ଏକ ସମୟରେ କାର୍କଟି ନାମକ ଦେମୋନୀ ଏକ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ସେ ମেঘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଏକଦମ ନିର୍ମଳ ଓ ଅନ୍ଦୁଳିତ, ଚୁଲ ଉପରକୁ ଉଠି ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲିନ ହୋଇଥିଲା, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଆକାଶକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି । ବାତାସରେ ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଦେହ ଶିଥିଳ ଓ ଗୋଟିଏ ଗୁସ୍ତରେ ତାଙ୍କର ଗହଣା ଝଣ୍ଡି ହେଉଥିଲା । ଚୁଲ ଉପରକୁ ଉଠି ଅନ୍ଧକାରରେ ମୁଡି ଥିଲା, ମୁକୁତର ମାଳା ରେ ସଜିଥିଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅଜନ୍ମା, ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ତାଙ୍କର କଠିନ ତପସ୍ୟା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଲେ । ଏହି ଦିନ, ତିନି ମନରେ ବନ୍ଦନା କରି, "ଯଥାସ୍ତୁ" କହି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଭାବିଲେ, "କେଉଁ ଦାନ ଦେବାରେ ମୋର ଭୋକ ଶେଷ ହେବ?" ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୁଁ ଅସାଧାରଣ ଓ ଲୋହାର ନିମିତ୍ତ ହେଉ, ଜୀବସୂଚିକା ଭାବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂଚି ହେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଝିଁ ପ୍ରବେଶ କରି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବି ।" ସେ ଭାବିଲେ, "ଶ୍ୱାସ ସହିତ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ଗନ୍ଧ ପରି, ଏହି ଉପାୟରେ ମୁଁ ଚାହିଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୋକରେ ଭୋଗ କରିପାରିବି ।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ତାଙ୍କୁ ଲଗି ଦେଖିଲେ, "ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୋକର ନାଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଆଣେ ।" ତେବେ ପଦ୍ମଜ ଏହି ଦେମୋନୀ କାର୍କଟିକାକୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ, ମେଘପରି ରସ ପରି । "କାର୍କଟିକା କନ୍ୟା, ଦେମୋନ କୁଳ ପର୍ବତର ମାଳା," ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଉଠ, ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯେଉଁ ଦାନ ଚାହୁଁଛ, ଚୟନ କର ।" ସେ ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଭୂତ-ଭବିଷ୍ୟତର ନାଥ, ମୁଁ ଜୀବସୂଚିକା ହେବି ।" "ମୋ ଦାନ ହେଉ, ମୁଁ ଅସାଧାରଣ ଓ ଲୋହାର ହେଉ, ଚୟନର ଶକ୍ତି ମୋତେ ଦିଅ ।" ବ୍ରହ୍ମା "ଯଥାସ୍ତୁ" କହି, ପୁନି କହିଲେ, "ସୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ବିଷୂଚିକା ହେବ, ସୂଚିପରି ଅପରିଚୟ ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରିବ ।" "ଅପରିପକ୍ୱ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, କଠିନ କାମ କରୁଥିବା, ମୂଢ଼, ଅସ୍ଥିର, ଖରାପ ସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା, ଅସାବଧାନ ଲୋକମାନେ ତୁମ କ୍ଷତିରେ ପଡିବେ ।" "ତୁମେ ଶ୍ୱାସ ସହିତ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗକୁ ବିଦୂରି ନିବେ, ତୁମେ ବିଷୂଚିକା ହେବ, ବାୟୁରୋଗ ସୂଚିପରି ଉପସ୍ଥିତ ।" "ତୁମେ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା, କିନ୍ତୁ ଶୁଭଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦେଉଛି, ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ।" "ହିମାଳୟର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ କାର୍କଟିକା ନାମକ ଦେମୋନୀ ଅଛି, ଯାହା ବିଷୂଚିକା ଭାବେ ଜଣାଯାଇଛି, ସେ ଧର୍ମର ବିରୋଧି ।" ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ପଠି, ଡାହାଣ ହାତରେ ଉପାଂତ ଦେହରେ ରଖି, ଏହି ହାତରେ ରୋଗୀକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା । ଚିନ୍ତା କରିବା, କାର୍କଟିକା ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ହିମାଳୟକୁ ଭଗି ଯାଉଛି, ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପିସି ଧୂଳି ହେଉଛି । ରୋଗୀକୁ ଚନ୍ଦ୍ରରେ, ରସର ହ୍ରଦରେ ବସିଥିବା ଭାବେ ଦେଖିବା, ଅଜର, ଅମର, ସମସ୍ତ ରୋଗ ଓ ଅସ୍ୱସ୍ଥତାରୁ ମୁକ୍ତ । ଏହିପରି ପ୍ରକାରେ ଏକ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଉପାୟରେ ବିଷୂଚିକାର ସମସ୍ତ ରୂପ ନଶ୍ଟ ହେଉଛି । ତିନି ଜଗତର ନାଥ, ଆକାଶରେ ଗତି କରି, ସିଦ୍ଧମନ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମ୍ମାନିତ କରି, ନିଜ ଅବିନାଶୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ । ଏହା ପରେ ଏହି ଦେମୋନୀ, କାଳା ରଙ୍ଗର, ମାନିକ୍ୟ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଚମକିଥିଲା, ଦେହ କ୍ଷୀଣ କରିବାକୁ ଚାହି ଏକ କଳମାଳା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଇଲା । ସେ ଏକ ଗଛର ଆକାର ଧାରଣ କଲେ, ପୂର୍ବ ମେଘ ଆକାର ଛାଡ଼ି । ପରେ ଲୋକ ଆକାର, ତାପରେ ହାତର ଆକାର, ତାପରେ ମାନ, ତାପରେ ଆଙ୍ଗୁଠି, ତାପରେ ଚଣା ଦାଣା, ତାପରେ ସୂଚି ଆକାର ହେଲେ । ପରେ ଚମକୁଥିବା ପଦ୍ମ ତନ୍ତୁର ସୂଚି ଆକାର ହେଇ, ଚିନ୍ତା ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଉଠି ହେଲେ । କଳା ସୂଚି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମଳ, ସ୍ଲିପ୍ ଏବଂ ତାଲ ଶରୀରରେ ଗୁଣା ହୋଇ, ପବନରେ ଆକାଶ ମାନେ ଗତି କରୁଥିଲେ । ଏହି ସୂଚି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଲୋହାର କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟ ନଥିଲା; ଏହା ଚେତନାର ଖେଳ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ସୂଚି ପରି । ମଣି ସୂଚି ପରି ନିର୍ମଳ, ମନର କଳ୍ପନା ସହିତ ଏକତା, ବେରିଲ୍ ରେଖା ପରି ଦୀପ୍ତି, ଗଡ଼ି ମାଳା ପରି ଗୁଣା । କଳା ପଦ୍ମ ତନ୍ତୁ ପରି ପବନରେ ଉଡ଼ି, ଏକ ଛୋଟ ଖାଲି ତ୍ରିର, ଆକାଶର ଚକ୍ଷୁ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ । ନିଜ ଟିପ୍ରେ ଧାଗା ଧରି, ସ୍ଲିପ୍ ପୁଛ ଓ ଚମକୁଥିବା ଟିପ୍, ବିଶାଳ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୌନ ଉପବାସରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଦୂରରୁ ଦୀପ ପରି ଦେଖିଲେ, ଶୁଧ୍ଧ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଦୂରରୁ ଚମକୁଥିବା ମୁଖରେ ଆକାଶକୁ କଥା କରୁଥିବାପରି ଲାଗିଲା । ଅଧ ଖୋଲା ଚକ୍ଷୁ, କମଳ ତନ୍ତୁପରି ଚୁଲ, ନିର୍ମଳ ଫୋରହେଡ଼, ନୂତନ ସ୍ନାନର ଶିତଳତା, ଏକ ଖେଳାଳି ଯୁବତୀ ପରି ଦେଖାଯାଇଲେ । ତାଙ୍କର ଧାଗା, କମଳ ତନ୍ତୁପରି ବାହ୍ୟ ଜଗତର ଉତ୍ସୁକତାରେ ଉଠି, ମୁକ୍ୟ ନାଡ଼ୀ ପରି ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସ୍ବରୂପ ଦେଖାଯାଇଲା । ଅନ୍ତରିଆ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା, ଜୀବନ ଶକ୍ତି ବାହାରକୁ ଗତି କରିଥିଲା, ଏକ ବୌଦ୍ଧ ତପସ୍ବୀ ପରି ଅନ୍ଦୁଳିତ ଜ୍ଞାନ ଧାରା ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ । ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି, ଶୂନ୍ୟତା ତତ୍ତ୍ୱ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏକ ଧାଗାର ଖୋଲା ଦ୍ୱାରରେ ହଳକା ପବନ ପରି, କିମ୍ବା ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଥିବା ସୂଚି ପରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିନ୍ତୁ ଅଦୃଶ୍ୟ । ସେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଧରିବା ପାଇଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟବହାର କରିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କୁ ଏହା ଚିନ୍ତା ନାହିଁ— ଅଜ୍ଞାନ କିପରି ଦେଖାଯାଉଛି! ସୂଚିର ଟିପ୍ରେ ସେ ଶୂନ୍ୟତା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ନିଜ ମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ସହଜ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ । କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନଥିଲା, ସୂଚିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ମନରେ ଚାହିଁଥିଲେ; ଯାହାର ମନ ବିଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ସେଠାରେ ପୂର୍ବ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ ।