ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଏକ ସାଧାରଣ ପାପୀ ତାଙ୍କର ନିଜ ସଂସ୍କାର ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ଦେଖିବାରେ ଅନୁଭବ କରେ; ଏହା ଏକ ସ୍ବପ୍ନରେ ଯେପରି, ସେ ଯେପରି ଭାବିଥାଏ, ସେପରି ଦେଖିପାରିଥାଏ, ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏଭଳି ସ୍ମୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅତିଶୟ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଅସ୍ତିରତା ପରେ, ସେମାନେ ସଚେତନ ଭାବରେ ସ୍ଵର୍ଗ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଵିଦ୍ୟାଧର ନଗର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କର୍ମର ଫଳ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉପଭୋଗ କରି, ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଉତ୍କଳ ଏବଂ ସୁଭ ଅଞ୍ଚଳରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ମଧ୍ୟମ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ, ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଅସ୍ତିରତା ପରେ, ନିଜ ଶରୀରକୁ ତଳେ ଶୟା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିବାରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ମାନେ ଉପରକୁ ଉଠୁଛନ୍ତି। ସାଧାରଣ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ, ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଅସ୍ତିରତା ପରେ, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ମାନେ ଚାଲିଯାନ୍ତି ଏବଂ ଗଛ ଏବଂ ଅଙ୍କୁର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଫଳ ଭାବେ, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଗର୍ଭରେ ବାସ କରି, ଜନ୍ମର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ନିଜ ସଂସ୍କାର ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ପ୍ରେତମାନେ ଅଜ୍ଞାନ ଶେଷରେ ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, କେବେ ଧୀରେ ଧୀରେ କିମ୍ବା ଏକାଠି। ଆରମ୍ଭରେ, ଆମେ ବୁଝିପାରିବା: "ଆମେ ମୃତ;" ତାପରେ, ଅନୁକ୍ରମରେ ଜଣାମାନେ କହନ୍ତି: "ଉତ୍ସର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲୁ।" ତାପରେ, ଯମର ଦୂତମାନେ, କାଳର ଫାସି ନେଇ, ଏଭଳି କହନ୍ତି: "ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଉଛି ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଯମ ନଗରକୁ ଯାଉଛି।" ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକ ଏକାଠି ଏବଂ ଆବୃତ୍ତିରେ ଉଦ୍ୟାନ, ଭବ୍ୟ ମହଲ ଏବଂ ସୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିଜ କର୍ମ ଫଳରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଭାବିଥାନ୍ତି, "ଏହି ସବୁ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ।" ଦୁଷ୍ଟମାନେ, କଂଟା ଗୁହା, ତଳୱାର ପତ୍ର ଅଟା ଏବଂ ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖଦ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜ ପାପ ଫଳରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ସେମାନେ ଭାବିଥାନ୍ତି, "ଏହି ସବୁ ପାପର ଫଳ।" ମଧ୍ୟମ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଯମ ନଗର ପୂର୍ବରେ ଏକ ମୃଦୁ ଭୂମି, ଶୀତଳ ହରିତ ଘାସ, ଛାୟା ଦେଇଥିବା ଗଛ ଏବଂ ପୋଖରୀ ଅଛି। ଏହି ଯମ ନଗରର ପ୍ରାପ୍ତି; ଏହି ଜୀବମାନଙ୍କର ନାଥ; ଏହି ମୋ କର୍ମର ନିରୀକ୍ଷଣ—ଏଭଳି ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଏପରି, ଏକ ଏକ ଜୀବ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାର ଜଙ୍ଗଲ ଆସିଥାଏ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର କ୍ରିୟା ଚମକିଉଛି। ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ, ଶୂନ୍ୟରେ, ଜାଗୃତ ଲୋକ ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ; ଏଠି ଦିଶୁଥିବା ଆକାଶ, କାଳ, କ୍ରିୟା ଏବଂ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ନାହିଁ। ଏଠାରୁ, ମୁଁ ନିଜ କର୍ମ ଫଳ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ନିୟୋଜିତ ହୁଏ; ତୁରନ୍ତ ମୁଁ ସୁଭ ସ୍ଵର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାଉଛି। ଏହି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ମୁଁ ଉପଭୋଗ କରିଛି, କିମ୍ବା ଏହି ନରକକୁ ଅନୁଭବ କରିଛି; ଏହି ଗର୍ଭଗୁଡିକୁ ଛାଡି, ମୁଁ ପୁନଃ ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଏହି ଚାଉଳରେ—ଏଠି ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଫଳ ଏଠି ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ; ଏପରି ଫଳର ଜାଗୃତି ଦ୍ୱାରା ଜଣା ହୁଏ। ଏପରି, ଶୟା ଅନୁଭୂତି ଲୋକଙ୍କର ମନରେ ବିଜ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହି ବିଜ ଗର୍ଭରେ ପଡିଥିଲେ, ମାତୃ ଗର୍ଭରେ ଏକ ଅଣୁ ହୁଏ। ଏହି ଅଣୁ ପୂର୍ବ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଜଗତରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଶିଶୁ ସୁଭ କିମ୍ବା ଅସୁଭ ଭାଗ୍ୟ ନେଇଥାଏ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ଥାଏ। ତାପରେ, ସେ ଯୁବାବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କରେ, ରାଗରେ ଲିନ୍; ତାପରେ, ପଦ୍ମ ମୁହଁ ଉପରେ ତୁଷାର ପଡିବାପରି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଥାଏ। ଏହାପରେ, ରୋଗ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥାଏ, ପୁନଃ ମୃତ୍ୟୁର ଅସ୍ତିରତା; ଏକ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଯେପରି, ସେ ପୁନଃ ଦ୍ରବ୍ୟର ଶରୀର ଧାରଣ କରେ। ସେ ପୁନଃ ଯମ ରାଜ୍ୟକୁ ଯାଉଛି, ଏବଂ ଏହି ଭ୍ରମଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପୁନଃ ଅନୁସରଣ କରେ; ଆକାଶରେ ଅନେକ ପରିବେଶ ଅନୁଭବ କରେ। ହେ ଦେବୀ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଯେପରି ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ମୋ ଜ୍ଞାନର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପୁନଃ କହନ୍ତୁ। ପାହାଡ଼, ଗଛ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ—ସବୁ ଉଚ୍ଚତମ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଂଶ; ଯେପରି ଭଗବତ ଚେତନା ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ତାଙ୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେଉଁ କିଛି, ଏହା ପରମ ଆକାଶ ପରି ଶୁଦ୍ଧ; ଏହି ଏକାଠି ଏଠାରେ ପ୍ରମାଣିତ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟା ସ୍ଵପ୍ନ ପୁରୁଷର ଉପମାରେ ଚମକୁଥିବା ଆକାର ନେଇ ପ୍ରକାଶିତ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଏଠି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦ୍ରବ୍ୟର ଆଦି ଆକାର; ଏହାରୁ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ, ସେହି ଏବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ। ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଶୂନ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପବନ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏହା ଅଙ୍ଗ ଚଳାଉଥିବାର କାରଣ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ଜୀବନ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଚଳିତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା; ଚେତନା ଅଚଳ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହାର କାରଣରୁ ଗଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଚଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏଭଳି ଅଛି। ଏହି ଚେତନାର ଆକାଶ ଏକ ଅଂଶ ଜାଗୃତ କରେ; ସେହି ଅଂଶ ସଚେତନତା ହୁଏ, ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ପ୍ରକୃତ ଏହା ନୁହେଁ। ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ପାଦ ଚୋଟି କିମ୍ବା ଚକୁର କୋନ ଅନୁଭବ କରେ, କିନ୍ତୁ ଚକୁକୁ ନୁହେଁ, ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଚକୁର ଜୀବନ ନାହିଁ, ଏହା କିପରି ଜୀବନ ନେଉନାହିଁ। ଏହିପରି, ଆକାଶକୁ ଆକାଶ ଭାବରେ, ପୃଥିବୀକୁ ପୃଥିବୀ ଭାବରେ, ଜଳକୁ ଜଳ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଯେପରି ଏହାକୁ ଭାବିଯାଏ, ସେପରି ଜଣାଯାଏ। ଏଭଳି, ଯେଉଁ ଜଣେ ସମସ୍ତ ଶରୀରକୁ ଚଳିତ କ୍ରିୟାରେ ଚଳିତ ଭାବରେ ଏବଂ ଅଚଳକୁ ଅଚଳ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ଯେଉଁଠି "ଚଳିତ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହି ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି; ଏଭଳି ଜଣାଯାଇ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଭାବରେ ଅଛି। ଯେଉଁଠି "ଅଚଳ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଜଣାଯାଏନାହିଁ, ସେହି ଅଚଳ; ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅଚଳ ଭାବରେ ଜାଣ; ପାଥର, ଗଛ, ଘାସ ଏବଂ ଏଭଳି ଅନ୍ୟ।