ଏହି କଥାରେ, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟର ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି, ଯିଏ ଅନ୍ୟଜନଙ୍କୁ କେବଳ ଏକ ତାନ୍ତୁ ଛିଦ୍ର କରି କ୍ଷତି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ; ସେ କେବଳ ନିଜର ବିନାଶକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରକୃତିର ମୂଳ ଉପାଦାନ ମାଟିରେ ଡୁବିଯାଏ, ଆକାଶରେ ଚଳିଯାଏ, ବାୟୁ ସହିତ ଖେଳେ, ଭୂମି, ରାସ୍ତା, ଘର, ବଜାର, ଅରଣ୍ୟ, ଅନ୍ତଃପୁର, ହାତ, କନ୍ନ ର କମଳ, ଘରର କମଳା ଉନ, ଗହ୍ୱର, କାଠ କିମ୍ବା ମାଟିରେ, ହୃଦୟର ନାଳୀରେ ରହିଥାଏ—ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ। ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପରେ, ଦିନ ସାନ୍ଧ୍ୟାକୁ ଆସିଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ନମସ୍କାର କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ। ବହୁ ଦିନ ପରେ, କର୍କଟୀ ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ ଏକ ଦିନ ସମସ୍ତ ମାନବ ମାଂସ ଖାଇ ସତ୍ୟରେ ତୃପ୍ତି ଲାଗିଲା। ପୂର୍ବ ଦିନ ସେ କେବଳ ଏକ ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତୃଷ୍ଣାର ଉପସମନ କେମିତି ହେବ? ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ହାୟ, ମୁଁ କେତେ ଦୁଃଖୀ ସ୍ଥିତିକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ଏକ ସୁଇ ଆକାର ଶରୀରକୁ ନେଇ! ମୁଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମୋର ଶକ୍ତି ଶେଷ, ଏବଂ ମୁଁ ଏକ ଖଣ୍ଡ ମାଂସ ମଧ୍ୟ ଖାଇପାରୁନି।” “ହେ ମୂଢ଼ ମନ, ମୋର ସେଇ ବିଶାଳ ଅଙ୍ଗ କେଉଁଠି ଗଲା? ମେଘମାଳା ଖେଳରେ ଜଙ୍ଗଲ ଶୁଖି ଯିବା ଶାଖାପତ୍ର ପରି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ମୋ ଦୁର୍ଦ୍ୟୋଗୀ ଦେହରେ ମଧୁର ରସାଳ ମାଂସ ଭୋଜନର ଆନନ୍ଦ ବା ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତର ମଦ ଅନୁଭୂତି ର ଏକ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ରହିନାହିଁ। ମୁଁ ମାଟିରେ ଡୁବେ, ଭୂମିରେ ପଡ଼େ, ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଦମନ କରନ୍ତି, ଚୋରମାନେ ମୋତେ ଚକ୍ଷୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ହାୟ, ମୁଁ ନାସ୍ତ, ଅଶକ୍ତ, ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ସାନ୍ତ୍ୱନା ନାହିଁ, କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ଦୁଃଖରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖକୁ, କଷ୍ଟରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟକୁ ଡୁବୁଛି। ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ, ଦାସ, ମା, ବାପା, ଆତ୍ମୀୟ, ସେବକ, ଭାଇ କିମ୍ବା ପୁଅ ନାହିଁ। ମୋର ଦେହ ନାହିଁ, ଘର ନାହିଁ, ଏବଂ କୌଣସି ଭରସା ନାହିଁ; ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲର ଶାଖାପତ୍ର ପରି ଏଠିଏଠି ଘୁରୁଛି। ମୁଁ ବିପଦର ଭାର ବୋହୁଛି, ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ; ମୁଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନ ଥିବାକୁ ଆଶା କରେ, କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମିଳୁନାହିଁ। ମୋର ଦେହକୁ ମୁଁ ମୃଗ୍ରହିତ ଚିତ୍ତରେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି, ମନ ଭ୍ରମିତ ଥିଲା, ଏକ ମୂଢ଼ ମଣିକୁ ହାତରୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଲୋକ ପରି। ଅପଶ୍ରୟ ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ, ପରେ ନିଜେ ଆସେ; ତାପରେ ଏହା ଅବିରତ ଦୁଃଖର ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ମୁଁ ଭୂମିରେ ଶୁଇଛି, ରାସ୍ତାରେ ଘୁରିଛି, ଦେହର ଘାଉ ମଧ୍ୟରେ ପକେଇ ଦିଆଯାଇଛି—ହାୟ, ଏହି ଅନନ୍ତ ଦୁଃଖର ଶୃଙ୍ଖଳା! ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସେବା କରି, ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଘୁରି, ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚିଛି; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ବନ୍ଧ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଅତି କମ ଦରମା ଅର୍ଜନ କରେ, ତାହା ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏମିତି ଅପମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ। ଭୟଙ୍କର ବେତାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦେବା ପ୍ରୟାସରେ କେବଳ ନାଶ ଆଣିଛି; ଧନ ଦାନ କରିବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ ମୋ ଉପରେ ବିନାଶ ଆସିଛି। କାହିଁକି ମୁଁ ଏପରି ଅନ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେଇ ବିଶାଳ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲି? ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ, ଏପରି ଅଶୁଭ ଚିନ୍ତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। କିଏ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବ, ଅନ୍ତରେ ଦଗ୍ଧ ଓ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ପୋକର ପାଖିରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱହୀନ, ଧୂଳି ଏବଂ ତୁଳାର ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ମୋତେ? ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଏବଂ ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ କିପରି ଆଶା ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ? ଗ୍ରାମ ରାସ୍ତାର ଘାସପତ୍ର ପରି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଦେଖାଯିବ କି? ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିପରି ଉନ୍ନତି ହେବ? ଅଗ୍ନିଶଳା ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଏକ ଛୋଟ ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ କେତେ ଦିନ ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖର ଗହ୍ୱରରେ ଲୁଠିବି, ଏକ ଭଙ୍ଗ ଆଶା ଲୋକ ପରି। କେବେ ମୁଁ ମହାପର୍ବତ ଅଞ୍ଜନାର କନ୍ୟା ପରି ହେବି, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ବେରିଲ ଶିଳାର ଦଣ୍ଡ ପରି ଦଢ଼ ହେବି? ମୋର ବାହୁ ମେଘମାଳା ପରି, ଚକ୍ଷୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ବିଜୁଳି ପରି, କୁହୁଡ଼ ଶୃଙ୍ଗାର ପରି ହେବ; ଖୋଲା କେଶ ଓ କଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ଲିନ ହେବି। ମୋର ପେଟ ମେଘ ପରି, ମୁଣ୍ଡ ଶିରୋଭୂଷଣ ନୃତ୍ୟ କରିବ, ଲମ୍ବା ଓଲସା ଅସ୍ଥି ମେଘ ପରି କଳା ହେବ, ମୁଁ ମଦରେ ତରଳ ହେବି। ମୋର ହାସ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳକୁ ଛାୟା କରିବ, ଏହାର ଆଲୋକ ଅବରୋଧ କରିବ, ଏବଂ ମୁଁ ସମସ୍ତ ନାଶକୁ ଗ୍ରସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି। ମୁଁ ମୁସଳ, ମୁଁଦି, ଝାଲା ଓ ଦୂରୀ ର ଗୁଚ୍ଛ ମାଳା ପିନ୍ଧିବି; ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପାଦ ଦେଇ ଘୁରିବି। କେବେ ମୋର ସେଇ ବିଶାଳ ପେଟ ମେଘପରି ଚମକିବ? କେବେ ମୋର ନଖ ମେଘମାଳା ପରି ଘନ ହେବ? କେବେ ମୋର ହାସ୍ୟ ବଡ଼ ଦାନବମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିବ? କେବେ ମୁଁ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରିବି, ନିଜ ନିତମ୍ବ ର ଧ୍ୱନି ହେବ? କେବେ ମୁଁ ମଧୁର ପେଟକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଦ, ମୃତଦେହ ଓ ଅସ୍ଥି ର ଢେର ଭରିବି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଛାଡ଼ି? କେବେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ତ ପିଇ ଅଶକ୍ତ ହେବି, ତାପରେ ନୃତ୍ୟ କରି ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇ ପଡ଼ିବି? କେବେ ମୁଁ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହକୁ ନିଜ ଅଗ୍ନିଶ୍ମାନ ଚିତାରେ ଦଗ୍ଧ କରି, ସୁନା ର ଚିହ୍ନ ପରି ଭସ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିବି? କେଉଁଠି ଗଲା ସେଇ ଦେହ, ଯାହା କଳିଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼ ପରି କଳା ଥିଲା ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଥିଲା; ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଏକ ଉନ୍ଦୁର ଗୁହା ପରି ଅପରିଗଣ୍ୟ, ଘାସର ତୀର ପରି ଦୁର୍ବଳ? ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ହିରାକୁ ମାଟି ଭାବି ତ୍ୟାଗ କରେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୃଣ ଲୋଭରେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି। ହାୟ, ବିଶାଳ ପେଟ, ମେଘମୟ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ପରି—କାହିଁକି ତୁମେ ଆଜି ସିଂହ, ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେକୁ ଶେଷ କରୁନାହଁ?