ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାୟୁର ଏକତାକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ସେ ଏମିତି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଛି, ଯେପରି ଗନ୍ଧର ଲେଖକ ଗପ୍ଚୁପ୍ ଭାବେ ଅନ୍ତରେ ଲୁଚି ରହେ। ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ, ତପ, ଦାନ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ଉପକୃତ ହୋଇ, ସେ ପାହାଡ଼ ନଦୀର ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ପରି ଦୃତ ଗତିରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ। ଦୀପର ଆଲୋକ ପରି, ଯାହାର ଚଳନ ଅଜ୍ଞାତ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଏକତ୍ୱରେ ଲୀନ ହୁଏ, ଯେପରି ସୁଇ ତାହାର ମଞ୍ଜିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠି ଶାନ୍ତି ଲଭେ। ସେ ନିଜ ଧର୍ମାନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜିଥାଏ; ଚିହ୍ନ ନିଜେ ଦେବୀ ଓ ଏହି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରୟ ନିର୍ମିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭ୍ରମଣ କରି ଅନ୍ତେ ସବୁ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଫେରନ୍ତି; ଜୀବନ୍ତ ସୁଇ ଲୋହାର ସୁଇ ପାଖକୁ ଯାଏ, ଯେପରି ଅବୂଦ୍ଧ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଆଦିକୁ ଫେରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ଦଶ ଦିଗରେ ପ୍ରୟାସ ଓ ଭ୍ରମଣ କରି, ସେ ମନସିକ ସନ୍ତୋଷ ଲଭିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କଦାଚିତ୍ ଦେହୀୟ ସନ୍ତୋଷ ନୁହେଁ। ଗୁଣ ତାହାର ଆଧାର ଅଛି କି ନାହିଁ, ସେଥିରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଦେହ କାହାର ଏହା ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସେଠି ସନ୍ତୋଷ ଆସେ। ପୂର୍ବ ଦେହକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦେହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବିଷାଦ ଅନୁଭବ କରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମିଠା ପେଟର ସୁଖ ଆଶା କରେ। ତେଣୁ, “ମୁଁ ମୋ ପୂର୍ବ ଦେହ ପାଇଁ ମହାତପ୍ୟ କରିବି,” ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ତପସ୍ଥଳି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ସେ ବାୟୁର ମାର୍ଗରେ ଏକ ଯୁବ ଗୃଧ୍ରର ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଆକାଶର ପ୍ରାଣୀ ଆକାଶରେ ଚଳନ କରେ। ସେଇ ଗୃଧ୍ର ଏଭଳି ଏକ ଲୋହାର ସୁଇ ଉଠାଇ, ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ଚୁଞ୍ଚରେ ଧରି ଶ୍ମଶାନାଗ୍ନିରେ ରଖିଲେ, ଯେପରି ମନ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ। ଏହି ସୁଇକୁ ନେଇ, ସେଇ ଗୃଧ୍ର ସେଇ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଯାହାକୁ ସେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ଏହି ସୁଇ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଦୃତ ଚେତନା ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ପବନ ମେଘକୁ ଚାଲାଏ। ଏଠି, ଏକ ବିରାଟ ନିରଜନ ଅରଣ୍ୟରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନଥିଲା, ଯେପରି ଯୋଗୀ ନିଜ ଚେତନାକୁ ସଂକଳ୍ପ ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖେ। ସେ ଏହି ପଦର ଟିପ୍ ପରି ଏକ ଅଣୁରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରେ ଦେବୀ ପରି ବିସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଲୋହାର ସୁଇର ଏକ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦବାଇଲେ, ଯେପରି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଚୂଡ଼ା ରଖାଯାଏ। ଜୀବନ ସୁଇକୁ ଗୃଧ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଉଠାଇ ଦେଖି, ସେ ବାହାରକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଜୀବନ ସୁଇ ଗୃଧ୍ର ଦେହ ଛାଡ଼ି, ପବନେ ଉଠୁଥିବା ଗନ୍ଧପରି ବାହାରିଗଲା। ଗୃଧ୍ର ତାଙ୍କ ଭାର ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲେ, ଯେପରି ଭାର ବୋହିଥିବା ମଜୁର ଭାର ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି ଲଭେ। ଲୋହାର ସୁଇ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଆଧାର ହେଲା; କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳତା ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଆଧାର ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ। ନିରାକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଧାର ବିନା ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ତେଣୁ ଏକ ଆଧାର ଉପରେ ଭିତି କରି, ସେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ଜୀବନ ସୁଇ ସେଇ ଲୋହାର ସୁଇକୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଲା, ଯେପରି ଦେବୀ ଶିମ୍ଶପା ଗଛକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ, କିମ୍ବା ମଲ୍ଲିକା ମାଳାକୁ ପବନ ଘେରି ରହେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ସେ ଅନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟରେ ବର୍ଷକାଳ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଥିଲା, ତେଣୁ କୌଶଳ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍; କାରଣ, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ପୃଥିବୀକୁ ଦହିପାରେ। ଏହି କଥା ନାରଦଙ୍କୁ ଶୁଣି, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିକଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପବନକୁ ଦଶ ଦିଗକୁ ପଠାଇଲେ। ତାପରେ, ପବନ ଅନୁସାରେ, ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଦୃତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ପବନ-ଚେତନା ଶୀଘ୍ର ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଥିଲା, ଏବଂ ଅବ୍ରୁଦ୍ଧ ଭାବେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚେତନା ସବୁକିଛି ଦେଖେ। ପୃଥିବୀର ସାତ ସାଗରର କୂଳରେ, ଏକ ବିରାଟ ମାଠରେ, ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତମାଳା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା, ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ମିଠାପାଣି ସାଗରର ବଳୟ, ତାହାର ପର୍ବତମାଳା, ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ଓ ତାହାର ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ। ପିତ୍ତାମ୍ବୁ ସାଗରର ବଳୟ, ତାହାର ଜଳଚର, ଗୋମେଦ ଦ୍ୱୀପର କୂଳ ଓ ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ। ଚିନିପାଣି ସାଗରର ଖାଳ, ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପର୍ବତ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବ ମାଠ ଓ ତାହାର ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦେଖିଲେ। ଦୁଧ ସାଗରରେ ଘେରା, ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ୱେତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ତାହାର ପଞ୍ଚ ଭୂତ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ଘୃତ ସାଗରରେ ବନ୍ଧା, ଦେବଳୋକ ଭିତରେ, କୁଶ ଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟାସ ଓ ବିଶାଳ ପର୍ବତ ଗୁହା ଦେଖିଲେ। ଦହି ସାଗରରେ ଘେରା, ଚଳମାନ ନଗର ଭିତରେ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭୂମି ଦେଖିଲେ। ଲବଣ ସାଗରର ଖାଳ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ନଗର ଓ ପର୍ବତ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମହାମେରୁ ପରିବାର ପର୍ବତ ସହିତ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଥମେ, ପବନର ଝଟକାରେ ସେ ପଡ଼ିଯାଏ, ପଛରେ ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ ଓ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଯାଏ। ଏପରି ଭାବେ, ପବନ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଦେଖି, ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂଚୀ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ଏହି ଉଚ୍ଚ, ଭୟାନକ ଶିଖରରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଅରଣ୍ୟବାସିଣୀ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତୃତ, ଜୀବର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୀପତାରୁ ଏଉଁଠାରେ ଘାସ ଅଜନ୍ମା, ସେ ଧୂଳିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଂସାର ରଚନା ପରି। ମୃଗମରୀଚିକା ନଦୀର ସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା, ସମୁଦ୍ରର ଜଳପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଧାରା ମୃଗମରୀଚିକା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହାର ସୀମା ଅନନ୍ତ, ଏପରି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବଳ ପବନର ଚଳନରେ ଉଠୁଥିବା ଧୂଳିର ଘୁରଣ।