ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନର କଥା। ଏକ ଦିନ, ସେମାନେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଘରକୁ ଛାଡି, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ଜଗତକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଚକ୍ରକୁ ଆସିଗଲେ। ସେଠାରେ, ଇଚ୍ଛାରୂପ ପ୍ରିୟା ଜୀବନ-ସୂତ୍ର ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ପଦ୍ମରାଜାଙ୍କର ସହର ଏବଂ ଲୀଳାର ଅନ୍ତର୍ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ପ୍ରବେଶ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ପ୍ରକୃତିର ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ହେଲା—ବାୟୁ ଆକାଶକୁ ଯେପରି ଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଦ୍ମକୁ ଯେପରି ଆସେ, ଗନ୍ଧ ବାୟୁକୁ ଯେପରି ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସେ କିପରି ଶବର ନିକଟର ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ? ମୃତ ଦେହର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପଥକୁ ସେ କିପରି ଚିହ୍ନିଲେ?” ରାଘବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯେଉଁ ଅଭିନିବେଶ ତାଙ୍କ ମନରେ ଅଛି, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ; ଏହି ଭାବରେ ସେ ଏହାକୁ ଏକ ମାସରେ ଅଧିଗମ କଲେ।” ଏହି ଜଗତର ଜୀବନ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଅପାର ଭ୍ରମ ଅଛି, ଯେପରି ବଟବୃକ୍ଷ ତାର ମାଞ୍ଜିର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି—ଏହା ଦେଖିବାକୁ କିଏ ଅସମର୍ଥ? ଏହି ଅଣୁ ଚେତନା ତାହାର ନିଜ ରୂପରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ; ଯେପରି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂର ଅବସ୍ଥିତ କିଛି ଜିନିଷ ଦେଖିପାରିଥାଏ। ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧନକୁ ମନରେ ସଦା ଦେଖିଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଜୀବନ ଦେହ ହୃଦୟରେ ଜୀବନ ଆତ୍ମାକୁ ତାର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଦେଖିଥାଏ। ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ନିଜ ଅଭିନିବେଶରେ ବସିଥିବା ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖିଥାଏ, ଚାହେ ଶତ ଜନ୍ମ ଥିବା କିମ୍ବା ମୋହରେ ଆଟକିଥିଲେ। ଏହି ବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପିଣ୍ଡା ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅର୍ପଣର ଅଭିନିବେଶ ନଥିଲେ, ଦେହ କିପରି ରୂପ ନେଇଥାଏ? କିଏ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡା ଦିଆଯାଇନାହିଁ?” ଯଦି କୌଣସି ଅର୍ପଣ ମାତାକୁ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ କୌଣସି ଜଣେ ଭାବିଥାନ୍ତି “ଏହା ମୋ ପାଇଁ”, ତେବେ ଏହି ଭାବ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ସେ ତାର ଫଳ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ। ଯେଉଁ ବସ୍ତୁରେ ମନ ଲଗିଯାଏ, ଜୀବ ତାହାକୁ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ—ଏହି ଅନୁଭବ ଦେହ ଥିବା କି ଦେହ ନଥିବା, ସବୁଠି ଏହିପରି ଲାଗିଥାଏ। “ମୁଁ ସମ୍ପୃକ୍ତ” ଭାବରେ ଅସମ୍ପୃକ୍ତ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଭୋଗ କରିଥାଏ; “ମୁଁ ଅସମ୍ପୃକ୍ତ” ଭାବରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ମଧ୍ୟ ତାହା ଭୋଗ କରିନାହିଁ। ବସ୍ତୁର ତତ୍ତ୍ୱ ତାହାର ଧାରଣା ଅନୁଯାୟୀ; ଧାରଣା ବସ୍ତୁ ଓ ତାହାର କାରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏକ ଜୀବର ଭାବ ଅନୁଯାୟୀ, ବିଷ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ହୋଇପାରେ; ଏହିପରି, ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ ବସ୍ତୁ ସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। କାରଣ ନଥିଲେ, କେବେ କୌଣସି ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବୁଝ। କାରଣ ବିନା, କୌଣସି ଫଳ ଦେଖିବାକୁ କି ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିନାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; କୌଣସି ଜିନିଷ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, କେବଳ ଭାବନାରେ। ଏହା ଏକ ଅଭିନିବେଶ ଯାହା ସତ୍ୟର ରୂପ ନେଇଥାଏ, ସ୍ୱପ୍ନର ବସ୍ତୁ ପରି; ଏହା କାରଣ ଓ ଫଳ ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ନିଜେ ଅଭିନିବେଶ ହିଁ। ଯଦି ଏକ ମୃତାତ୍ମା ଅଭିନିବେଶରେ ଭରିଯାଇ ଭାବିଥାଏ “ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ”, ଏବଂ ଏକ ମିତ୍ର ପ୍ରଚୁର ପୁଣ୍ୟ ଦେଇ ତାହାକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରେ, ତେବେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ହରାଇଯାଏ କି ଅଭିନିବେଶ ଭାବରେ ରହିଯାଏ? ତଥା, ଅଭିନିବେଶର ଶକ୍ତି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତୁ ଓ ଅନର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ବେଶି ପ୍ରଭାବୀ? ଅଭିନିବେଶ ସ୍ଥାନ, ସମୟ, କ୍ରିୟା ଓ ଉପାୟର ଉପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ; ଯେଉଁଠି ଏହି ସବୁ ସମାନ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାହିଁ ବିଜୟୀ ହୋଇଥାଏ। ଯଦି ଦାନକାରୀର ଅଭିନିବେଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୃତାତ୍ମାର ମନ ତାହାରେ ଭରିଯାଏ; ନାହିଁ ହେଲେ, ମୃତାତ୍ମାର ଅଭିନିବେଶ ଶୀଘ୍ର ବିଜୟୀ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି, ଏହି ମଧ୍ୟମ ନିକଟାତ୍ମାର ମନୋଯୁଦ୍ଧରେ, ଯାହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ବିଜୟୀ ହୋଇଥାଏ; ତେଣୁ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଉପରେ ଶ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ଅଭିନିବେଶ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏହା କାରଣ ଓ ସହଯୋଗୀ ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ସହଯୋଗୀ କାରଣ ନଥିଲେ, ଅଭିନିବେଶ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ? ଏହିପରି, ଏହି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମହାପ୍ରଳୟ କିମ୍ବା ସୃଷ୍ଟିରେ, କୌଣସି ସ୍ଥାନ, ସମୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ସହଯୋଗୀ କାରଣ ନଥିଲେ, ଦୃଶ୍ୟର ଅନୁଭବ ନାହିଁ, ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ମଧ୍ୟ ହେଇନାହିଁ, କୌଣସି ଜିନିଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିନାହିଁ। ଦୃଶ୍ୟ କାରଣ ବିନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇପାରିନାହିଁ, ଏଉଁଠି ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସତ୍ୟରେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଏହି ରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଦୁଃଖରହିତ। ମୁଁ ଏହି ବିଷୟକୁ ତୁମକୁ ଅନେକ ତର୍କ ସହିତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଉପାୟ କରିଛି—ଏବେ ଏହି ଘଟଣାର କଥା ଶୁଣ। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ପହଞ୍ଚିଲା, ତୁମେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଅନ୍ତର୍ଗତ ମହଲ ଦେଖିଲା; ଫୁଲ ଏବଂ ଅର୍ପଣରେ ଶୋଭିତ, ବସନ୍ତ ପରି ଶୀତଳ। ଏହି ମହଲ ରାଜଧାନୀରେ ଥିଲା, ସକାଳର ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ଚମକିଉଠିବା, ମନ୍ଦାର ଏବଂ କୁନ୍ଦ ଫୁଲର ଗୁଛରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଏବଂ ଚମତ୍କାର ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ମୃତ୍ୟୁ ଶୟ୍ୟାର ମୁଣ୍ଡ ନିକଟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳଘଟ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଦ୍ୱାର, ଜାନ୍ତି, ଏବଂ ଦୃଢ଼ ବାର ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛି। ଘରର ଦେଉଳ ଅନ୍ଧାର ଏବଂ ନିର୍ମଳ, ମରୁଚ୍ଛିତ ଦୀପର ଆଲୋକରେ ମନ୍ଦ ଉଜାଲା; ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ମୃଦୁ ନିଶ୍ୱାସ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ମହଲର ଶୋଭା ଇନ୍ଦ୍ରର ମହଲକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଆଲୋକ ଜାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହାକୁ ଅତି ଶ୍ରୀମୟ କରିଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକର ଶାନ୍ତ ଶୋଭା ବ୍ରହ୍ମାର ପଦ୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜିତ କରିଥିଲା।