ଏକ ଶାନ୍ତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିଭାବରୀରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଆମ ଅନୁଭୂତି, ଚିନ୍ତା, ମନ, ପ୍ରାଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଭବଗୁଡିକ ଦେହରେ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯେତେବେଳେ ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ। ଏହିପରି, ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ କେବଳ ଅନୁଭୂତିର ଫଳ। ଏଠାରେ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ କିମ୍ବା ଅସ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ସବୁଠି ସମ୍ୟ ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମାନ୍—ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ମୃଦୁ। ସବୁଠି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରମାଣୁ ଚାରିପାଖରେ ଅସଂଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରମାଣୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରମାଣୁ ଅଛି—ଏପରି କିପରି ଗଣନା କରିପାରିବା? ଯେପରିକି ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦ୍ୱାରା ଲୁଚିଯାଏ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଏହିପରି ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ବ୍ୟକ୍ତିରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି। ଯଦି ସ୍ୱାଦରେ ଅତି ଅଳ୍ପ ଅସନ୍ତୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଉଚ୍ଚତମ ପଦ ଲାଭ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ଅଛି; ତେଣୁ, 'ମୁଁ ଅଛି' ଭାବ ନଥିଲେ କିଏ ଜନ୍ମର ଅନୁଭୂତି କରିପାରିବ? ଯେଉଁମାନେ ଚେତନାକୁ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ, ଅଜନ୍ମ, ନିରାକାର, ନାମହୀନ, ଏବଂ ସବୁ ଚଳ-ଅଚଳର ଆଧାର ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଜୟୀ। ଏଠାରେ ଏକ ଉଚ୍ଚତମ ଚେତନା ଅଛି, ଅପ୍ରକାଶିତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଜଳରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଖା ପରି; ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଅଟୁଟ ଅଛି—ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱର ମୂଳ ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନୁହେଁ। ଚେତନା, ଯାହା 'ମୁଁ' ଭାବର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ର ମୂଳ, ନିଜ ଚିନ୍ତାର ବିଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱକୁ ବିସ୍ତାର କରେ; ଏହି ଚେତନା ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଭାବରେ ଏକ ଚକ୍ଷୁପଟ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଯୁଗର ଶେଷ ଅନୁଭୂତି କରେ। ହଜାର ହଜାର ବିଶ୍ୱ-ଚକ୍ର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରମାଣୁ ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଅନେକ ବିଭାଜନ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବାସ୍ତବ ଲାଗେ। ଏହି ଅଣୁ ଓ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ମାୟା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ—'ଏହି ଅସୀମ ଅଟୁଟ ଅଛି!' ବୋଲି। ଏହି ଉଚ୍ଚତମ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ଶାନ୍ତ ଅଛି, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁକ୍ରମକୁ ଜଳରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ତରଙ୍ଗ ପରି ଆଗକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ। ସୃଷ୍ଟିର ଏହି ଚମକ ଅସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର, ବିଶାଳ ସାଗର ଉପରେ ଏକ ନଦୀ ପରି ଚାଲିଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଗଛରୁ ଫୁଲ ଭାବେ ବିକିରଣ ହୁଏ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଏକ ସ୍ୱପ୍ନର ନଗର, ମାୟାର ନଗର, କିମ୍ବା ଏକ କଥାର ନଗର, କିମ୍ବା ମେଘର ପରି ଏକ ପାହାଡ଼—ଏହି ଅନୁଭୂତ ସୃଷ୍ଟି ଅସତ୍ୟ, କେବଳ ଚିନ୍ତା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏପରି, ଯେତେବେଳେ ଉଚ୍ଚ ଅନ୍ୱେଷଣ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ୱ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, ଅଖଣ୍ଡ ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନରେ, ଓ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ, ସବୁ ଜିନିଷ ବୁଝିପାରିଯାଏ। ତଥାପି, ଏଠାରେ ଦେହ କାହିଁକି ଅଛି, ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୈବୀ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଏହା ହୋଇଥାଏ—ଏହି ଦୈବୀ ଶକ୍ତିର ଛୁଆଁ ଅଟୁଟ ଏବଂ ସବୁ କଳ୍ପିତ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପିତ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଏହି ନିୟମ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜୀବକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଏହିପରି, ଏହି ଭାବରେ ସବୁ ଦିନ ଏହି ନିୟମ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହାକୁ ମହାସ୍ତିତ୍ୱ, ମହାଚେତନା, ମହାଶକ୍ତି, ମହାଦୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହାକୁ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ, ମହାଉଦୟ, ମହାସ୍ପନ୍ଦନ ଏବଂ ମହାଆତ୍ମାର ଏକତ୍ୱ ଭାବରେ ସ୍ଥିର ଅଛି। ଏହି ଉପାଧି ମଧ୍ୟ ଘାସ, ବିଶ୍ୱ, ଦେମନ, ଦେବ, ନାଗ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ସବୁ ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ରରେ ଅନୁସୂତି ରୂପରେ ଅଛି। କେବେ କେବେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ ର ସ୍ୱଭାବରେ ଅପୂର୍ବ ବିପର୍ୟୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ—ଚେତନାର ଆକାଶରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଳା—କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଥା, ଏହି ନିୟମ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଜୀବଗୁଡିକ ଏହି ନିୟମକୁ ଏହି ତିନି ଲୋକର ବିସ୍ତାର ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଗଣନ୍ତି। ଅଚଳକୁ ଚଳ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ ର ଉତ୍ତମ ନିୟମରେ, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ ନଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ଆକାଶର ଗଛ ପରି। ଯେପରିକି ପାଥର ଉପରେ ରେଖା ଖୋଦାଯାଏ, ସୃଷ୍ଟି ନିୟତିରେ ଆତ୍ମାରେ ଅଛି, ଜାଗୃତ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ ଆକାଶକୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି ପରି। ଦେହର ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ତାହାର ଅଂଶ ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ପର୍ଶିତ ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍, ପଦ୍ମଜ ପରି, ନିୟତି ଓ ତାହାର ସହଯୋଗୀ ମୂଳ ଅଙ୍ଗ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହି ଦୈବୀ ଏକତ୍ୱ ସବୁ ଦିନ, ସବୁ ଦିନିଷ୍ଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ସବୁ ପଦାର୍ଥକୁ ଆବୃତ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଭାବରେ ଅଛି। ନିୟତିର ଭାବ ହେଉଛି: 'ଏହି ଉପାଦାନ ଭାବରେ ସ୍ପନ୍ଦିତ ହେବା ଦରକାର, କିମ୍ବା ଭୋଗ କରିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଯିବା ଦରକାର; ଏହିପରି ହେବା ଦରକାର, ଏହିପରି ହେବା ଦରକାର, ଅଟୁଟ ଭାବରେ।' ଏହା ମାନବ, ଘାସ, ଜଣା, ଏବଂ ସବୁର ଚଳନ; ଏହା ସବୁ ଜୀବ, ବିଶ୍ୱ, କାଳ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମାନବ ଓ ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୁଇଟି ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦୁଇଟି ବିଦାୟ ନେଉଛି, ଦୁଇଟି ଏକ ଏସେନ୍ସ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ମାନବ ଏବଂ ମାନବତା ଦ୍ୱାରା, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୁଇଟି ଏକ ଧରଣର; ଏହିପରି, ନିୟତି ଏହିପରି, ଏହିପରି ନିୟତି-ମାନବତା। ହେ ରାମା, ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଦରକାର, ନିୟତି ଓ ମାନବତାର ନିଷ୍ପତ୍ତି; ନିୟତି ଏହିପରି: 'ମୁଁ କହିଥିବା ମାନବତାକୁ ଉପହାର କରିବା ଦରକାର।' ଏଉଁଠି ନିୟତିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକ, 'ନିୟତି ମୋତେ ଖାଇବା ଦେବେ' ଭାବି, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଏବଂ ନିରବ ରହିଥାଏ; ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ନିୟତି। ଏଉଁଠି ଜଣେ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟାରେ ଭୋଗ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରି ତାହା ଉପଭୋଗ କରେ—ରାଜ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ନିୟତି। ଏହି ଦୈହିକ ଜଗତରୁ ମୁକ୍ତି କଳ୍ପିତ ଉପାୟରେ ମିଳିନାହିଁ; ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ନିୟତି।