ଏହି ସଂସାରର ଏକେକ ଅଣୁ ଅଣୁ ଅଂଶରେ, ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭ୍ରମ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅନନ୍ତତାର ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଏହି ଶାନ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଜଗତର ଉତ୍ପତି ଏକ ପ୍ରବାହରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଚାଳି ଯାଏ, ଯେପରି ଜଳର ଭିତରେ ଅନ୍ଧା ଚକ୍ର ଚାଳି ଯାଏ। ଏଠାରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଚମତ୍କାର, ଏକ ମିଥ୍ୟା ରୂପରେ, ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରରେ ଏକ ନଦୀର ତୀରରୁ ଝଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲ ଭଳି ଚାଳି ଯାଏ। ଏହି ଜଗତଟି ଏକ ସ୍ୱପ୍ନର ନଗର, ମାୟାର ନଗର, କିମ୍ବା ଏକ କାହାଣୀରେ ଦେଖାଯାଏଥିବା ନଗର, କିମ୍ବା ମେଘରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼, ଏହି ଅନୁଭୂତିର ଜଗତ ଏକ ଚିନ୍ତା ଭଳି ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଏପରି, ଯଥାଯଥ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ୱ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ, ଅଖଣ୍ଡ ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନରେ, ହେ ରାମା, ସବୁ କଥା ଜଣାଯାଏ। ତଥାପି ଏହି ଜଗତରେ ଦେହ କିପରି ଅବସ୍ଥିତ ଅଟୁଇ ରହେ, ତଥା ଏହି ଦେହ ନିୟତିର ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଇ ରହିଛି—କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ନିୟତି କଣ? ଏଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅନୁଶାସନ ଅଛି, ଚେତନାର ଶକ୍ତିର ସ୍ପର୍ଶ ଭଳି ପ୍ରକଟ, ଏହି ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଯାହା ଅବଶ୍ୟ ଘଟିବାକୁ ପଡ଼େ, ସମସ୍ତ କଳ୍ପିତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି। ପ୍ରଥମ ଉତ୍ପତିରେ, ଏହି ଅନୁଶାସନ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଜୀବଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଏହି ଭାବରେ ସବୁବେଳେ ଏହି ଅନୁଶାସନ ଅଟୁଇ ରହିଛି। ଏହି ଅନୁଶାସନକୁ 'ମହାସତ୍ତା', 'ମହାଚେତନା', 'ମହାଶକ୍ତି', ଏବଂ 'ମହାଦୃଷ୍ଟି' ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଅନୁଶାସନ 'ମହାକ୍ରିୟା', 'ମହାଉଦ୍ଭବ', 'ମହାସ୍ପନ୍ଦନ', ଏବଂ 'ମହାଆତ୍ମାର ଏକତ୍ୱ' ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। ଏହା ଘାସ, ଜଗତ, ଦେମନ, ଦେବ, ନାଗ, ପାହାଡ଼—ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଚକ୍ରରେ ଏହି ଅନୁଶାସନର ଅବସ୍ଥିତି ଅଟୁଇ ରହିଛି। କେବେ କେବେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର ସ୍ୱରୂପରେ ଅପୂର୍ବତା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ—ଚେତନାର ଆକାଶରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ—କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଥା ଏହି ଅନୁଶାସନ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ ତାଙ୍କ ଅଜ୍ଞାତ ସ୍ୱରୂପକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଏହି ଅନୁଶାସନକୁ ତାହାର ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା 'ସୃଷ୍ଟି' ଭାବରେ ଡାକନ୍ତି। ନିଶ୍ଚଳକୁ ଚଳନଶୀଳ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ବ୍ରହ୍ମାର ଉଚ୍ଚ ଅନୁଶାସନରେ ଏହା ଅଟୁଇ ରହିଛି; ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଗଛ ଭଳି ଅନାଦି, ଅନନ୍ତ, ଅନ୍ତ ନାହିଁ। ପଥରରେ ଯେପରି ଚିହ୍ନ ତିଆରି ହୁଏ, ସୃଷ୍ଟି ନିୟତିର ନିୟମରେ ଆତ୍ମାରେ ଅଟୁଇ ରହିଛି, ଜାଗୃତ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ଭଳି ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଶରୀରର ଅଂଗ ଓ ଅଂଶରେ ଚେତନାର ସ୍ପର୍ଶ ଭଳି, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତ ମାନେ, କମଳଜ, ନିୟତି ଓ ତାହାର ସହଚରମାନେର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଗ। ଏହାକୁ 'ଦିବ୍ୟ' ଡାକାଯାଏ—ଏହା ସମୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି; ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଆବୃତ କରି, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଭାବରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରହିଥାଏ। ନିୟତିର