ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ, ରାଜା, ତାଙ୍କ ରାନୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସେବକମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ଚେତନ୍ୟ ଆକାଶର ଏକତା ଏବଂ ଆମ ଦୁହେଁର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ଜାଣିପାରିବେ। ଏହିପରି ମହାନ ଚେତନା ରୂପମାନେ, ପରମ ନିୟମର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିବା ପରି, ପରସ୍ପରକୁ ଚିହ୍ନିବେ। ସେମାନେ ଏହିପରି ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିବେ—“ଏହି ମୋର ସ୍ୱାଭାବିକ ପତ୍ନୀ, ଏହି ମୋର ସ୍ୱାଭାବିକ ସଙ୍ଗିନୀ, ଏହି ମୋର ସ୍ୱାଭାବିକ ରାନୀ, ଏବଂ ଏହି ସେବକ ମୋର ସ୍ୱାଭାବିକ ଅଂଶ।” ଏହି ଅନୁଭବ ଏମିତି ଅଟୁଟ ଭାବେ ହେବ, ଯେଉଁଥିରେ କେବଳ ତୁମେ, ମୁଁ ଏବଂ ସେ ନିଜେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବା; ଏହି ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କେବଳ ଆମେ ଅନୁଭବ କରିବା, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—ସେ ଏହି ଦେହ ନେଇ କାହିଁକି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ବିବାହ ସମୟରେ ଆସିଲେ ନାହିଁ? ଲୀଳେ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ମାଧୁର୍ୟରେ କଥା କହ, ତାହାକୁ ଭଲଭାବେ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି କର। ଅବିବେକ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟର ବଳରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଥିବା ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥାନ୍ତି, ତଥାପି ନିଜ ଦେହ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି; ଏହା ଏପରି ଯେପରି, ଛାୟା କେବେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଜାଗୃତ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିୟତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ; ଯେପରି ତଥ୍ୟ କେବେ ମିଥ୍ୟା ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁ ଭୂତର କଳ୍ପନାକୁ ଧରି ରହିଛି, ତେଣୁ ଏହା ଛାଡିଦେଇଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଅନୁଭବ କେମିତି ଆସିବ? ଏହିପରି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତରେ ଅବିବେକର ଜ୍ୱର ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିବେକ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶିତଳତା କେମିତି ଆସିପାରିବ? ଯେଉଁଜଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭାବେ—“ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦେହ, ମୋ ପାଖରେ ଉଚ୍ଚତର ଗତି କିଛି ନାହିଁ”—ସେ କେମିତି ଅନ୍ୟ କିଛି ଧାରଣାକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବ? ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ବର ଦ୍ୱାରା, କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଦେହ ଥିବା ମାତ୍ରେ କେହି ପରମ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ ଯେପରି ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଅଗ୍ନି ଉପରେ ପଡିଲେ ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେହ ମଧ୍ୟ ମିଳିଲେ ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ। ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟର ଫଳରେ ଯେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିକାଶ ମିଳେ, ମନେ ରଖିବା ଯେ—“ମୁଁ ଏହି ଚେତନା”—ସେଉଁଠି ତାହାର ଅବସ୍ଥା ହୁଏ। ଯେଉଁଜଣ ଦୋରିକୁ ସର୍ପ ଭାବିଥାଏ, ସେ କେମିତି ସର୍ପର କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ? ଯାହା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, ତାହାର କୌଣସି କ୍ରିୟା କେମିତି ହେବ? “ଏହା ମୃତ” ବୋଲି ଯେଉଁ ଅନୁଭବ ଆସେ, ଏହା କେବଳ ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ମିଥ୍ୟା। ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସଂସାରର ଜାଲରେ, ପୁନର୍ଜନ୍ମର ମୋହ ସହଜ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପିତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାରଣା ଏଠାରେ ହୁଏ ନାହିଁ। ନିଜ ମନରେ ଅନୁଭୂତ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଚକ୍ର ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜାଲରୁ ଦୂରେ ଥାଏ, ତାହା ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଜ୍ଞାତ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଚକ୍ର ଦେଖିପାରିନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଭବ ଅସମ୍ଭବ। ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞେୟକୁ ଜାଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପରମ ଧର୍ମରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆତିବାହିକ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହଁନ୍ତି। ପଞ୍ଚଭୂତ ଦେହର ଅବସ୍ଥା ମିଥ୍ୟା, ଏହା ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି; ଏହିପରି, ଛାୟା ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଅବିଚଳ ହୁଏ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ଥିରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଲୀଳା, ଯିଏ ଜ୍ଞେୟକୁ ଜାଣିଛି କିନ୍ତୁ ପରମ ଧର୍ମରେ ଶରଣ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେ କେବଳ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମନରେ କଳ୍ପିତ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଅମ୍ବିକେ, ଦେଖ, ସେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଏବେ ଜୀବନ ଶକ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏବେ କ’ଣ କରିବାଯିବ? ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—ନିୟତି କିପରି ସତ୍ତା ଓ ଅସତ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ଆସିଛି? ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ପରି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅପନିୟତି କିପରି କୁହାଯାଏ? ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୁଣ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ? ସତ୍ତା ବସ୍ତୁମାନଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରବେଶ କରେ? ତାପ କିପରି ଅଗ୍ନି ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ରହେ, ଏବଂ ସ୍ଥିରତା କିପରି ପୃଥିବୀ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଜିନିଷରେ ରହେ? ଶୀତଳତା କିପରି ହିମ ଓ ଏହା ପରି ଜିନିଷରେ ରହେ? ସମୟ, ଦିଗ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଜିନିଷରେ ସତ୍ତା କ’ଣ? ଭୂତ ଓ ଅଭୂତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମର ଅନୁଭୂତି କିପରି ହୁଏ? ଘାସ, ଜାଡି, ଅଙ୍କୁର ଇତ୍ୟାଦିରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବଡ଼ ଉଚ୍ଚତା କିପରି, ତାହାର କାରଣ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ଆସୁନଥାଏ? ମହା ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ଆଧାର ବିଲୀନ ହେଲେ, କେବଳ ଅନନ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ଆକାଶ ସଦୃଶ ସତ୍ତା, ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ। ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ଚେତନା ରୂପରେ ନିଜକୁ ଏକ ଆଲୋକ କଣା ବୋଲି ଭାବେ, “ମୁଁ ଏହି” ବୋଲି ଭାବିଥାଏ; ଯେପରି ତୁମେ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଜାଗୃତତା କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଅନୁଭବ କର, ସେପରି। ଏହି ଆଲୋକ କଣା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥୂଳତା ଅନୁଭବ କରେ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମିଥ୍ୟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ସତ୍ୟ ମନ୍ୟାହୁଏ। ସେଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ “ମୁଁ ଏହି” ବୋଲି ଚିହ୍ନିଥାଏ; ତାପରେ ଚିନ୍ତାର ଏକ ରାଜ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଏହି ସଂସାର ପ୍ରକୃତରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ମାତ୍ର। ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁ ଚେତନା ରୂପ ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଏଁ ଅଚଳ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ଚେତନା ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ସେଇ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଏହି ଅନନ୍ୟ, ଅନିୟମିତ ଚେତନାରୁ କିଛି ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହଁ।