ଏକ ଗଭୀର ରାତିରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀ ଦେଖାଗଲା, ଯାହାର ଗଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧଳା ମେଘର ମতି ଗାଢ଼ କଳା ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଅନ୍ଧକାର ସାଗରରୁ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ଲହରା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ନେଇ, ନିଶା ଚରାଇଁ ମରିଗଲା ଲୋକଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଭରିଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶ କଳା କଜଳର ସ୍ତମ୍ଭରେ ମୁହଁ ଦେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର କେଶ ଉଠିଯାଇଥିଲା, ଅଙ୍ଗ ଶିରାଯୁକ୍ତ, ଚକ୍ଷୁ ଧୂସର ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେହ ଅନ୍ଧକାରରେ ଗଠିତ—ସେ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ପରି ଖୋଲିଥିଲା, ବାୟୁର ଗର୍ଜନରେ ଭୟଙ୍କର, ଫୋରହେଡରେ ମୁଦ୍ଗର ଓ ମାଟି କୁଟା ରହିଥିଲା, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ହଳ ଓ ଚାଲା ଟୋକା ମୁକୁଟ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେ ଏକ ବେରିଲ୍ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହସରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପଥିପ୍ତ ହେଇଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ ଏହି ହେଉଛି କାଳର ନିଶା। ସେ ଏକ ଗାଢ଼ ମେଘରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏକ ମାଂସଲ ଦେହରେ ଅନ୍ଧକାର ଆସିଥିବା ପରି। ତାଙ୍କର ଦେହ ମାଟିର ଆସନରୁ ଉଠିଥିଲା, ଅନ୍ଧକାର ଦେହ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଷ୍ଟନ୍ଭ ନୀଳ ରତ୍ନ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଗାଢ଼ ଥିଲା, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଲଟକୁଥିଲା, ଏବଂ ମୁଦ୍ଗର ଓ ହଳ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦେହ ନିର୍ବସନ୍ନ, ଦେହରେ ଅଙ୍ଗାରର ଆଲୋକ ଲାଗିଥିଲା, ଅଙ୍ଗ ରୁକୁଥିଲା, ବାୟୁରେ ଗଛ ଶାଖା ପରି। ଏପରି ଦେଖି, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ନିଃସ୍ତବ୍ଧ ରହିଲେ; ଯେଉଁ ମନ ନିର୍ଲିପ୍ତ, ସେଉଁଠି କୌଣସି ଭ୍ରମ ନାହିଁ। ଏହି ଦିଅଁ ରାକ୍ଷସୀ, ତୁମର କ୍ରୋଧ କି ହସ ମାତ୍ର? ନାରୀମାନେ କେବେ ସାଧା ହେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, କେବେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ସୁକ୍ତାରେ ଭରିଯାନ୍ତି। କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼; ଏହି ଉତ୍ସୁକ୍ତା ତୁମକୁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ନିଜ କାମ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଜଗତରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ତୁମ ଭଳି ହଜାର ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ଶକ୍ତିହୀନ ତୁମେ, ଆମ ପାଇଁ ମାଛି ପରି ଅପରିଗଣ୍ୟ; ଆମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକାଗ୍ରତା ସେମାନେକୁ ଘାସ ପତ୍ର ପରି ଉଠାଇ ଦେଇଥାଏ। କ୍ରୋଧର ଉତ୍ସାହ ଛାଡ଼ି, ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ବୁଦ୍ଧି ନେଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିଥାଏ। ମାଥବ, ନିଜ କାମ ନିଜେ କର; ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟର ଶାସନରେ, କେବେ ଭ୍ରମ ନାହିଁ। କହ, କଣ ଚାହୁଁଛ? ଏକ ଅନୁରୋଧ ଆସିଲା ପରେ, ଅସମ୍ଭବ ପ୍ରାପ୍ତି ଆମେ ସ୍ବପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରିନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସୀ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଆହା! ଏହି ସିଂହ ପରି ଦୁଇ ପୁରୁଷଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଆଚରଣ କେତେ ପବିତ୍ର!" ସେ ଅନୁଭବ କଲେ, "ଏମାନେ ସାଧାରଣ ନୁହେଁ; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଏମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ, କଥା ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଏକାଠି ହେବାରେ ମନର ଦୃଢ଼ତା ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।" ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶବ୍ଦ, କଥା ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି ହୋଇଥାଏ, ଯେପରି ନଦୀର ଜଳ ଏକାଠି ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋର ମନସ୍କାମନା ବୁଝିଛନ୍ତି, ଆମେ ଏକାଠି ଅବିନାଶୀ; ଏମାନେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେବେନି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେବିନି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏମାନେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଅଛନ୍ତି; ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ବିନା ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ। ଅସ୍ତି-ନାସ୍ତି ଭାବ ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ଅନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ମୋ ଏକ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରସ୍ନ କରିବି। ଯେଉଁଠି ଅବସର ମିଳିଲା, ତଥାପି କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ନକରିବା, ଏହି ଲୋକମାନେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରସ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଯୋଜନା କଲେ, ତାଙ୍କର ଅସମୟର ମେଘ ପରି ହସ ଦମନ କରି, କହିଲେ: "ତୁମେ କିଏ, ଏହି ନିର୍ମଳ ଓ ଶୂରବୀର ପୁରୁଷମାନେ? ଦୟାକରି କହ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଦେଖିଲେ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଉପଜେ।" ଏହି ଉତ୍ତରରେ, ଦୁଇଜଣ କହିଲେ, "ଏହି ରାଜା କିରାତମାନଙ୍କର ଶାସକ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ; ଆମେ ରାତିରେ ଦୂତି କରୁଛୁ, ତୁମ ଭଳି ଲୋକମାନେକୁ ଅଟକାଇବାକୁ।" "ରାଜାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେକୁ ଅଟକାଇବା; କିନ୍ତୁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେମାନେ ବିନାଶ ଅଗ୍ନିର ଇନ୍ଧନ ହୋଇଯାନ୍ତି।" "ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀ, ଏହି ଅରଡା ଆସିଛି; ଭଲ ମନ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କୁ ଲାଗିଥାଏ, ଏବଂ ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ହୋଇଯାନ୍ତି।" "ପ୍ରଥମେ, ରାଜାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ନେତୃତ୍ୱ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ରାଜା ଉତ୍ତମତ୍ୱ ପାଉଛି—ଯେପରି ରାଜା, ସେପରି ପ୍ରଜା।" "ଆତ୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ସଂଗ୍ରହ; ଏହିପରି ଏକ ରାଜା ଏକ ଏକ ରାଜା ହେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ଉପଦେଶ ଜାଣିଥିବା ହେବା ଉଚିତ।" "ଅଧିକାର ଓ ନିର୍ପେକ୍ଷ ଦୃଷ୍ଟି ରାଜା ଜ୍ଞାନରୁ ଆସେ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ, ସେ ନ ମନ୍ତ୍ରୀ ନ ରାଜା।" "ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ କରିବ; ନଥିଲେ, ଆପଣମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣନା କରିବିନି।" "ଏକ ଉପାୟରେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ଦିଗରୁ ପାର ହେବେ, ଯଦି ମୋର ପ୍ରଶ୍ନର ମନ୍ତ୍ର ଭଲଭାବରେ ଅନୁଶୀଳନ କରିବେ।" "ଏହି ରାଜା, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ କହ; ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍। ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ଅନୁରୋଧ ଗ୍ରହଣ କରି, ତାହା ପୂରଣ କରିନାହିଁ, ଯଦି କୌଣସି ଦୋଷ ଅଟକାଇ ନାହିଁ?" ଏଭଳି କହି, ରାକ୍ଷସୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାଜା କହିଲେ, "କହ," ଏବେ ରାଘବ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣ। "ଏକରେ, ଅସଂଖ୍ୟରେ, ଅଣୁରେ, ଏବଂ ସାଗରରେ—ଭିତରେ, ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବୁଦ୍ବୁଦ ପରି ଶୋଷିଯାଉଛି।" "କ'ଣ ଅକାଶ, କ'ଣ ଅନଅକାଶ, କ'ଣ ଶୂନ୍ୟ, ଏବଂ କ'ଣ ଅସ୍ତି? ମୁଁ କିଏ, ସତ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ କିଏ, ଏବଂ ଏଠାରେ ମୁଁ କିଏ?" "କିଏ ଚଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚଳେନାହିଁ, କିଏ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦଢ଼ି ରହିଯାଉଛି?