ଏକ ସମୟର କଥା, ଗୁରୁବର୍ଗଙ୍କ ସଭାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉପମା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ, ନୀତି-ଅନୀତି ଓ ମନୁଷ୍ୟର ଚରିତ୍ର ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଏକ ସୂଇର ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଇଥିଲା—ଏହି ସୂଇ ଜେମିତି ରେଶମ କିମ୍ବା କପାସ ଯେଉଁ ଉପରେ ହେଉ, ସମାନ ଭାବେ ଚିରିଯାଏ; ସେପରି ନୀତି ଓ ଅନୀତିର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତ ତଫାତ ବୁଝିବା ଦରକାର, ନହେଲେ ମୂର୍ଖତା ହୁଏ। ସୂଇ ତାଲି ଓ ଆଙ୍ଗୁଠି ମଧ୍ୟରେ ଚାପି, ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଧାଗା ବୋଝି ଆଗକୁ ଚାଲିଯାଏ, ମାନେ ଏକ ଅନନ୍ତ ସୂତା ଝାଡି ଦେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସୂଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଦୟାହୀନ, ଧାଗା ପିରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କମଳ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଭଲରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ ନାହିଁ—ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଥିବା ପରି ଲାଗେ। ଏଠି ଏହିପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ, ଯେ ସୂଇ ଯଦି କୌଣସି ଅସୁଭାଗ୍ୟ ମୁଖରେ ପିରିଦିଏ, ତେବେ ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣତା ଓ ଦୟାହୀନତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସୂଇ ଅପରିଣତିର ଦଶାରେ ରହିଯାଏ, ରାଜକୁମାରୀ ପରି ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କରେ। ଏହି ସୂଇ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଆହତ କରିବା ବିନା ନିଜ ପଥ ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ଚିରିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ କାନର ଲତାରେ ଝୁଲିଥାଏ। ଏହି ସୂଇ ହାତରୁ ପଡ଼ିକି ମୃଦୁ କପାସ ମଧ୍ୟରେ ଶୋଇ ରହେ, ଏହା ମିତ୍ରତା ପରି ମଧୁର ଲାଗେ—ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ସମାନ ମିତ୍ର କିଏ ପସନ୍ଦ କରିବେନାହିଁ? ଏହିପରି ସମାନ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଛାଡିବାକୁ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ କେହି ଚାହିଁନ୍ତିନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ଼ତା ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ଏକାଠି ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ସୂଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶକ୍ତି ଛାଡିଦେଲେ, ଏହା ଲୋହା ଘର ଭିତରେ ବେଚେନି ହୋଇଯାଏ, ଏହା ପାଖରେ ହାତପଖାର ପବନ ଚଞ୍ଚଳତା ଆଣିଦିଏ, ଏହା ଆକାଶକୁ ଉଠିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇଯାଏ। ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ନଦୀର ଧାରାରେ, ହୃଦୟର କମଳ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦୁଃଖର ଶକ୍ତି ଦାହକ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହା ଜୀବନ ଶକ୍ତି ପରି ଚଳିତ ହୁଏ। ସମାନ ବାତାସର ବିପରୀତ ଚଳନରେ, ଏହା ସମାନ ସହ ଚାଲିଯାଏ; ଉଦାନର ପ୍ରତିକୂଳ ଚଳନରେ, ଏହା ଉଦାନ ସହ ଚଳିଯାଏ। ବ୍ୟାନରେ ବସି, ଯେଉଁଠାରେ ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ଶକ୍ତି ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗର ରସ ମଧ୍ୟରେ ଘୂରିବା ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ଓ କଣ୍ଠରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ସ୍ଫୋଟ, ବର୍ଣ୍ଣବିକୃତି ଓ ମଦ ଆଣିଦିଏ। ଏହି ସୂଇ ସାଧାରଣତଃ ଶୁଧକର୍ମୀର ହାତରେ ଦେଖାଯାଏ, ନଖ ମଧ୍ୟର ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ ଶୁଏ, ଏବଂ ସେ କେବଳ ଶିଶୁଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠି ଛିଦ୍ର କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଏହା ପାଦ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରକ୍ତ ଓ ମଳ ନାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଖାଦ୍ୟରେ ଖୁସି ହୁଏ। ଏହା ମାଟି ମଧ୍ୟର ଗହ୍ବରରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁହଁ ନମାଇ ଶୁଏ; ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଅବସ୍ଥା ମିଳିଯାଏ, ସେଉଁଠାରୁ କିଏ ବାହାରିବାକୁ ଚାହିଁବ? ଯେଉଁମାନେ ଦୟାହୀନତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେମାନେ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତା ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟମନେ ପାଇଁ ଉତ୍ସବରେ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ। ଏକ ମଣିଷ ଯଦି ଏକ ମୁଦ୍ରାକୁ ଗପରେ ଲୁଚାଇ ରଖେ, ସେ ଏହାକୁ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟ ଦିଏ; ଏହିପରି ଅହଂକାରର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଜୀବରୁ ମିଟାଇବା କଠିନ। ଯେଉଁମାନେ ଜୁଆ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ପରିନାଶ ନେଇଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଚତୁର ଲୋକ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏପରି ମୂଢ଼ତା କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏକ ଶୂତା ଚିରିଗଲେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ସିମାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ବିଚାର ମନରେ ଉପଜେ। ସୂଇକୁ ଯଦି ଅଲଗା କରି ରଖାଯାଏ, ଏହା ଘସାଘସି ବିନା ମାଟି ଲାଗିଯାଏ; ବାହ୍ୟ ଛିଦ୍ରଣ ନ ହେଲେ, ଏହି ସୂଇ ମଧ୍ୟରେ ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସୂଇ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଏହି ଛିଦ୍ରକାରୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭ୍ରମ ଆଣିପାରେ; ଏହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭେଦି, ଦୟାହୀନ, ଦେବତା ସୂଇ ପରି କାମ କରେ। ଏହି ସୂଇ ଆଉଁଠି ଧାଗା ଛିଦ୍ର କରି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ ଖୁସି ହୁଏ; ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ କେବଳ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଜାଣିଥାଏ, ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଚିହ୍ନିଥାଏ ନାହିଁ। ଏହି ସୂଇ ମାଟିରେ ଡୁବିଯାଏ, ଆକାଶରେ ଘୁରେ, ବାୟୁ ସହ ଖେଳେ, ଭୂମି, ରାସ୍ତା, ଘର, ବଜାର, ଅରଣ୍ୟ, ଅନ୍ତଃପୁର, ହାତ, କାନର କମଳ, ମୃଦୁ ଉନ ଗୋଲା, ଗହ୍ବର, କାଠ, ମାଟି, ହୃଦୟ ନାଳୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ସୂଇ ରହିପାରେ, ଏହି ହେଉଛି ଦ୍ରବ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ସଂନ୍ୟାସୀ କଥାରେ ଶେଷ କଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତାଚଳକୁ ଯିବା ସମୟ ହେଲା, ସଭାସଦ୍ୟ ମନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଣାମ ଦେଇ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ବାହାରିଗଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ମୃଦୁ କିରଣ ସହିତ। ଏହି ଉପମା କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, କର୍କଟୀ ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦଶାରେ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ମାନବ ମାଂସ ଖାଇ ସଂତୁଷ୍ଟି ପାଇଲା। ଗତଦିନ ସେ କେବଳ ଏକ ରକ୍ତବିନ୍ଦୁରେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣାର ସୂଇ କେମିତି ପୂରଣ ହେବ? ଏହା ଅସହ୍ୟ। କର୍କଟୀ ଚିନ୍ତା କଲା—"ହାୟ, ମୁଁ କେଉଁ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି! ଏବେ ମୁଁ ଏକ ସୂଇ ରୂପେ ରହିଯାଇଛି, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶକ୍ତିହୀନ, ଏକ ମୋର୍ସେଲ ମଧ୍ୟ ଖାଇପାରିନାହିଁ।" ସେ ଭାବିଲା, "ମୋର ସେଇ ବିଶାଳ ଅଙ୍ଗ କେଉଁଠିଗଲେ, ମୂଢ଼ ମନ? ଅନ୍ଧକାର ମେଘର ଖେଳରେ ଜଙ୍ଗଲ ଶୁଖା ପତ୍ର ପରି ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।" "ମୋର ଏ ଅପରିଣତି ଦେହରେ ମଧୁର ରସାଳ ମାଂସ ଖାଇବାର ଆନନ୍ଦ, ଚର୍ବି ଓ ରକ୍ତର ମଦକତା ର ଏକ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ମୁଁ କେବେ ମାଟିରେ ଡୁବିଯାଏ, କେବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ଲୋକମାନେ ମୋତେ ଦଳିଦେଉଛନ୍ତି, ଚୋରମାନେ ମୋତେ ଚକ୍ରାନ୍ତ କରୁଛନ୍ତି। ହାୟ, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଅସହାୟ, ମୋତେ କେହି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବା ନାହିଁ, ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ଦୁଃଖରୁ ଦୁଃଖକୁ, କଷ୍ଟରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟକୁ ଡୁବିଯାଏ।" "ମୋତେ କେହି ମିତ୍ର ନାହିଁ, ନ କୃତ୍ୟକର୍ତ୍ତା, ନ ମାତା, ନ ପିତା; କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ, ସେବକ, ଭାଇ, ପୁଅ କିଏ ନାହିଁ।