ବାୟୁଙ୍କର ଉତ୍ପ୍ରେରଣରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସମେତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେଠାରେ ସୂଚୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ହିମବତ୍ଶୃଙ୍ଗକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ବର ନେବାକୁ ଯାଉଛି ।” ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପୁଣି ଫେରିଗଲେ । ସୂଚୀ, ନିଜ ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଅମରମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୂପି ସୂଚୀର ଚେହେରାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ସେ ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ସବୁ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଦେଖୁଥିଲେ । ରେଶମ ସୂଚୀ ଭଳି ସେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳା ଭଳି ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଉଥିଲେ । ମଧ୍ୟାହ୍ନର ତୀବ୍ର ତାପରୁ ଭୟକୁ ନେଇ, ସେ ତାଙ୍କର ମାଆର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଦୂରରୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ଦେଖୁଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ଏହି ଚକ୍ଷୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ତାପରେ ଡୁବାଇ ଦେଉଥିଲେ; ଦୁଃଖରେ ଲୋକେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭୁଲିଯାନ୍ତି । ସୂଚୀ, ତାଙ୍କର ଛାୟା-ସୂଚୀ, ତପସ୍ୟା-ସୂଚୀ ଏବଂ ନିଜେ ଏହି ତିନିରେ ଏକ ତ୍ରିକୋଣ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବାରାଣସୀ ସମ ମହିମାଶାଳୀ ହେଲା । ଏହି ତ୍ରିକୋଣର ସୀମାରେ ତିନି ରଙ୍ଗର ଖାଳି ଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଓ ଧୂଳି ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ । ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତ କାରଣକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରି, ନିଜ ଚିନ୍ତନ ଓ ବିବେଚନା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ହୁଏ; ଏଠାରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ ଥାଏ, ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ, ରାଘବ । ଏପରେ, ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ସୂଚୀଙ୍କ ଠାରେ ତାଙ୍କର ପର୍ଦ୍ଦା ଆସି, ଆକାଶରୁ କହିଲେ, “ଜାଉ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେଉଛି, ଜଣେ କନ୍ୟା ।” କିନ୍ତୁ ସୂଚୀ, କେବଳ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରାଣ ଶକ୍ତି ଥିବା ଏବଂ କୌଣସି କ୍ରିୟା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ଭିତରେ ଚିନ୍ତନ କରିଲେ । ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସନ୍ଦେହ ରହିତ; ବର ଦେଇ କ’ଣ ହେବ? ଏଠି ଅନନ୍ଦରେ ବସି ଶାନ୍ତି ପାଇବି । ସବୁ ଜଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷ ଜାଣିସାରିଛି; ସନ୍ଦେହର ଜାଲ ଶାନ୍ତ; ମୋର ବିବେକ ଫୁଲିଛି—ଅନ୍ୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ । ଯେପରି ଏଠାରେ ବସିଛି, ସେପରି ରହିବି; ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ ।” “ଏତେ ବର୍ଷ ଅବିବେକରେ ଅନ୍ତଃକରଣ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲା, ଏକ ଝିଅ ଭଳି ନିଜ ଭାବନାରେ ବନ୍ଧିଥିଲି । ଏବେ ନିଜ ଧ୍ୟାନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଛି; କଳ୍ପିତ ଭଲ-ମନ୍ଦ ଜିନିଷ ମୋ ପାଇଁ କ’ଣ କାମର ?” ଏପରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ କ୍ରିୟା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ସୂଚୀଙ୍କୁ ନିର୍ବଚନା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଅନୁପଲବ୍ଧ କଲେ । ତା’ପରେ ନିର୍ବିକାର ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମନରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି କହିଲେ, “କନ୍ୟା, ତୁମେ ଏକ ବର ଚୟନ କର, ଏବଂ ଏଠାରେ କିଛି ସମୟ ଅବଧି ବସ । ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରି, ପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ; ଏହି ଦେଶଟିର ନିୟତି ଏପରି ଅଟୁଟ ଅଟଳ ।” “ତୁମର ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଉତ୍ତମ ସଙ୍କଳ୍ପ ଫଳିବ; ପୁଣି ସେଇ ହିମବନ୍ତ ଅରଣ୍ୟର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସୀ ରୂପେ ହେବ । ଯାହାଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇଥିଲ, ଜଳର ଦେହ ଭାବେ—ଏକ ବୀଜ ଯେପରି ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ହୁଏ, ସେପରି ହେବ । ପୁଣି ସେଇ ବୀଜ ଦେହ ସହ ଏକତ୍ର ହେବୁ, ଏବଂ ତାହା ସହ ଏକ ଲତା ତରୁଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଭୁଞ୍ଜେ, ସେପରି ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ ।” “ତୁମେ ଦୁଃଖରହିତ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିବାରୁ, ଜଗତରେ କେହିକୁ କ୍ଷତି ଦେବ ନାହିଁ; ଭିତରେ ପବିତ୍ର, ଶାନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଭଳି, ଶରଦ ମେଘ ଝୁପ୍ପି ଭଳି । ଅନ୍ତଃଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବା ବେଳେ, ଯଦି କେବେ ଖେଳରେ ବାହ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆତ୍ମଧ୍ୟାନର ରୂପ ଦେଖିବ ।” “ତୁମେ ଧ୍ୟାନର ଆଧାର ହେବା; କ୍ରିୟାତ୍ମକ କେନ୍ଦ୍ରିକତାରେ ମୂଳ ଭୂମିକା ନେବା, ବାୟୁର ଗୁଣ ଭଳି ଦେହର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚଳନରେ ବିହାର କରିବ । ତା’ପରେ, ତୁମେ ନିଜ କ୍ରିୟାର ଅନୁରୋଧକ ହେବ, ନିଜ କ୍ରିୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବ; ସଠିକ ଉପାୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟ ଦମନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଦେବ ।” “ତୁମେ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ, କିନ୍ତୁ କେବେ କେବେ ନ୍ୟାୟକୁ ବି ଅଟକାଇବ; ଦେହରେ ଥିବା ମୁକ୍ତ ଆତ୍ମା ଭଳି, ନିଜ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେବ ।” ଏପରି ଆକାଶରୁ କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଚାଲିଗଲେ । ସୂଚୀ ଭାବିଲେ, “ଏହି ଶାପ-ବର ମୋର ହେଉ । ଲୋଟସ୍ଜ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ବାଣୀର ଅର୍ଥ ଧାରଣ କରିବାରେ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ କ’ଣ?” ଏପରି ଭିତରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିନ୍ତନ ଉପଜିଲା । ପ୍ରଥମେ ଏକ ମାପ, ପରେ ହାତ, ତା’ପରେ ଏକ ଶାଖା, ପରେ ମେଘମାଳା ଦେଖାଦେଲା; ଚାହିଦା ହେଲେ ଛୋଟ ଅଙ୍କୁର ଓ ଲତା ତୁରନ୍ତ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା, ମନୋକାମନା ବୃକ୍ଷର ଅଙ୍କୁର ଯଥାକ୍ରମେ ଉଠିଲା । ତା’ପରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ସହିତ ଦେହରୁ ବାହାରିଲେ, ଏବଂ ତା’ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଉଦ୍ଭବ କଲେ; ଯେପରି ମନୋକାମନା ବୃକ୍ଷର ବୀଜରୁ ସବୁଦିକୁ ଫୁଲ ଫୁଟେ, ଏମିତି ଏହି ସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯଦ୍ୟପି ପୂର୍ବରୁ ଲୁଚିଥିଲା । ଏପରେ ସୂଚୀ ପୁଣି କର୍କଟୀ ରାକ୍ଷସୀ ହେଲେ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୋଟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ, ଯେପରି ବର୍ଷା ଋତୁରେ ମେଘ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ । ସେ ନିଜ ଆକୃତି ପୁଣି ପାଇ ଅଳ୍ପ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସୀ ଅହଂକାରକୁ ଚାଦର ଭଳି ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିଲେ; ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ନିର୍ଭର କରି, ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଅଡ଼ିଗ ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ । ଛଅ ମାସ ପରେ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ମୟୂର ଭଳି ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ । ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମନ ବାହାରକୁ ଗଲା ଏବଂ ଭୋକରେ ଲୀନ ହେଲେ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହ ଅଛି, ଏହି ଦେହ ଧର୍ମ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏବେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ ଖାଇବି?