ଏହି ସଂସାରର ମଧ୍ୟରେ ଆକାଂକ୍ଷା, ମନର ଧନଭଣ୍ଡାରକୁ ଅଳସ୍ୟ ଓ ଅବିବେକର ଜାଲରେ ଘେରି ଦଏ, ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ ସଖ୍ୟତାର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ସଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପବିତ୍ର, ତୀବ୍ର ଦ୍ୱେଷ ଓ ଅଟୁଟ ଆସକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ଅନ୍ଧକାର ଗହ୍ୱରରେ ବଢ଼ିଥିବା ଲତା ପରି ଦୀର୍ଘ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଘନ। ଆସକ୍ତି ଶୂନ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ, ଏହା ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିଲେ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଜନକ, କ୍ରୂର ଓ ମ୍ଲାନ ଫୁଲ ପରି ଶୁଷ୍କ। ମନ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଆକର୍ଷିତ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଆସକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷ ପଛରେ ଦୌଡ଼େ; କିନ୍ତୁ ଏହା କେବେ ଫଳ ପାଏନାହିଁ, ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ବେଶ୍ୟା ପରି ନିର୍ଫଳ ଚେଷ୍ଟା କରେ। ସଂସାର ରସର ମହାନୃତ୍ୟରେ, ଭୋଗର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଆକାଂକ୍ଷା ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ବୟସର ବୃକ୍ଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଅପତ୍ୟ ଓ ବିପଦର ଫଳମାଳା ଧାରି, ସଂସାର ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଷାକ୍ତ ଲତା ପରି ଆକାଂକ୍ଷା ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଫଳ ପାଇପାରେନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଦୌଡ଼େ; ଏହା ଆନନ୍ଦ ବିନା ନୃତ୍ୟ କରେ, ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରି। ଧୂସରତାର ମଧ୍ୟରେ ଏହା ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଫୁରେ, କିନ୍ତୁ ଆଲୋକ ଆସିଲେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଦୁଃଖର ବନ୍ୟାରେ ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ଚଞ୍ଚଳ ମୟୂରୀ ପରି ବିଶ୍ରାମ ନେଇଥାଏ। ଏହା ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳରେ ଅନେକଦିନ ଶୂନ୍ୟ, ଭାରୀ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ରହିଥାଏ; କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଏହା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଯେପରି ଚାହିଦାର ବର୍ଷାର ତରଙ୍ଗ। ଏହା ହାରାଇଥିବା ଜିନିଷକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଯାଏ; ଗଛରୁ ଗଛ, ବ୍ୟକ୍ତିରୁ ବ୍ୟକ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପକ୍ଷୀ ପରି ଉଡ଼ିଯାଏ। ତୃପ୍ତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଯିବା ଅସମ୍ଭବ, ସେଉଁଠି ଆକାଂକ୍ଷା ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ; ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ମନ୍କି ପରି ଆସକ୍ତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହେନାହିଁ। ଏକ କାମ କରି, ଅନ୍ୟ କାମକୁ ଚାଲିଯାଏ; ସବୁ କିଛି ଅସ୍ଥିର ଓ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ। ଆକାଂକ୍ଷା ଅବିରତ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଯେପରି କିଛି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ। କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଏହା ଗଭୀର ତଳକୁ ଯାଏ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଏ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତର ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିଯାଏ—ମନର କମଳକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀ ପରି। ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଦୋଷ ମଧ୍ୟରେ, ଆକାଂକ୍ଷା ଏକାଟି ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ; ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି। ଏହା ଅତି ଅବିବେକ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ଆସକ୍ତି ଏକ ଘନ ମୂହ ମେଘମାଳା, ଯାହା ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅବରୋଧ କରେ। ସଂସାରର କ୍ରିୟାଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଆକାଂକ୍ଷା ମନର ଦାଗ ମଧ୍ୟରେ ଗଠିତ ଏକ ଦୂର୍ବଳତାର ଦୋରି, ବନ୍ଧନର ରସ୍ସୀ। ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ଅନେକ ରଙ୍ଗର, ଧର୍ମହୀନ, ଦୀର୍ଘ ଓ ଅପବିତ୍ରତାରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ; ଏହା ଶୂନ୍ୟ, ଶୂନ୍ୟରେ ମୂଳିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ଥିର। ଏହା ପୁଣ୍ୟର ଫସଲକୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବଜ୍ର, ଶରଦ୍କାଳୀନ ବିପଦରେ ପକ୍କା; ଏହା ସମୃଦ୍ଧିର କମଳରେ ହିମ, ଅନ୍ଧକାର ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ରାତି। ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ସଂସାର ନାଟକର ନାୟିକା, ଶରୀର ଖଞ୍ଜର ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଜିର ପକ୍ଷୀ, ମନର ଜଙ୍ଗଲର ହରିଣୀ, ଏବଂ ପ୍ରେମ ଗୀତର ବୀଣା। ଏହି ଆସକ୍ତି କ୍ରିୟାର ସାଗରର ତରଙ୍ଗ, ମୂହ ହାତୀର ଶୃଙ୍ଖଳା, ମାର୍ଗର ସୁନ୍ଦର ବଟବୃକ୍ଷ, ଦୁଃଖର କୁମୁଦିନୀ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନୀ। ଏହି ଆସକ୍ତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବେଦନାର ମଣିକୋଠି, ସଦା ମଦମସ୍ତ, ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗର ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିବାଳି। କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ଏହି ଆସକ୍ତି ଶୁଭ୍ର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କ୍ଷଣରେ ଏହା ଅନ୍ଧକାରର ଛାଞ୍ଚ; ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଆକାଶପଥ ପରି, କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ଘନ କୁହୁଡ଼ି ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଶାନ୍ତି ଓ ଚଞ୍ଚଳ କ୍ରିୟାର ଶେଷ ପାଇଁ ଏହି ତୃଷ୍ଣାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଘନ ଅନ୍ଧକାର ପରି କଳା, ମାନେ ଦେଉତାମାନେ ତାଡ଼ିବା ପାଇଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବିଷାକ୍ତ ତୃଷ୍ଣା ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ସଂସାର ଅବାକ୍, ମୂକ ଓ ଅସ୍ଥିର ଇଚ୍ଛାରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ ରହିଥାଏ। ଚିନ୍ତାର ତୃଷ୍ଣା ଛାଡ଼ିଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଯାଏ; ଚିନ୍ତା ରୋଗ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଚିନ୍ତାର ପରିତ୍ୟାଗ। ଘାସ, ପାଥର, କାଠ ଇତ୍ୟାଦି ସବୁକୁ ଲାଭ ନିମିତ୍ତରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ତୃଷ୍ଣା ଅନ୍ତରେ ଝିଅ ଝିଅ କରେ, ଝିଲି ପରି ଜଳାଶୟରେ। ଶରୀରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ତୃଷ୍ଣା ରୋଗ ପରି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମହାପୁରୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରିଦିଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ କମଳକୁ ଖୋଲିଦିଏ। ତୃଷ୍ଣା ବାଁସ ଲତା ପରି; ଭିତରେ ଶୂନ୍ୟ, ବାହାରେ ଗଠି, ଦୀର୍ଘ, ଅଙ୍କୁର ଓ କାଁଟାରେ ଭରିଥିବା, ସଦା ମୁକୁତ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ବିଚିତ୍ର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଯେ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ବିବେକ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ତୃଷ୍ଣାକୁ କଷ୍ଟରେ କଟିପାରନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଏମିତି ଧାରାଳ, ଯେଉଁଠାରେ ତଳୱାର, ବଜ୍ର ବା ଉତ୍ତାପିତ ଲୋହାର ଚିଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଏପରି ନୁହେଁ, ଏହି ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ତୃଷ୍ଣା ପରି। ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଦୀପଶିଖା ପରି; ତଳ ଧୂଆଁରେ କଳା, ଦେହ ତେଲରେ ଦୀର୍ଘ, ଉପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଛୁଁଇଲେ ପୋଡ଼ାଏ। ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ବୀର, କିମ୍ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ଲୋକ—ତୃଷ୍ଣା ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୂଳ ଭାବରେ ଭସାଇଦିଏ। ତୃଷ୍ଣା ବିନ୍ଧ୍ୟାଚଳର ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ପରି; ବିଶାଳ, ଘନ, ଭୟଙ୍କର, ମେଘ ଓ ଧୂଳିର ଦଳରେ ଭରିଥିବା, ଗଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଘନ କୁହୁଡ଼ିରେ। ଏହି ତୃଷ୍ଣା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅନୁଭୂତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣାପଡ଼ିବା ଦୁର୍ଲଭ; ଏହା ଦୁଧର ସାଗର ଉପରେ ଚଞ୍ଚଳ ତରଙ୍ଗମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ମଧୁର କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।