳି, ସେ ରାତିରେ ରକ୍ଷସୀ, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ରାଜା, ଏକ ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧି ନଦୀ କୂଳକୁ ଗଲେ।