ମନର ମୂଳ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଗତି, ପ୍ରବଳ ପବନରେ ଉଡୁଥିବା ଗାସ ଶିଖା ଭଳି, ଦିଗଦିଗାନ୍ତରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ। ଏହି ଶକ୍ତି, ଏକ ସୁନ୍ଦର ତାଣାରେ, ମହାଶକ୍ତିର ଚେଷ୍ଟାରେ, ଜଣେ ମହିଳା ନିଜ ହୃଦୟରେ ଯୋଗ ଦେଇ ପ୍ରସବ କରିଥିବା ପରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୂତର ତାଣାକୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ମୁକ୍ତ କରେ। ମହାଶକ୍ତିର ରସରେ, ଏକ ସୁଇ ହୃଦୟକୁ ଖୋଲି ଦେଇଥିବା ପରି, ଏହି ତାଣା ସୂତର ଅନ୍ତକୁ ସତତଃ ତାଣାରେ ନିକାସ କରେ। ପ୍ରବଳ ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପୁରାଣ ହୋଇଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡିକୁ ଅନେକ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଭରି ଦିଏ; ଏଠାରେ ଏକ ଫଟିଯାଇଥିବା କପଡ଼ାକୁ ସୁଇ ତୁରନ୍ତ ଭରି ଦେଇଥିବା ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ତାଣା ତାଣିଥିବା କିରଣରେ, ସୁଇ କପଡ଼ାର ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରେ; ଏହି ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପରି, ଚମତ୍କାର ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଉତ୍କିଳିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ଦୃଢ଼ ଆକୃତି, ଶୋଷିତ ଭରଣ ଭଳି, ଦେମନ-ସୁଇ ହୃଦୟରେ କର୍ମର ଫଳରେ ପୀଡିତ ହୁଏ। ଏହି ସୁଇ, ହଳୁ ହଳୁ ହିଲିଲେ ଘୋଡ଼ା ପାଦର ଶବ୍ଦ ପରି ଏକ ଚିର୍ନ କରେ; ଏହି ଜନ୍ମ ତାହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ, କାମ କରିଲେ କ୍ଷିଣତା ଆଣିଦିଏ। ସୁଇ ଚାରିପାଖ ଫଟି ତାଣାକୁ କପଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଚଳାଇଥାଏ, ଦୀର୍ଘ ସୂତର ଅନୁଭୂତି ଦେହରେ ଯାଏ, ଏହା ଅନୁଭୂତି ପରି। ସୁଇ ଶୀଘ୍ର ଚଳିବାରେ, କପଡ଼ାରେ ଦୌଡ଼ିଥାଏ, ତାହାର ମୁହଁ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏନା; ଏହିପରି, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଜୀବନର ମୂଳ ନିମିତ୍ତ ଆଘାତ କରନ୍ତି। ସୁଇ, ତାଣା ଦେଇ ଗଠିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଥାଏ: "କିପରି ଏହି କପଡ଼ାକୁ ଫଟିବି?"—ଏହି ହୁଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚେତନାର ଆଶା। କପଡ଼ା ରେଶମ ହେଉ କି ଲିନେନ୍, ସୁଇ ସମଭାବେ ଫଟିଯାଏ; ନିତି ଓ ଅନିତି ମଧ୍ୟରେ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ତଫାତକୁ ଅନ୍ୟେ ଅବହେଳା କରିବା ମୂର୍ଖତା। ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଆଙ୍ଗୁଳି ମଧ୍ୟରେ ଚାପି, ସୁଇ ଚମକୁଥିବା ତାଣା ଧରିଥାଏ, ଅନନ୍ତ ସୂତ ଚିଉଁ ଚିଉଁ ତାହା ଆଗକୁ ଦେଖିଥାଏ। ସୁଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ହେବାରୁ, ତାଣା ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନରମ ଜିନିଷରେ ଏହା ନିଖୁଟ୍ ଭାବେ ଭିତରକୁ ଯାଏନା, ବସ୍ତୁଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଧୀରେ ଚଳିଥାଏ। ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଧା ମୁହଁ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଣା ଦେଲେ, ସୁଇ ଅନ୍ନଭିଦ୍ଧ ଓ ନିଷ୍ଠୁର ରହି, ଦୁଃଖିତ ରାଜକୁମାରୀ ପରି ଅସୁଭାଗ୍ୟ ହୁଏ। ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେଇନାହିଁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଜିନିଷ କୌଣସି ପଥ ଚାହେନି; ଫଟିଦେଲା ପରେ, ସୁଇ ନିୟତ ହୁଏ ଓ କଣ୍ଠରେ ଲଟକିଥାଏ। ହାତରୁ ପଡ଼ିଲେ, କପୁର ମଧ୍ୟରେ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଥାଏ, ମିତ୍ରତା ପରି; ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ମିଳିଥିବା ମିତ୍ରକୁ କିଏ ପ୍ରିୟ ନାହିଁ କରିବ? ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତିରେ ମିଶିଯାଇଛି, ନିଜ ସମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ ଛାଡ଼ିବାକୁ କିଏ ଚାହେ? ସାଙ୍ଗ ଛାଡ଼ିଲା ପରେ, ଭିତରେ ଚଳାଇଥିବା ଶକ୍ତି ଲୋହାର କମରେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ହାତ ପଖାର ପବନରେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଉଠିବାକୁ ଚାହେ। ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ରେ ଅବସ୍ଥିତ, ହୃଦୟ ପଦ୍ମରେ ଚଳାଇଥିବା ଦୁଃଖ ଶକ୍ତି, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଜୀବାତ୍ମାର ଶକ୍ତି ପରି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ସମାନର ବିପରୀତତାରେ, ସମାନ ସହିତ ଚଳିଥାଏ; ଉଦାନର ପ୍ରତିବିପରୀତତାରେ, ଉଦାନ ସହିତ ଚଳିଥାଏ। ଏହି ଶକ୍ତି ବ୍ୟାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ରୋଗ ଉତ୍ପାଦକ ଭାବରେ, ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଚଳାଇଥାଏ, ହୃଦୟ ଓ କଣ୍ଠରେ ବେଦନା, ଫୁଲା, ବର୍ଣ୍ଣ ବିକୃତି, ମାତ୍ସର୍ୟ ଆଣିଦିଏ। ବେଶିଭାଗ ସମୟ ସୁଇ ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ ହାତରେ, ନଖର ଖାଲି ଭିତରେ ଶୁଅ ହୋଇ ଥାଏ, ଶିଶୁ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଳି ଫଟିବାରେ ଏହି ଖୁସି ମାନେ। ପାଦରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରକ୍ତ ଓ ମଳ ନଳିକା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ସୁଇ ଅତି ସମାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ସୁଇ କେବଳ ମାଟିର ଖାଲିରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁହଁ ନିମ୍ନ ଭାବରେ ଥାଏ; ଯାହା ଚାହିଁଥିଲା ନିମ୍ନ, ଏହି ନିବାସ ସ୍ଥାନକୁ କିଏ ଛାଡ଼ିବ? ଯେଉଁ ଲୋକର ମନ କ୍ରୂରତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଏହି ଦେଖାଇଥାଏ; ଉତ୍ସବରେ ମଧ୍ୟ, ମୂଳ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବରେ ଆନନ୍ଦ ପାନ୍ତି। ଏକ ମୁଦ୍ରାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଚାମ୍ବାରେ ଲୁଚାଇଥିବା ଲୋକ ଏହାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦିଏ; କାରଣ ଅହଂକାରର ଚମତ୍କାର ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ରୁଟିବା ଅତି କଷ୍ଟକର। ଦୁଇଟି ଚକ୍ରରେ ଆକୃଷ୍ଟ ମନ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ନାଶ ଆଣିଥାଏ; ତଥାପି, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଚେଷ୍ଟାରେ, ଚତୁର ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ମୂର୍ଖତା ଆସେନି। କପଡ଼ାରେ ତାଣା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ପରେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ବିନାଶ ପାଉଛି; ଏହି ଭାବନା ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ସୁଇ ଅପେକ୍ଷା କରି ରଖିଲେ, ଘଷଣା ନ ହେଲେ, ଏହା ଧୁଳି ଜମାଇଥାଏ; ବାହ୍ୟ ଭିଦ୍ଧ ନ ହେଲେ, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଅତି କମ୍, ଭିଦ୍ଧକାରୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୁଲି ଦେଇପାରେ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭିଦ୍ଧକାରୀ ଓ କ୍ରୂର, ଦିବ୍ୟ ସୁଇ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଅନ୍ୟ ତାଣାକୁ ଫଟିବାରେ କ୍ଷତି ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ମାନିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ, ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଜାଣେନାହିଁ, କେବଳ ନାଶ କରିବାର ଉପାୟକୁ ଜାଣେ। ସୁଇ ମାଟିରେ ଡୁବିଯାଏ, ଆକାଶରେ ଚଳିଯାଏ, ଆକାଶର ପବନରେ ଖେଳିଥାଏ, ଭୂମିରେ, ରାସ୍ତାରେ, ଘରେ, ବଜାରରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ, ଅନ୍ତଃପୁରରେ; ହାତରେ, କଣ୍ଠପଦ୍ମରେ, ଘରର ନରମ ଉଲ ଗୋଲାରେ, ଖାଲିରେ, କାଠ କିମ୍ବା ମାଟିରେ, ହୃଦୟର ନଳିକାରେ—ଏହି ହିଁ ବସ୍ତୁର ସ୍ୱରୂପ। ଏଭଳି ଏକ ଗଭୀର ବିବେଚନା ପରେ, ଦିନ ଶେଷ ହେଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତାଚଳ ହେଲା, ଏବଂ ସଭା ଶୂର୍ଯ୍ୟର ଅନ୍ତିମ କିରଣ ସହିତ, ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ଏହା ପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, କର୍କଟୀ ନାମକ ଦେମନୀ ମନୁଷ୍ୟ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରି ଏକ ସତ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଲାଗିଲା। ପୂର୍ବ ଦିନରେ ଏକ ରକ୍ତ ଫୁଟିକି ଦ୍ୱାରା ତାହା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ତ୍ରିଷ୍ଣାର ସୁଇ ଭିତରେ କିପରି ଭରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ସହିବା ଅତି କଷ୍ଟକର? ସେ ଚିନ୍ତା କଲା, "ହା, ମୁଁ କେତେ ଦୁଃଖୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଁଚିଛି, ସୁଇର ଆକୃତିକୁ ନିମ୍ନ ହୋଇ ଯାଇଛି!