ଭାବ ହେଉଛି: 'ଏହି ବସ୍ତୁ ଅବଶ୍ୟ ଏକ ଉଦ୍ଭବ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ, କିମ୍ବା ଉପଭୋଗକାରୀର ଅବସ୍ଥାରେ ପରିଣତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହିପରି ଅବଶ୍ୟ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଅବଶ୍ୟ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।' ଏହି ଅନୁଶାସନ ମାନବ, ଘାସ, ଗଛ, ଏବଂ ସମସ୍ତର ଚଳନ; ଏହି ଅନୁଶାସନ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଜଗତ, କାଳ ଓ କ୍ରିୟାର ଉତ୍ପତି। ଏହି ଦ୍ୱାରା ମାନବର ଅବସ୍ଥା ଓ ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦୁହିଁ ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦୁହିଁ ବିଲିନ ହୁଏ, ଦୁହିଁ ଏକ ସ୍ୱରୂପରେ ଜଣାଯାଏ। ମାନବ ଓ ମାନବତା ଦ୍ୱାରା, କ୍ରିୟା ଓ ଅବସ୍ଥା ଏକ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଟୁଇ ରହିଛି; ଏହିପରି ନିୟତି ଏପରି ଅଟୁଇ ରହିଛି, ଏବଂ ନିୟତି-ମାନବତା ଏପରି ଅଟୁଇ ରହିଛି। ହେ ରାମା, ତୁମେ ମୋତେ ନିୟତି ଓ ମାନବତାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର; ନିୟତି ଏପରି ଅଟୁଇ ରହିଛି: 'ମୁଁ ଯେଉଁ ମାନବତା କଥା କହିଛି, ତୁମେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।' ଯିଏ ନିୟତିରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, 'ଭାଗ୍ୟ ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦେବେ' ଭାବି, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରହିଥାଏ; ଏହି ନିୟତିର ନିଶ୍ଚିତତା। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଲୋକ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ ଏକତ୍ର କରି, ଏହାର ଉପଭୋଗ କରେ—ରାଜାତ୍ୱରୁ ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହି ମଧ୍ୟ ନିୟତିର ନିଶ୍ଚିତତା। ସଂସାରରୁ ମୋକ୍ଷ କଳ୍ପିତ ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ; ଦେହ ଧାରଣ କରି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏହି ନିୟତିର ନିଶ୍ଚିତତା। ଏହି ନିୟତିର କୌଣସି ବୁଦ୍ଧି, କ୍ରିୟା, ପରିଣାମ, କିମ୍ବା ରୂପ ନାହିଁ; ଏହା ତାହାର ନିଜ ଭାବରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭଳି ଅଟୁଇ ରହିଛି। ଏହି ଅବସ୍ଥା—'ଏପରି ହେବାକୁ ଅବଶ୍ୟ'—ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଉଦ୍ୟମ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, କାରଣ ନିୟତି ମାତ୍ର ଉଦ୍ୟମର ରୂପରେ ନିୟମିତ ହୁଏ। ନିୟତି ନିଶ୍ଚଳ; କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଉଦ୍ୟମ; ଉଦ୍ୟମ ବିନା ନିୟତି ଫଳଦାୟକ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟମର ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିୟତି ଫଳଦାୟକ ହୁଏ। ଯିଏ ନିୟତି ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କ୍ରିୟ ରହେ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଓ ଉଦ୍ୟମ ନାହିଁ—ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣର ଚଳନ କେଉଁଠି ଯାଏ? ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ପ୍ରାଣର କ୍ରିୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ବିଶ୍ରାମରେ ରହିଥାଏ, ଏହି ଅତି ଉତ୍ତମ; ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଅବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ହେଉଛି ଉଦ୍ୟମ ଓ ଆତ୍ମାର ଏକତ୍ୱ; ମୋକ୍ଷ ହେଉଛି ନିଷ୍କ୍ରିୟତା; ମହାପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇର ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦିଏ। ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର ତତ୍ତ୍ୱରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଉତ୍ତମ ଉପଲବ୍ଧି ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଓ ତାହାର ଦିବ୍ୟ ଚମତ୍କାରରେ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତ ଏକାଉଁ ଆତ୍ମା ଭଳି ଚମକେ, ଯେପରି ଜଳ ଭୂମିକୁ ବ୍ୟାପି ଘାସ, ଲତା, ଗଛ ଓ ଜୁପି ଭଳି ଅଟୁଇ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ଶକ୍ତି କୌଣସି ଭାବରେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ଏହା ନିଜ ଶକ୍ତି, ନିଜର ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।