ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାତିରେ, ଏକ ଅନ୍ଧକାର ମାଝରେ ଥିବା ଧୂଆଁର ମାନେ ମଧ୍ୟଭାଗର ଅନ୍ଧକାର ପରି, କାଚ ଦୁର୍ଗ ପରି ଗଭୀର ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ । ମାଟିର ଚୁଆ ଭିତରେ ଯେପରି ଗାଢ଼ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେମାନେ ଦେହର ମାଂସ ଅନ୍ଧା ଓ ତଳୱାରରେ କଟାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ । ବିନାଶର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାତିତ, ସେ ଧୂଆଁ ପର୍ବତ ପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲେ; ମାଟି ମିଶିଥିବା ପର୍ବତର ଗଭୀର ପେଟ ପରି ଗାଢ଼ ଏହି ମାୟାର ମହା ସାଗରରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ । ସେ ଲକ୍ଷାଧିକ ଅଙ୍ଗାର ପରି କଠିନ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ନିଦ୍ରାର ଦୁର୍ଗ, ମଉ ଚଟିଆ ପରି କଳା ରଙ୍ଗର ଥିଲେ । ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାତିରେ ଶିକାରୀ ଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ, ସେହି ସମୟରେ, ଉଠିଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ନାଗରିକ ଥିବା ସହର ଛାଡ଼ି, ଧୃଢ଼ ହୃଦୟ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା ବିକ୍ରମା ନାମକ, ନିର୍ଭୟ ଚରିତ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେହି ଅରଣ୍ୟରେ କର୍କଟୀ ନାମକ ଦାନବୀ ଏହି ଦୁଇଜଣ—ରାଜା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ—କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଧୃଢ଼ ସାହସରେ ଭେଟାଳ ଲୋକ ଖୋଜି ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ । ସେ ଭାବିଲେ, "ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିଗଲା । ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୂର୍ଖ ଓ ଆତ୍ମା ଅଜ୍ଞାନୀ; ତାଙ୍କର ଦେହ ତାଙ୍କୁ ଭାର ମାତ୍ର ।" ସେ ଆହୁରି ଭାବିଲେ, "ଏହି ଲୋକ ଏଉଁଠି ଓ ପରଲୋକରେ, ଶୁଦ୍ଧ ନଶ୍ୱରତା ଓ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଅପକାରକୁ ରକ୍ଷା କରିବାର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଚିହ୍ନିପାରି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ଜୀବନ; କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍କର୍ମ ସଂଚୟ ହୁଏ ।" "ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ: ଅଜ୍ଞାନୀ ଆତ୍ମା ବଳାତ୍କାରର ଶିକାର, ନ ତ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ । ଏହିପରି, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆଜି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହେବେ; କାରଣ ଯେଉଁ ସୁଯୋଗ ଦୋଷ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଅପରାଧ ।" "ଏମାନେ କଦାଚିତ୍ ଧର୍ମିକ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଉ ନାହାନ୍ତୁ; ଏମାନେ ଧର୍ମିକ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ନାଶ କରିବା ମୋ ସ୍ୱଭାବ ନୁହେଁ । ତେଣୁ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବି: ଯଦି ଧର୍ମ ଥାଏ, ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ; କାରଣ ଧର୍ମିକଙ୍କୁ କେବେ ଅପକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।" "ଯେଉଁମାନେ ଅକୃତ୍ରିମ ସୁଖ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । ମୋ ଦେହ ସହିତ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମିକ ଯାହା ଉପଭୋଗ୍ୟ, ତାହା ମୁଁ ଭୋଗ କରିବି ନାହିଁ; କାରଣ ଧର୍ମିକ ଜନ ଜୀବନରୁ ଅଧିକ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାନ୍ତି ।" "ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; ଧର୍ମିକଙ୍କ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ହୋଇଯାଏ । ମୁଁ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେଠି ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଉତ୍ତମ ବ୍ୟବହାର କରିବେ, ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।" "ଏହି ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ, ଦେହଧାରୀ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀତଳତା ଦେଇଥାନ୍ତି । ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ; ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବା ହେଉଛି ଜୀବନ; ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଫଳ, ଏହି ଜୀବନରେ ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ମିଳେ ।" "ତେଣୁ, ମୁଁ ମଜା କରି ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ପରୀକ୍ଷା କରିବି: ଏମାନେ କି ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ଜ୍ଞାନ ଓ କବିତାର ଅଧିକାରୀ, ହେ ପଦ୍ମନୟନ?" "ପ୍ରଥମେ ଧର୍ମ ଅଛି କି ନାହିଁ ଏବଂ ଦୋଷ କେତେ ଅଛି ତାହା ବିଚାରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ଦୋଷ ଧର୍ମ ଠାରୁ ଅଧିକ, ତେବେ ଅନୁପାତିକ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍ ।" ଏହିପରେ, ଏହି ଦାନବୀ, ଦାନବ କୁଳର ଅରଣ୍ୟର ପୁଷ୍ପ, ଘୋର ଅନ୍ଧକାର ମଝିରେ ମେଘ ଚ୍ଛାୟା ପରି ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନିରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ଧ୍ୱନି ଶେଷରେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ କ୍ଷୁଦ୍ର ଚିର୍ମିରା ଧ୍ୱନି ପରି କଠୋର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ— "ହେ! ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅରଣ୍ୟ ଆକାଶର ଶାସକ; ମହାମାୟା ଗୁହାର ଅନ୍ଧକାରରେ ବସୁଥିବା କୀଟମାନେ । କିଏ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ—ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ କି ମୂଢ଼—ମୋ ଶିକାର ରାସ୍ତାରେ ଆସିଛ? ମୃତ୍ୟୁ ରହସ୍ୟର ଅନୁଭବୀ କି?" "ହେ! ଆତ୍ମା, କିଏ ତୁମେ? କେଉଁଠି ତୁମ ଛୋଟ ଦେହ ଦଢ଼ିଛି? ମୁହଁ ଦେଖ, କଣ୍ଠ ଶୁଣା—ମଉର ଗୁଞ୍ଜନକୁ କିଏ ଭୟ କରେ?" "ସିଂହ ପରି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକାକାର ଆକୃତି ଓ ଧ୍ୱନି ଦେଇ ମୋତେ ଭୟଭୀତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ—କାହିଁକି? ବିଳମ୍ବ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ସିଦ୍ଧି ନାହିଁ, ମାତ୍ର ସ୍ୱ-ନାଶ ।" "‘ରାଜା’ କଥା ଶୁଣି ସେ ଭାବିଲେ, ‘ଏହି ଶବ୍ଦ ଉତ୍ତମ ଲାଗିଲା’, ଏବଂ ନିଜ ଅସ୍ଥିରତାରୁ ଗର୍ଜନ କରି ହସିଲେ ।" ତାପରେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ହସର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭାରେ ଆକୃତି ଦିଗଦିଗନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା । ସେ ଏକ ଯୁଗର ମେଘ ଖଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପର୍ବତ ଶିରା ଉପରେ ଘସିଥିବା ପରି; ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ନିଜ ଚକ୍ଷୁର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚକ୍ରର ଝଲମଲା ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ । ତାଙ୍କର ଗଳା ଘନ ମେଘ ଗୁଛ ପରି ଗାଢ଼ ଓ ମୋଟ, ଏକ ଅନ୍ଧକାର ସାଗରରୁ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ରାତିରେ ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶ କଳି ମଟିର ଖମ୍ଭ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କର କେଶ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ, ଅଙ୍ଗରେ ଶିରା, ଚକ୍ଷୁ ତାମ୍ର, ଦେହ ଅନ୍ଧକାରର ସାର—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମୁଁ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ପବନରେ ପର୍ବତ ଗୁହା ପରି ଖୋଲା, ଲଲାଟରେ ମୁସଳ ଓ ଝାନ୍ତି; ମୁଣ୍ଡରେ ହଳ ଓ ଧାନ ଚାଲି ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ ।