ସେ ସମୟରେ, ଗୁଣମୟ ରାମଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଗଭୀର ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଲା—ସେ ଚାହାଁଲେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଓ ଋଷିମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦେଖିବାକୁ। ଏହି ପ୍ରବଳ ଇଚ୍ଛାକୁ ଭାବି ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ନିଜ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରିଲେ, ଯେପରି ହଂସ ତରୁଣ କମଳର ତନ୍ତୁ ଧରେ। ରାମ କହିଲେ, “ପିତାଜୀ, ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ—ମୁଁ ଚାହଁଉଛି ତୀର୍ଥ, ଦେବସ୍ଥଳ, ଅରଣ୍ୟ, ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ। ଏହି ପୂର୍ବବାର ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ; ପୃଥିବୀରେ କେହି ନାହାନ୍ତି ଯେ, ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ନିରାଶ ହୋଇଥିବେ।” ରାମଙ୍କ ଏହି ନମ୍ର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ରାଜା ଦଶରଥ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କଲେ, ଏବଂ ବିଚାର କରି ରାମଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ଶୁଭ ଦିନ ଓ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ ଶୁଭ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ କିଛି ପ୍ରେମମୟ, ଉତ୍ତମ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଯାଇଲେ। ମାଆମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଆଲିଙ୍ଗନ ଦେଇ ରାମଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ, ଓ ସେ ଆତ୍ମନିର୍ଭର ହୃଦୟରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଘର ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ବିଦାୟ ନେବା ସମୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗର ମଙ୍ଗଳ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା, ନଗରବାସିନୀ ମହିଳାମାନେ ମଧୁମକୁନ୍ଦଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ରହିଲେ। ଗ୍ରାମବଧୂମାନେ ତାଙ୍କ କମଳ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଚାଉଳ ଛିଟିଲେ, ଯେପରି ହିମଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ତୁଷାର ପଡ଼େ। ରାମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣି, ଜନମାନସର ଆଶୀର୍ବାଦ ଶୁଣି, ଚତୁର୍ଦିଗ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରି, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ନିଜ କୋଶଳ ଦେଶରୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଅଗ୍ରସର ହେଇ, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ନଦୀ, ତୀର୍ଥ, ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ, ଦେବସ୍ଥଳ, ଅରଣ୍ୟ କାନ୍ଥ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତ ତଟ ଦେଖିଲେ। ସେ ମନ୍ଦାକିନୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, କାଳିନ୍ଦୀ ଯାହା ପଦ୍ମ ପରି ପବିତ୍ର, ସରସ୍ୱତୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ଇରାବତୀ ଦେଖିଲେ। ସେ ବେଣା, କୃଷ୍ଣବେଣା, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, ସରୟୂ, ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ବିତସ୍ତା, ବିପାଶା, ବାହୁଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଦେଖିଲେ। ପରେ ସେ ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟ, ଗୟା, ବାରାଣସୀ, ଶ୍ରୀଗିରି, କେଦାର, ପୁଷ୍କର ଯାଇଲେ। ମାନସା, କ୍ରମସରସ୍, ଉତ୍ତରମାନସା, ବଡ଼ବା, ମଡ଼ବା ଓ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଦେଖିଲେ। ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ, ମହାତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବର, ବିଭିନ୍ନ ଝିଳି, ତଳାବ ଓ ପୁଷ୍କରିଣୀ ଦେଖିଲେ। ସ୍ୱାମୀ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ସାଲିଗ୍ରାମରେ ହରି, ଏବଂ ଗିରିଜାପତି ହରଙ୍କ ୬୪ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। ଅନେକ ଚମତ୍କାର ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥାନ, ଚାରି ସମୁଦ୍ର ତଟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଗୁହା ଓ ବନ, ପୂର୍ବଜ ପର୍ବତ ତଳ ଦେଖିଲେ। ରାଜର୍ଷି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। ପୁନଃପୁନି ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ସେ ଚାରି ଦିଗର ସୀମା ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦେଖି, ଅମର, କିନ୍ନର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଯେପରି ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ଦିଗ ଭ୍ରମଣ କରି ଶିବ ଲୋକକୁ ଫେରନ୍ତି। ସେ ଘରକୁ ଯିବା ସମୟରେ ନଗରବାସୀ ଭୁନା ଚାଉଳ ଓ ଫୁଲ ଝରାଇ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ, ଏପରି ଲାଗିଲା ଯେ ଜୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ରାମ ପ୍ରଥମେ ଘର ପହଞ୍ଚି, ପିତା, ବସିଷ୍ଠ, ମାଆ, ଆତ୍ମୀୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମିତ୍ର, ମାଆ, ପିତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଶୁଭେଚ୍ଛା ରେ ରାମ ଏମିତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯେ ସେ କଦାପି ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ସ୍ନେହ ଓ ଦୃଢ଼ କଥାରେ ଚାରିଦିଗକୁ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ପୂରଣ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ମୃଦୁ ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନି। ରାମଙ୍କ ଫେରାର ଉଲ୍ଲାସ ଅନେକ ଦିନ ଚାଲିଲା, ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଉଠିଲେ, ଖେଳ ଓ ଉତ୍ସବର ଚିତ୍କାର ଚାରିପାଖରେ ଶୁଣାଗଲା। ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଘରେ ଖୁସିରେ ରହିଲେ, ଏଠାରେ-ଓଠାରେ ଭିନ୍ନ ଦେଶର ଚାରିତ୍ର ଓ ପ୍ରଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବେ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ନିୟମିତ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରି, ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ପିତା ରାଜସଭାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ସଭାରେ। ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଦିନ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିବେ, ଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ ଅନେକ ମଧୁର କଥା ହେଉଥିଲା। ପିତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ସେ କବନ୍ଧ ଓ ମହିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଶିକାର ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ। ଶିକାରରୁ ଫେରି, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମିତ କ୍ରମ କରି, ସେ ମିତ୍ର ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କରି, ରାତି ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ କାଟିଥିଲେ। ଏଭଳି ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଦୈନିକ କ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରି, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରୁ ଫେରି ଘରେ ରହିଲେ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାମ ଏପରି ଚରିତ୍ର ଓ ଶିକ୍ଷିତ ଭାଷାର ଅମୃତରେ ସଦ୍ଜନମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଶିତଳ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ହୃଦୟ ଶିତଳ କରେ। ଏଭଳି ଭାବେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ତାଙ୍କ ଷୋଳଷ ବର୍ଷ ପରିଣତିରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାମ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଦା ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ। ଏପଟେ ଭରତ ନିଜ ମାମାଘରେ ସଦା ଖୁସିରେ ବସୁଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ରାଜା ଦଶରଥ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ସଠିକ ଭାବେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ପୁଅମାନଙ୍କ ଓ ଜନମାନସର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଦୂରଦର୍ଶୀ ରାଜା ଦଶରଥ ପ୍ରତିଦିନ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ସହ ସମସ୍ତ କଥାରେ ପରାମର୍ଶ କରୁଥିଲେ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମାପ୍ତି ପରେ, ରାମ ନିଜ ଘରେ ରହିଲେ, ଦିନକ୍ରମେ ସେ ଶରଦ୍ ଋତୁର ପ୍ରସ୍ତର ପରି ଶୁଭ୍ର ହ୍ରଦ ଭଳି କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିଲେ। ଏହିପରି, ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଶୁଭ୍ର କମଳ ପତ୍ର ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ କ୍ଷୀଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ପକ୍ୱ ହୋଇ ଖୋଲିଯାଇଥିବା ଧଳା କମଳପତ୍ର।