ଏହି ଘଟଣାରେ, ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; କାରଣ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି ଏହି ସଂସାରର ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଠିକ୍ ବୁଝିବା ଯାଏନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱର ଭାବନା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ମିଟିଯାଏ।” ଏହିପରି ଭାବନା କରି, ସେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ଜିଜ୍ଞାସା ପଚାରିବାକୁ ଠାଣ୍ଡା ହେଲେ। ସେ ନିଜର ଅବେଳେ ମେଘ ଭଳି ହସିଟିକୁ ଦମନ କରି, ମୌକା ଦେଖି କହିଲେ: “ହେ ନିର୍ମଳ ଓ ବୀର ପୁରୁଷମାନେ, ତୁମେ କିଏ? ମୋତେ କୃପାକରି କହ। ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ, ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଆପେଇ ଉପଜେ।” ତାପରେ ସେ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ଏହି ରାଜା କିରାତମାନଙ୍କ ଶାସକ ଓ ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ; ଆମେ ରାତିରେ ଏପରି ଲୋକମାନେ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବା ପାଇଁ ପହରା ଦେଉଛୁ। ରାଜାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଦିନ ରାତି ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦମନ କରିବା; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନାଶର ଅଗ୍ନିରେ ଇନ୍ଧନ ହୋଇଯାନ୍ତି।” ଏହି ଉପରେ ଦ୍ୱୟ କୁହିଲେ, “ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ଭ୍ରମିତ ମନ୍ତ୍ରୀ। ତୁମର ଖରାପ ପରାମର୍ଶରେ ଏହି ଅରଡା ଆସିଛି। ଭଲ ମନ୍ତ୍ରୀ ଧର୍ମିକ ରାଜା ପାଖରେ ଥାଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ମହାନ ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ହେଲେ ରାଜା ଉତ୍ତମ ହୁଏ—ଯେପରି ରାଜା, ସେପରି ପ୍ରଜା। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଧାର; ଏହିପରି ଭାବେ ରାଜା ଏକ ସତ୍ୟ ରାଜା ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛି ପରାମର୍ଶ ଜ୍ଞାନୀ। ରାଜନୀତି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶାସନ କ୍ଷମତା ଓ ନିର୍ପେକ୍ଷ ଦୃଷ୍ଟି ଉପଜେ; ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ସେ ନ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନ ଶାସକ। ଯଦି ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିଛ, ତେବେ ତୁମେ ଧର୍ମିକ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରେୟ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବ; ନହେଲେ ତୁମେ ହାନି କର, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବିନାହିଁ।" "ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଖୋପରୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟରେ ପାର୍ହିଯିବ; ଯଦି ଭଲଭାବେ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିପାର।" ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, “ମୋ ପ୍ରଶ୍ନ କହ; ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ। ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ଏମିତି ଅଛି, ଯିଏ ଅନୁରୋଧ ଗ୍ରହଣ କରି ସେହି ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରେନାହିଁ, ଯଦି ତା’ର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ ଯାହା ଅବନତି ଆଣେ?” ଏପରି କହି, ସେଇ ରାକ୍ଷସୀ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାଜା କହିଲେ, “ପଚାର,” ଏବଂ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପଚାରିଲେ— “ଏକରେ, ଅସଂଖ୍ୟରେ, ଅଣୁରେ, ସମୁଦ୍ରରେ—ଭିତରେ, ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବୁଲବୁଲି ଭଳି ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। କ’ଣ ଅକାଶ, କ’ଣ ଅନକାଶ, କ’ଣ ଶୂନ୍ୟ, କ’ଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ? ମୁଁ କିଏ, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା, ତୁମେ କିଏ, ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମୁଁ କିଏ? କିଏ ଚଳିଥାଏ ତଥାପି ଅଚଳ, କିଏ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତଥାପି ଅଚଳ? କିଏ ଜଡ଼ ଭଳି ସଚେତନ, କିଏ ଆକାଶରେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ? କିଏ ଅଗ୍ନି ଯିଏ ତା’ର ଅଗ୍ନିତ୍ୱ ଛାଡ଼େନାହିଁ, କିଏ ଅଗ୍ନି ଯିଏ ଦହନ କରେନାହିଁ? ଅନଗ୍ନିରୁ କିପରି ଅଗ୍ନି ସଦା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ରାଜା? କିଏ ଅକ୍ଷୟ ଜ୍ୟୋତି, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ତାରା ନାହିଁ? କ’ଣ ତା’ରୁ ଆଲୋକ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯାହା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏନାହିଁ? ଲତା, ଜଣ୍ଡି, ଅଙ୍କୁର, ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଚକ୍ଷୁହୀନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ କ’ଣ? କିଏ ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତମାନଙ୍କ ମୂଳ, କିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱରୂପ ଦେଇଥାଏ? କିଏ ଏହି ବିଶ୍ୱର ରତ୍ନର ଖଜାନା, କିଏ ଯାହାର ଭଣ୍ଡାରରେ ବିଶ୍ୱ ଏକ ମଣି? କ’ଣ ଏମିତି ଅଣୁ ଯାହା ଅନ୍ଧକାର ଓ ଆଲୋକ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି? କ’ଣ ଅଣୁ ଦୂର ତଥା ଦୂର ନୁହେଁ, ସେଇ ଅଣୁ ଏକ ମହାପର୍ବତ? କ’ଣ ଏମିତି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯାହା ଏକ ଯୁଗ, କ’ଣ ଯୁଗ ଯାହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ? କ’ଣ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ୟ, କ’ଣ ସଚେତନ କିନ୍ତୁ ଅଚେତନ? କ’ଣ ନିର୍ବାୟୁ ଓ ବାୟୁ, କ’ଣ ଶବ୍ଦ ଓ ନିର୍ବ୍ୟଞ୍ଜନ? କ’ଣ ସମସ୍ତ ଓ କିଛି ନୁହେଁ, ମୁଁ କିଏ ଓ ମୁଁ କିଏ ନୁହେଁ, ତାହା କ’ଣ? ଶତ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଲାଭ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ତାହା କିଛି ନୁହେଁ, ତଥାପି ସମସ୍ତ କିଛି ତାହାରେ ପ୍ରାପ୍ତ? କିଏ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଥାଇ ନିଜକୁ ହରାଇ ଦିଏ? କ’ଣ ଅଣୁରେ ମେରୁ ପର୍ବତ, ତିନି ଲୋକ, ଏକ ତିଳ ଶଳକ ସମାନ୍ତିତ? କ’ଣ ଅଣୁ ଦ୍ୱାରା ଶତ ଯୋଜନା ବିସ୍ତାର ପୂର୍ଣ୍ଣ? କ’ଣ ଅଣୁ ଏକାକି ବିଶ୍ୱ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଶତ ଯୋଜନାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ? କ’ଣ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ବିଶ୍ୱ ଲୀଳା ଘଟେ? କ’ଣ ଅଣୁ ଭିତରେ ପର୍ବତ ପରିବାର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଘଡ଼ି? କ’ଣ ଅଣୁ ତା’ର ଅଣୁତ୍ୱ ଛାଡ଼େନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମେରୁ ପର୍ବତ ଭଳି ବିଶାଳ ଦେଖାଯାଏ? କ’ଣ ଅଣୁ ଚୂଡ଼ା ଶତାଂଶ ଅଂଶ, କ’ଣ ମହାପର୍ବତ? କ’ଣ ଅଣୁ ଆଲୋକ ଯାହା ଅନ୍ଧକାର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ? କ’ଣ ଅଣୁ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି, ଯେଉଁମାନେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବସିଛି? କ’ଣ ଅଣୁ ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରସହୀନ, କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ରସ ଅନୁଭବ କରାଏ? କ’ଣ ଅଣୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କିଛି ଧାରଣ ହୁଏ? କ’ଣ ଅଣୁ ଯାହା ନିଜକୁ ଲୁଚାଇପାରେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱକୁ ଲୁଚାଏ? କ’ଣ ଅଣୁ ଉପାୟରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ସତ୍ୟ ଭାବେ ରହିଛି? କ’ଣ ଅଣୁ ଅଂଶବିହୀନ, କିନ୍ତୁ ହଜାର ହାତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଅଛି? କ’ଣ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, କିମ୍ବା ଏକ ମହାଯୁଗ, କିମ୍ବା ଶତ ମହାଯୁଗ? କ’ଣ ଅଣୁ ଭିତରେ ବୃକ୍ଷ ବୀଜରେ ଯେପରି ବିଶ୍ୱ ରହିଛି? ବୀଜରୁ ଫଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା ପ୍ରକଟ କିମ୍ବା ଅପ୍ରକଟ, ସମସ୍ତ ତା’ରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ? କ’ଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଯୁଗ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଯେପରି ଜୀବରେ ଜୀବନ? କିଏ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି କର୍ତ୍ତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ?