ଏକ ଦିନ, ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଜିଜ୍ଞାସୁ ବ୍ୟକ୍ତି ଏମିତି କହିଲେ— “ମୁଁ ଦେହକୁ ଦେଖି ଏକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ଏହି ଦେହ ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ, ଏହା ଏମିତି ଅନେକ କୁସଂସ୍କାରର ଜାଳରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶକ୍ତି ହୀନ ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ସଉଖ୍ୟର ଉତ୍ସ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଏକ ବଡ଼ ଘର, ଯେଉଁଠାରେ ଅହଂକାର ଘରମାଳିକ ଭାବରେ ବସିଛି। ଏହି ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଯିବ କି ଦୃଢ଼ ରହିବ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ କିଛି ମାନେ ନାହିଁ, ଋଷିଜୀ। ଏହି ଦେହ ଘର, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଗାଈ ଭଳି ଶାରି ହୋଇଛି, ଘରର ଅନ୍ତର୍ଗତ କୋଠାଗୁଡିକ ଅନେକ ଅଶାନ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଦେହର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ରାଗରେ ମାଳିନ୍ୟ। ଏପରି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ହାଡ଼ ଏବଂ କାଠ ଭଳି ଯୋଡ଼ା ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ଠିକ୍କର, ଅନ୍ତର୍ଗତ ତନ୍ତୁ ଏବଂ ଅନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ତନ୍ତୁ ଏବଂ ଶିରା ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ରଖାଯାଇଛି, ରକ୍ତର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ମଲିନ, ବୟସର ଧୂଳିରେ ଧଳା, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅବସ୍ଥାରେ ଭରିଆ, ମୃଷା ମୋହରେ ଦୃଢ଼, ଭ୍ରମର ମହାସ୍ତମ୍ଭରେ ଭିତି, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପାନର ଅଭାବରେ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାରରେ କମ୍ପିତ, ମନର ଉପଭୋଗ ଶୟ୍ୟା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଫଳ ନ ଦେଇଥିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଜଳିଥିବା ଦାସୀ ସହିତ, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବୟବ ଦ୍ୱାରା ଭରିଆ, ଅଶୁଦ୍ଧିରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଅଜ୍ଞାନର ବିଷରେ ଲିନ, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ଗୋଡ଼ ଗୁଡିକ ଗୁଡ଼ିକ ତଳେ, ଗୁଣ୍ଡି ଭଳି ଗୁଣ୍ଡି, ମୁଣ୍ଡ ଶିର୍ଷ, ଲମ୍ବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ଚକ୍ଷୁ ବିନ୍ଦୁ ଭଳି ଜାଲି, ମନର ଚତୁର୍ଦ୍ଦିକ ଯେଉଁଠାରେ ଭାବଗୁଡିକ ଖେଳେ, ଚିନ୍ତା ଝିଅ ଭଳି, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ଚୁଲ୍ ଛାଦ ଭଳି, କାନ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମିନାର, ଲମ୍ବା ଆଂଗୁଠି ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡା, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ଦେହର ଜିନ୍ସ ଦ୍ୱାରା ଭରିଆ, ଏକ ଖାଲି ଆସନ ଭଳି ପଛ, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ନଖ, ହାଡ଼, ନାଭି ଭିତି, ଅନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଗତ କାଠ, ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ପବନ, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ଚକ୍ଷୁ ଜାଲି ସଦା ଖୋଲା, ଶ୍ୱାସର ଅସ୍ଥିର ପବନ ଆସିଯାଏ, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଦ୍ୱାର, ବାନ୍ଦର ଭଳି ଜିଭା ରହିଛି, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦନ୍ତ ଏବଂ ହାଡ଼, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଘର, ଚର୍ମ ନିର୍ମଳ ପୋତି, ଅସ୍ଥିର ଯନ୍ତ୍ର ଚଳନ, ଆଶାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ମନ ଖୋଦାଯାଉଛି, ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦେହ ଦୀପର ଅଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଭ ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରୂପର ଝରଣାରେ ଭରିଯାଏ; ତଥାପି ଏହି ମାଂସ ଘର ମୋ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉ ନାହିଁ। ମୋର ଦେହ ସମସ୍ତ ରୋଗର ଆଶ୍ରୟ, ଚମଡ଼ ଏବଂ ଧଳା ଚୁଲ୍ ର ସହର, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଜଙ୍ଗଲ; ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ଖାଲି ଗୁହା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଚିଂତା ଦେଉଥିବା, ହୃଦୟର ଅନ୍ଧକାର ଜଙ୍ଗଲ; ଏହି ଦେହ ମୋ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉ ନାହିଁ। ଋଷିମାନେ, ମୁଁ ଏହି ଦେହ ଘରକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମାଟିରେ ଅଟକିଥିବା ହାତୀକୁ ଉଠାଇପାରିବି ନାହିଁ। ଧନ, ଦେହ, ଇଚ୍ଛା, ଚେଷ୍ଟା— ଏହି ସବୁର ଉପଯୋଗ କଣ? କିଛି ଦିନ ପରେ କାଳ ସମସ୍ତକୁ ଚୁଟିଦେଇଯାଏ। ଋଷିଜୀ, ଦେହ ମାଂସ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ତିଆରି, ଭିତରେ ବାହାରେ, ନିଶ୍ଚୟ ଭଙ୍ଗ ନିମିତ୍ତ; ଦେହରେ କଣ ଆନନ୍ଦ ରହିପାରିବ? ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଦେହ ଆତ୍ମାକୁ ସାଥି ଦେଇ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ପିତା, ଏପରି ଅକୃତଜ୍ନ ଦେହରେ ଜ୍ଞାନୀ କେମିତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିପାରିବେ? ଦେହ ମଦିରା ପାଇଁ ହାତୀର କାନ ଭଳି ଚଳାୟମାନ, ଜଳ ଫୁଟିର ଭଳି ଦୁର୍ବଳ, ମୋ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ଚାହେ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ଏହି ଦେହ କମଳ ପତ୍ର ଭଳି, ପବନରେ ହଲାଇଯାଏ, ଦୁର୍ବଳ, ଶିରି, ହଳକା; ଏହା କଠୋର ଏବଂ ରସହୀନ, ତେଣୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ। ଖାଇଯାଇଯାଇ ଏହି କମଳ ପତ୍ର ଭଳି ଦେହ ଶିରିଯାଏ, ଶ୍ରମରେ ହଳକା ହୋଇ ଭଙ୍ଗ ପାଇଯାଏ। ଏହି ଦେହ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏବଂ ଅନସ୍ତିତ୍ୱରେ ତିଆରି, ପୁନିପୁନି ସେଇ ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ, ତଥାପି ଏହି ଦେହ ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶକ୍ତି ଉପଭୋଗ କଲେ ଏବଂ ଧନର ଶ୍ରୀରେ ସେବା କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ବଡ଼ ନୁହେଁ, ଦୃଢ଼ ନୁହେଁ— ତେଣୁ ଏହାକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିବ? ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମୃତ, ଏହି ଦେହ ଭିନ୍ନତା ଜାଣି ନାହିଁ, ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ପାଇଁ ଏକ ସମାନ। ସଂସାର ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଭରେ, ଆଶାର ଗୁହାରେ, ଏହି ମୌନ କୁମିର ଦେହ ଘୁମାଉଛି, ମୁକ୍ତି ନିକଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଦେହର କାଠ ଜଳାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ପୁନିପୁନି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ପକାଯାଏ; ସେ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଜଣେ ଜଣା ମନୁଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ୟଥା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଭାଗର ଫଳରେ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ଏହି ମାଂସ ମାତ୍ରରେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ଯେପରି ମାଟିର ତଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୀଘ୍ର ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ତେଉଁପରି ଦେହର ଉଭ୍ୟ ଅଞ୍ଚ ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ— କିଏ ଜାଣିପାରିବେ କେଉଁଠି କିପରି? ଦେହର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ, ଦେହର ଅସ୍ଥିର ପବନ ଧୂଳିର ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଥାଏ, ଏଠି କିଏ ଦେଖିପାରିବେ? ମହାନ୍ତ, ପବନ, ଦୀପ, ମନର ଗତି ଯିବା-ଆସିବା ଦେଖିପାରିବା, କିନ୍ତୁ ଦେହର ଅଗ୍ରଶର ତୀର ଦେଖିପାରିବା ନୁହେଁ।