ଏହି ଦେହ ସହିତ, ଏହି ବୀରଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ—ଏମ୍ବିକା, ଆମେ ଦୁଇଜଣ କେମିତି ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବା? ମୋତେ କହ। ବଡ଼ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ—ଯେପରିକି ଯୁଦ୍ଧ, ରାଷ୍ଟ୍ରର ଅସ୍ଥିରତା—ତାହା ହେଉଛି ବୋଲି ଲୋକ କହିଥିଲେ, କିମ୍ବା ଏହା ଆରମ୍ଭ ହେଇଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଆରମ୍ଭ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଯାଏନାହିଁ। ଏଠାରେ କିଛି ହେଉନାହିଁ; ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ଏହିଠାରେ ଅଟୁଟ ରହିନାହିଁ, କାରଣ ଏସବୁ ଦୁହାରେ ସ୍ୱପ୍ନ ସ୍ୱଭାବର। ମଣ୍ଡପ ଭିତରେ, ଶବର ନିକଟରେ, ତାହାର ପାଶ୍ୱରେ, ଓ ନିରପରାଧୀ, ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଏପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ତୁମ ବରଙ୍କ ଜୀବନର ଅଂଶ। ତୁମ ଗୃହର ଭିତର ଅଂଶ ଏହି ଘର, ଯାହା ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଛି; ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଘର ଭିତରେ, ଶବର ଘର ଭିତରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ବସିଛି। ଏପରି ଏହି ବିଶାଳ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ରିଲୋକୀର ମାୟା; ତୁମେ, ମୁଁ, ଏହି ଯାନ, ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ରରେ ଏକତ୍ରିତ। ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମ ଘର ଭିତରେ, ଆକାଶ ଯାନ ମଧ୍ୟରେ, ଆକାଶର ଆତ୍ମା ଚଳାଯାଏ କିମ୍ବା କିଛି ଚଳାଏ ନାହିଁ। ଏପରି, ଏହି ଦୁଇ ମଣ୍ଡପର ଘନ ଅଂଶରେ, ତାହାର ଭିତର, କେବଳ ଶୂନ୍ୟ ଅଛି; ଏଠାରେ ଜଗତର ମାୟା ନାହିଁ। ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଚଳାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ଚଳାଉଥିବାର କିଛି ଅଛି? ଏଠାରେ ମାୟାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଜନ୍ମ ଅବସ୍ଥା। ମାୟାରେ, ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁ ଅସତ୍ୟ; ସେଠି ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଅବସ୍ଥା କିପରି? ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ଅନୁକ୍ରମ ନାହିଁ, ଏଠାରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ସ୍ଵଭାବିକ। ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣ, ଯାହା ନାଶ ଓ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ; ସ୍ଵଯଂ ଚଳାଏ, ଅପ୍ରକାଶିତ, ଶାନ୍ତ, ଆଦି, ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ମଣ୍ଡପ ଘର ଭିତରେ, ଲୋକ ତାଙ୍କ ସ୍ଵଭାବିକ ଆତ୍ମାରେ ବସନ୍ତି; ସେଠି, ତାଙ୍କ ଘରରେ, ସ୍ଵ-ଅନୁଶାସନରେ ବସନ୍ତି। ସେଠି କୌଣସି ଜଗତ ନାହିଁ, କୌଣସି ସୃଷ୍ଟି ଅନୁଭବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ କହୁଛି—ଏହି ଜଗତ ଆକାଶ ପରି, ଅଜନ୍ମ। ସମସ୍ତ କିଛି ଶୂନ୍ୟ ସ୍ୱଭାବର ଚେତନା; ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଆଦିରେ ପ୍ରାଚୀର ନାହିଁ, ସ୍ୱପ୍ନ ରାଜଧାନୀ ପରି। ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଏକ ଶୂନ୍ୟ ଅଂଶରେ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦୃଢ଼ ବସ୍ତୁ, ହୀରା ପରି ଭାବି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣୁ ଭିତରେ କେବଳ ଶୂନ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। କଦଳୀ ପତ୍ରର ପରତ ପରି ଅନ୍ୟ ଭିତରେ ଅନ୍ୟ, ଏପରି ତ୍ରିଲୋକୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚେତନା ଅଣୁ ଭିତରେ ସ୍ୱପ୍ନ ନଗର ଅଛି। ସେଠି ଆଉ ଭାଗ ହେଇ, ଏକ ଏକ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଜଗତରେ, ପଦ୍ମ ରାଜା ଶବ ରୂପରେ ଥିବା। ଶୁଭା, ତୁମ ସହପତ୍ନୀ ଲୀଳା ପୂର୍ବରୁ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; ଏହି ଲୀଳା ଅଚେତନ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ବର ପଦ୍ମଙ୍କ ଶବ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ସେ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସି ଦେହଧାରଣ କଲେ? କିପରି ତାଙ୍କ ବରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଲେ? ସେଠି ନାରୀମାନେ କେଉଁ ଆକୃତି ଦେଖନ୍ତି କିମ୍ବା କହନ୍ତି? ଘରର ପ୍ରଧାନ ନିବାସୀମାନେ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା କହ। ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହିବି, ଯେପରିକି ମୁଁ ଦେଖିଛି; ଲୀଳାର ଲୀଳା ଗଥା, ଯାହା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶେଷ ହୁଏ। ଯେପରି ପଦ୍ମର ମାଳିକ ହେଉଛି ଅପସର, ସେ ଏହି ମାୟାକୁ ବିସ୍ତାର କରେ; ଏପରି ସେ ଜଗତକୁ ଦେଖେ, ଯାହା ନିଜରେ ଏକତ୍ରିତ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମାୟାର ଯୁଦ୍ଧ; ଏହି ଲୋକ ମାୟାରୁ ଜନ୍ମ; ଏହି ଜଗତରେ ମୃତ୍ୟୁ ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଏହା ଭ୍ରମର ସ୍ୱଭାବ। ଏହି ଭ୍ରମର ଅନୁକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ଲୀଳାର ପ୍ରିୟ ରହିଛି; ତୁମେ ଓ ସେ, ରୂପବତୀ, ସ୍ୱପ୍ନ ଅଟୁଟ। ଏହିପରି, ଏହି ପ୍ରଭୁ ତୁମେ ଓ ଲୀଳା ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି, ଏମିତି ମୁଁ ମଧ୍ୟ; ଜଗତର ଶୋଭା ସଂସାରରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏପରି ଏଠାରେ କହାଯାଏ। ଏହି ଏକାଠି ବୁଝିଯାଏ, 'ଦେଖାଯାଉଥିବା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପରିତ୍ୟାଗ; ଏପରି ସେ ତୁମ ଭଳି, ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ସାଧିତ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟରେ ବସି, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା; ଆମେ ଏଠାରେ ପରସ୍ପର ସ୍ୱଯଂ ସାଧିତ, ଯେପରି ସ୍ଵ-ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏପରି, ସମସ୍ତର ସାର ଅବସ୍ଥାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚେତନାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକତାରେ, ରାଣୀ ଅନନ୍ୟ ହାସ୍ୟରେ ଚମକୁଛି। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଖେଳାଳି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି, ତାଙ୍କ ଯୁବତ୍ବ ନୂତନ; ତାଙ୍କ ଚାଳ ଶୁଭ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାଷା ମଧୁର ଓ ଉଚ୍ଚ। ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ କୋଇଲା ଗୀତ ପରି, ତାଙ୍କ ଚଳା ଭାବୁକ ଭଲେ, ପ୍ରେମର ମଦରେ; ଚକ୍ଷୁ ନୀଳ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି, ଅଂଶ ଉତ୍ତଳ। ତାଙ୍କ ଅଂଗ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୂପବତୀ, ତାଙ୍କ ଓଠ ବିମ୍ବା ଫଳ ପରି; ସେ ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ, ତାଙ୍କ ବରଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଭିତର ଚିତ୍ର ପରି। ପରେ, ତୁମ ପରି ଏକ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ସେ ଚେତନାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ବରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଚେତନା ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ବରର ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ, ଯାହା ତୁମ ଚିନ୍ତାର ଅଂଶ; ମନ ଯାହାକୁ ଦେଖିଥାଏ ଦେହ ଭାବି, ନିଜେ ଦେଖିଥାଏ। ଏହା ଜାଣିଥାଏ—ଏହି ଏକାଠି ଏହି ଦେହ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ପ୍ରତିବିମ୍ବ; ମନ ଯାହାକୁ ଦେଖିଥାଏ ଦେହ ଭାବି, ଏହା ଏକାଠି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଉ ଅନ୍ୟରେ ଉଦୟ ହୁଏ; ଏପରି ମୃତ୍ୟୁର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଆଉ ଜନ୍ମର ଭ୍ରମ ହୁଏ। ତୁମେ ଏହି ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ଏହି ତୁମେ ବୁଝିଛ; ଏପରି ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତୁମେ ଏହି ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ, କାରଣ ଚେତନା ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ବ୍ରହ୍ମ ଯେପରି ସମସ୍ତଠାରେ, ଯାହା ଉଦୟ ହୁଏ, ସେଠି ଓ ଯେପରି, ତାହା ଏହି। ସେଠି, ଏହା ଶୀଘ୍ର ଏପରି ହୁଏ; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏପରି ଦେଖେ। ସମସ୍ତଠାରେ ସମର୍ଥ ଅଟୁଟ, ଯାହା ଶକ୍ତି ଉଦୟ କରେ, ସେଠି ଏହା ପ୍ରକାଶିତ। ସେଠି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଚମକୁଛି; ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭ୍ରମର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଦମ୍ପତି—ବର ଓ ପତ୍ନୀ—ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ।