ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ନିର୍ଜୀବ, ତରଙ୍ଗରେ ବିଚଳିତ ହୋଇ, ଏକ ନଦୀପାର ଗଛ ପରି ପ୍ରବାହରେ ଭସିଯାଇଛି। ଏହି ଖାଲି ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ମନ ମୋତେ ଦୂରକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଇଛି, ଜଣେ ତୀବ୍ର ପବନରେ ଉଡିଯାଉଥିବା ଘାସପତ୍ର ପରି। ଏହି ସଂସାର ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଏକ ବନ୍ଧ ପରି ବାଧା ଦେଇଛି। ଯେପରି ଏକ ଦୂରପାଳା ଜିନିଷକୁ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଗହିବା ପରି ନେମି, ଏହି ମନ ମୋତେ ଛେଉଁ ରସିରେ ଆଗୁଁ ଦେଇଥିବା କଠ ପରି ପରିବେଷ୍ଟିତ କରିଛି। ମୋର ମନ, ନିର୍ବାନ୍ଧ ଏବଂ ଅନେକ ଯୁକ୍ତିରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଏକ ଦେୟାଳ ପରି ଶିଶୁକୁ ଧରି ନେଇଛି। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ଅଗ୍ନିଠୁ ଉତ୍ତାପ, ପାହାଡ଼ଠୁ ଅଧିକ କଠିନ, ହୀରାଠୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅତି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ମନ କାର୍ଯ୍ୟବସ୍ତୁପରେ ପକ୍ଷୀ ପରି ଆକ୍ରମଣ କରେ ଏବଂ ଶିଶୁ ଖେଳନାରୁ ହଟିଯିବା ପରି ଶୀଘ୍ର ପଛକୁ ଫେରେ। ଓ ପିତା, ଏହି ଚିତ୍ତ ନିଜରେ ଜଡ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର, ସର୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଚଳନରେ ମୋତେ ଦୂରକୁ ନେଇଯାଉଛି। ଓ ଉତ୍ତମ, ବଡ଼ ସାଗର ପିଇବା, ସୁମେରୁ ପାହାଡ଼ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବା, ଅଗ୍ନି ଖାଇବା ମନକୁ ଜୟ କରିବାଠୁ ସହଜ। ମନ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜିନିଷର କାରଣ; ଏହା ରହିଲେ ତିନି ଲୋକ ରହିଥାଏ, ଏହା ଶାନ୍ତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶାନ୍ତ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଯତ୍ନକରି ସମ୍ଭାଳିବା ଆବଶ୍ୟକ। ନିଶ୍ଚୟ, ମନରୁ ଶତଶଃ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଉପଜାଏ ଭୂମିରୁ ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ପରି; ଯେତେବେଳେ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ମନ ଶିଥିଳ ହେଉଥାଏ, ଓ ମୁନି, ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଶମିତ ହେଉଥାଏ। ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଜୟ କରିବା ଆଶା ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ଧା, ମନର ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ; ଭିତରର ଚଞ୍ଚଳତା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ମୁଁ ବଡ଼ ଧନରେ ଆନନ୍ଦ ନ କରେ, ଯାହା ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆବୃତ କରୁଥିବା ମେଘମାଳା ପରି। ଚେତନାର ଆକାଶରେ, ଭିତରର ଅନ୍ଧକାର ରାତିରେ, ତୀବ୍ର ତୃଷ୍ଣା ଦୋଷର ପକ୍ଷୀମାଳା ପରି ଚାଲିଯାଉଛି। ମୋ ଭିତରର ଜ୍ୱଳନ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ଯାହା ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ହୋଇଯାଇଛି, ମୁଁ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ଜଳାନ୍ତ ଉଷ୍ଣ ରୂପରେ ମାଟି ପରି। ମୋର ମନର ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଭ୍ରମର ଅନ୍ଧକାର ଗାଢ଼, ଆଶା-ଦୂତ ବିନ୍ଦୁହୀନ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି। ରଜସର ମୂହ ଲତା, ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛି, ଏବଂ ମୋର ଉତ୍କଣ୍ଠା ଅଶୋକ ଫୁଲର ଗୁଛ ପରି ଫୁଟିଯାଇଛି। ଏହି ଭିତରର ଭ୍ରମର ଯଥେଷ୍ଟ, ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦେଉଁ ଖାଇଯାଉଛି, ବିଷ ମଧୁରତାରେ ଉପଜିଛି, ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ପରି ଉତ୍ସଫୁର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତରଙ୍ଗର ଉତ୍ତାଳତାରେ ଉଠିଛି, ମୋର ଶରୀରର ପାହାଡ଼ରୁ ଝରଣା ପରି ଅଗ୍ରଗତି; ଏହି ତୃଷ୍ଣାର ନଦୀ ଅସ୍ଥିର ତରଙ୍ଗରେ ଚଲୁଛି, ସଦା ବଦଳାଉଥିବା ଆକାରରେ। ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଟକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶୁଷ୍କ ଘାସରେ ଝଡ଼ ପରି ହୋଇଯାଏ; ମୋ ମନ ଚାଟକ ପକ୍ଷୀ ପରି ଅଶୁଦ୍ଧ ଭାବନାରେ ଦୂରକୁ ଉଡ଼ିଯାଏ। ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ତୃଷ୍ଣା ଏହାକୁ ଚୁହା ପରି ବୀଣାର ତାର କାଟିଦେଇଛି। ପାଣିରେ ପୁରୁଣା ପତ୍ର, ପବନରେ ଶୁଷ୍କ ଘାସ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ମେଘ ପରି, ମୁଁ ଉତ୍କଣ୍ଠାର ଚକ୍ରରେ ଉଠିଯାଉଛି। ଆମେ ନିଜ ପ୍ରକୃତ ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିପାରୁନାହିଁ, ଭାବନାର ଜାଲରେ ଅସ୍ଥିର, ପକ୍ଷୀ ପରି ତାଜାଲରେ ଫସିଯାଉଛି। ଓ ପିତା, ତୃଷ୍ଣା ନାମକ ଅଗ୍ନିରେ ମୁଁ ଦହିଯାଉଛି, ଏତେ ଯେ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଦେବା ଆଶା ନାହିଁ। ଏଠାରୁ ବହୁ ଦୂରକୁ ଯାଉଛି, ପୁନି ପୁନି ଫେରିଯାଉଛି, ମୋର ମନ ତୃଷ୍ଣାରେ ପାଗଳ ଘୋଡ଼ା ପରି ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଦୂରକୁ ଦୂରକୁ ଏଉଁ ଚାଲିଯାଉଛି। ତୃଷ୍ଣା, ଜଡତାରେ ବନ୍ଧା, ଉପରେ-ତଳେ ଚଞ୍ଚଳ, ସଦା ଉତ୍ତେଜିତ, ଗଢ଼ି ଗଢ଼ି ଏକ ଚକ୍ରରେ ରସି ପରି ଗଠିତ। ଶରୀର ଭିତରେ ଜଣେ ଲୋକ ତୃଷ୍ଣାରେ ତୀବ୍ର ବନ୍ଧା, ଅସ୍ଥିର, ଏକ ଦୂତ ଦୃତ ରସିରେ ଗାଈ ପରି ଉଠିଯାଉଛି। ଏହି ଜଗତରେ, ପୁଅ, ଜାୟା, ପରିବାର ପାଇଁ ସଦା ଉତ୍କଣ୍ଠା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାଲ ଏପରି ଚାଲିଯାଉଛି, ଯେପରି ଶିକାରି ପକ୍ଷୀ ପାଇଁ ଜାଲ ଫିଙ୍ଗେ। ତୃଷ୍ଣା, ଅନ୍ଧକାର ରାତି ପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୂହ କରେ, ଦେଖିବାକୁ ଅନ୍ୟକୁ ଅନ୍ଧ କରେ, ଆନନ୍ଦ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଳାନ୍ତ କରେ। ତୃଷ୍ଣା, ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅନ୍ତରରେ, ମୃଦୁ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷର ଅସମତା ଜଣାଇ, କଳା ସର୍ପ ପରି ଅଗ୍ନି ପରି ଦଳିଦେଇଥାଏ। ତୃଷ୍ଣା, ଏକ କଳା ଦେମନୀ ପରି, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଫାଟିଦେଉଁ, ମୂହ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଆଣି, ସଦା ଦୁଃଖୀ। ତୃଷ୍ଣା, ପୁରୁଣା ବୀଣା ପରି, ମନର ଧନକୁ ଜଡ ଏବଂ ଜଡତାର ଜାଲରେ ଆବୃତ କରେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଦାପି ଆନନ୍ଦରେ ଚମକେ ନାହିଁ। ଏହି ତୃଷ୍ଣା ଅତି ଅଶୁଦ୍ଧ, ତୀବ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ରତାରେ ଭରି, ଲମ୍ବା, ପତଳା ଏବଂ ଆଶ୍ରୟର ଗଢ଼ ଲତା, ଅନ୍ଧ ଗଳିରେ ଏକ ଲତା ପରି। ଇଚ୍ଛା ଖାଲି, ଆନନ୍ଦ ଦେଇନାହିଁ, ଉତ୍ତଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ; ଏହା ଅଶୁଭ, ନିର୍ଦୟ, ଶୁଷ୍କ ଫୁଲ ପରି। ମନ ଏହାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଏହା ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ; କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ, ପୁରୁଣା ବେଶ୍ୟା ପରି। ଏହି ବିଶ୍ୱ ନୃତ୍ୟରେ, ବିଭିନ୍ନ ରସରେ, ସାମାଜିକ ଉପଭୋଗର ଅନେକ ଅନ୍ତରାଳରେ, ତୃଷ୍ଣା ପୁରୁଣା ନୃତ୍ୟଙ୍କ ପରି। ବୟସର ଗଛକୁ ଚଢ଼ି, ଅବନତି ଏବଂ ବିପଦର ଫଳ ମାଳା ଧରି, ଦୀର୍ଘ ସଂସାର ଜଙ୍ଗଲରେ, ତୃଷ୍ଣା ବିଷ ଲତା ପରି ବିସ୍ତାରିତ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ସଫଳ ହେଇପାରେନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣା ଦୂତ ନୃତ୍ୟ କରେ; ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ପୁରୁଣା ନୃତ୍ୟଙ୍କ ପରି। ଏହା ମିଷ୍ଟରେ ତୀବ୍ର ଉଡ଼ିଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଆଲୋକ ଆସିଲେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଦୁଃଖର ବନ୍ଦରେ, ତୃଷ୍ଣା ଅସ୍ଥିର ମୟୂରୀ ପରି ଶାନ୍ତି ନେଇଥାଏ। ଜଡ, ଚଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଭାରୀ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଖାଲି ରହିଥାଏ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ବର୍ଷା ଋତୁର ତରଙ୍ଗ ପରି।