ମୁଁ କିଏ, ଏତେ ଅସହାୟ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ, ଏକ ପୋକାର ପାଖିର ଚାମର ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ନିର୍ମୁଲ୍ୟ, ଧୂଳିର ଢେର ମଧ୍ୟରେ ହରାଇଯିବା, ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରୁ ମୋତେ କିଏ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ? ମୋର ଭିତରର ଆଶା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଭିତରେ ବିରକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଆଶା କେମିତି ଉପଜିପାରିବ? ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଗ୍ରାମ ରାସ୍ତାର ଘାସ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେମିତି ଉନ୍ନତି ହେବ? ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଜୁଗନ୍ତର ଆଲୋକ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଛୋଟ ଆଲୋକ ଚିଙ୍ଗାରି ମଧ୍ୟ ଉପଜେନାହିଁ। ଏହିପରି ଦୁଃଖର ଗର୍ଭରେ ମୁଁ କେତେ ଦିନ ଘୁରିବି, ଏହି ନଷ୍ଟ ଆଶା ସହିତ କେଉଁଠି ଯିବି—ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ। କେବେ ମୁଁ ମହାପର୍ବତ ଅଞ୍ଜନାର କନ୍ୟା ପରି ହେବି, ଯିଏ ବେରିଲ ଶିଳା ପରି ଦୃଢ଼ ଦେହ ନେଇ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଁଡାଇଅଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ବଦଳିଆ ହାତ ମେଘର ପାର୍ଶ୍ୱ ପରି, ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭା ପରି, ମିଷ୍ଟର ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଖୋଲା କେଶ ଏବଂ ଗାଢ଼ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା। ତାଙ୍କର ଗାଢ଼ ମେଘ ପରି ପେଟ, ଚୂଡ଼ା ଉଡ଼ୁଛି, ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଭାରି ଶ୍ୟାମଳ ମସ୍ତକ, ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଚାୟା ନିର୍ମାଣ କରୁଛି, ଏବଂ ସେ ମଦ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ହସ ରବିଙ୍କ ଚକ୍ରକୁ ଧୂଳିରେ ଢାକିଦେଉଛି, ସେ ତାହାର ଆଲୋକ ଅବରୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ଶେଷକୁ ଗ୍ରସିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଗଳାରେ ହାର ରହିଛି, ଯାହା ମୁସଳ, ଚକି, ଧାନ ଛାଣିବା ଝାଲା, ଓ ଦୂର୍ବଳ ଦୂରିରେ ଭରିଛି; ସେ ପର୍ବତରୁ ପର୍ବତରେ ଚାଲିବାକୁ ଚାଲିଅଛନ୍ତି। କେବେ ମୋର ଏହି ପେଟ ବଡ଼ କଳା ମେଘ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବ? କେବେ ମୋର ନଖର ଶ୍ରେଣୀ ବର୍ଷାମେଘର ମେଘପଞ୍ଜର ପରି ଘନ ହେବ? କେବେ ମୋର ହାସ୍ୟ ମହା ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରିଦେବ? କେବେ ମୁଁ ମଦିରାରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଅରଣ୍ୟରେ ନିଜ ଶରୀରର ନିଃସ୍ତେଜ ଧ୍ୱନି ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରିବି? କେବେ ମୁଁ ମୋର ମଧୁର ପେଟ ଭରିବି ମଦିରାର ଘଡ଼ା, ମୃତ ଦେହ ଓ ଅସ୍ଥିର ଢେର ସହିତ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ଖାଇ? କେବେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ତ ପିଇ ଥକିଯିବି, ଏବଂ ତାପରେ ନୃତ୍ୟ କରି, ଶାନ୍ତିର ଶୟନରେ ପଡ଼ି ଯିବି? କେବେ ମୁଁ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହକୁ ନିଜ ଅନ୍ତିମ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ଦହି, ସୁନା ମାର୍କର ଅଂକିତ ଭସ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବି? ଏହି ଦେହ ଯେଉଁଥିରେ କଲିରିୟମ୍ ପର୍ବତ ପରି ଶ୍ୟାମଳ ଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଇଥିଲା, ଏହା କେତେ ଦୂର—ଏବେ ଏହି ଦେହ ଏକ ଉନ୍ମୂଳିତ ଉନ୍ମୁଳିକା ପରି ଅସାର, ଏକ ଘାସ ଚିରା ପରି ଦୁର୍ବଳ। ଅଜ୍ଞାନ ଲୋକ ସୁନାକୁ ମାଟି ବୋଲି ଭୁଲି ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୃଣମୂଳ୍ୟ ଆଶା ପାଇଁ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଛି। ହାୟ, ଏହି ବଡ଼ ପେଟ, ଯେଉଁଥିରେ ମିଷ୍ଟା ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଗୁହା ପରି ଅନ୍ତରାଳ ଥିଲା—କାହିଁକି ତୁମେ ଆଜି ସିଂହ, ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଶେଷ କରୁନାହଁ? ହାୟ, ହାତ, ଯେଉଁଥିରେ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଚୂଡ଼ା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ନଖ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—କାହିଁକି ଏବେ ତୁମେ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିପାରୁନାହଁ? ହାୟ, ଛାତି, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଓ ବେରିଲ ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ ପରି ସୁନ୍ଦର—କାହିଁକି ଏବେ ତୁମେ ସିଂହ ଆଦିର ନିବାସକୁ ଧରିପାରୁନାହଁ, ମାନେ କେଶ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଧରିପାରୁନାହଁ? ହାୟ, ଚକ୍ଷୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥିଲା—କାହିଁକି ଏବେ ତୁମେ ଦିଗ ଦିଗନ୍ତକୁ ଅଗ୍ନି ମାଳାରେ ଶୋଭିତ କରୁନାହଁ? ହାୟ, କନ୍ଧ ଯୋଗ, ତୁମେ ହରାଇଗଲ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଗଲ; କାଳ ତୁମକୁ ଦବିଦେଲା, ତୁମେ ପାଥର ଗହ୍ୱରରେ ପିସିଦେଲ। ହାୟ, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁଁହ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏବେ ତୁମ ଅନ୍ତର୍ବର୍ଣ୍ଣରେ ତପସ୍ୟା କରୁନାହଁ—ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହି ଶିତଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଚକ୍ର ପରି ମନୋହର ଥିଲା? ହାୟ, ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ, କେଉଁଠି ଗଲେ? ମୁଁ କି ଏବେ ଏକ ସୁଇ, ଯାହା ମକିର ଖୁର ଦ୍ୱାରା ଉଲଟିଯାଏ? ହାୟ, ଓ ହାତ, ଯେଉଁଥିରେ ବଜ୍ରପରି ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା, ଶୁଭ୍ର ଘୋଡ଼ା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତପରି ଚୌଡ଼ କଟି, ନିର୍ମଳ ଗୋଳକ ପରି ପବିତ୍ର। ସେ ଦେହ କେଉଁଠି, ଯାହା ଆକାଶ ପରି ବିସ୍ତୃତ, ଏବଂ ଏହି ନୂତନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ କେଉଁଠି, ଯାହା ସୁଇର ଧାଗା ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ? ସେ ମୁଁହ କେଉଁଠି, ଯାହା ପର୍ବତ ଗୁହା ପରି ଅପାର, ଏବଂ ଏହି ସୁଇର ଚୋଉଁଠି? ସେ ଖାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କେଉଁଠି, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ମାଂସ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଗିଳିବା କେଉଁଠି? ଆହା, ଏହି ନିଜ ନାଶର ନାଟକ ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ଘଟିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ ଏହି ସୁଇ ଯେଉଁଥିରେ ବାକ୍ ଶକ୍ତି ଥିଲା, ନିଶ୍ଚୟ କଲା: "ମୁଁ ପୁନି ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ହେବି, ଶୀଘ୍ର ଏହି ପୂର୍ବ ଦେହକୁ ପୁନର୍ବାସ କରିବି।" ଏହିପରି ଭାବି, ସେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତାରୁ ମନକୁ ରତ କରି, ହିମାଳୟର ଶିରୋପରି ଯାଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ନେଲା। ସେ ନିଜ ସୁଇ ଦେହକୁ ମନର ରଚନା ବୋଲି ଦେଖି, ପ୍ରାଣବାୟୁର ଗଠିତ ଦେହ ସହିତ, ମନହୀନ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ପଛରୁ ନିଜ ସୁଇ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ମନର ତିଆରି, ପ୍ରାଣବାୟୁ ଦେହ ସହିତ, ସେ ହିମାଳୟ ଶିଖରକୁ ପହଁଚିଲା। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଶୂନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ, କଠିନ, ଅସମ ଶିଳା ଭୂମିରେ, ଧୂଳିରେ ଢ଼ାକା, ଦାହକ ଅରଣ୍ୟାଗ୍ନିରେ ଜଳିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସେ ଏକା ଦଁଡାଇ ରହିଲା। ଘାସହୀନ ଅପାର ଭୂମିରେ, ଅଚାନକ ଏକ ଶୁଷ୍କ ଘାସ ଚିରା ପରି ମରୁଭୂମିରେ ଦେଖାଦେଲା। ସେ ନିଜ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାଦର ଏକ ଓ ଅର୍ଧାଂଶ ଉପରେ ଭରସା କରି, ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲା, ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ପାଦର ଏକମାତ୍ର ଆଧାର କଲା। ସୂକ୍ଷ୍ମ ପାଦର ଟିପ୍ସ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀର ଧୂଳିର ସଂକୋଚନକୁ ଅଟକାଇଲା, ପ୍ରୟାସରେ ଦଁଡାଇ ରହିଲା, ପାଦକୁ ଉଠାଇବାରେ କଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା।