ସେହି ସମୟରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ ଢୋଳ ମାରାଯାଇଲା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଛତ୍ରଧାରୀ ରାଜା ସିନ୍ଧୁଦେବଙ୍କ ଶୁଭ ଜୟର ସୂଚନା ଦିଆଗଲା। ସିନ୍ଧୁଦେବ ଗର୍ବରେ ଗର୍ଦ୍ଧନ ଉଞ୍ଚ କରି, ରାଜଧାନୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ଏପରି ଲାଗୁଥିଲା ଯେଉଁପରି ଏକ ନୂତନ ମନୁ, ଯୁଗାନ୍ତରେ ନୂଆ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସହରକୁ ଦଶ ଦିଗରୁ ଲୋକମାନେ ଆସିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏପରି ଲାଗୁଥିଲା ଯେଉଁପରି ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଶାଳାରୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ନଦୀ ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନିୟମ, ଚିହ୍ନ ଓ ଆଦେଶ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ଅତି ଶୀଘ୍ର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶ ଓ ସହରରେ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ସମ୍ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ଏପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେପରି ଯମ ନିୟମ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଦେଶର ସମସ୍ତ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଶାନ୍ତି ହେଲା, ଦୁର୍ଘଟନାର ବାତାସ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ସବୁ କିଛି ସ୍ଵାଭାବିକ ଗତିକୁ ଫେରିଲା। ଦଶ ଦିଗର ଶୋଭାରେ ଉପଶୋଭିତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ନିର୍ମଳ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ମନ୍ଦରାଚଳ ଚଳାଇ ଦୁଧ ସାଗର ମଥିବା ପରେ ତାହା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ବାୟୁ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ, ସିନ୍ଧୁ ରାଜ୍ୟର ନାରୀମାନଙ୍କର କେଶ ଓ ପଦ୍ମପାତ୍ର ସଦୃଶ ମୁହଁକୁ ବିଳୋଳିତ କଲା; ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବିଚିତ୍ର ବାୟୁ ଚଞ୍ଚଳତା ଆସିଲା, ଯେପରି ଅଶୁଭ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛି। ଏହି ସମୟରେ ଲୀଳା, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ଯିଏ କେବଳ ଶ୍ୱାସ ରହିଥିଲେ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋର ପତି, ହେ ଅମ୍ବିକେ, ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ଲୀଳା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଜୀବ ସଦୃଶ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଅଂଗ ସହିତ ଦାଉଡ଼ିଛି। ଏହି ଦେହ ସହିତ, ଏହି ନାୟକଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ, କିପରି ଆମେ ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିବୁ, ଯେଉଁଠି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ? କୃପାକରି ମୋତେ କହ, ହେ ଅମ୍ବିକେ।” “ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ—ଯୁଦ୍ଧ, ଦେଶର ଅସ୍ଥିରତା—ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ହେଉଛି ବା ଘୋଷିତ ହେଉଛି, ତାହାର ଅଦ୍ଭୁତ ଆରମ୍ଭ ଦେଖିବାକୁ ବିଳମ୍ବ ହୁଏ। କିଛି କାମ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ରାଜ୍ୟ ବା ପୃଥିବୀ କେଉଁଠି ଅଛି ନାହିଁ, କାରଣ ସବୁ କିଛି ସ୍ଵପ୍ନସ୍ୱରୂପ। ମଣ୍ଡପରେ, ଶବ ନିକଟରେ, ତାହାର ଆସପାସ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଏପରି ପ୍ରତୀତି ହୁଏ, ଯେପରି ତୁମ ପତିଙ୍କ ଜୀବନର ଆୟତନ। ତୁମର ଅନ୍ତଃପୁର ଏହି ଗୃହ, ଯାହାର ଗର୍ଭ ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ; ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଗୃହରେ, ଶବଗୃହରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ତିନି ଲୋକର ମାୟା; ତୁମେ, ମୁଁ ଓ ଏହି ଯାନ, ସବୁ ମହାସାଗର ସଦୃଶ ପୃଥିବୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ। ପାହାଡ଼ ଗାଁର ଘରେ, ଆକାଶ ଯାନର ମଧ୍ୟରେ, ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା କେବେ ଚଳିତ, କେବେ ଅଚଳ। ଏହିପରି, ଏହି ଦୁଇ ମଣ୍ଡପ ଘରର ଗଭୀର ହଲ୍ରେ, ତାହାର ଗର୍ଭରେ କେବଳ ଶୂନ୍ୟତା ଅଛି; ଜଗତର ମୂହ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଚେତନା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଚଳାଚଳ କଣ? ମୂହ ନାହିଁ, କାରଣ ଯାହା ଅଜନ୍ମା, ସେଉଁଠି ମୂହ ନାହିଁ। ମୂହ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ଅସତ୍ୟ; ତାହାପାଇଁ ଦ୍ରଷ୍ଟାର ଅବସ୍ଥା କେମିତି? ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟର ଅନୁକ୍ରମ ନାହିଁ, ଏଠାରେ ଜାତିସ୍ଵରୂପ ଅବସ୍ଥା ଅଛି। ସେହି ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣ, ଯାହା ଅବିନାଶୀ ଓ ଅଜନ୍ମା; ସେ ନିଜରେ ଚଳିତ, ଅପ୍ରକାଶିତ, ଶାନ୍ତ, ଆଦି ଓ ନିର୍ବିକାର। ମଣ୍ଡପ ଘରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବସିଥାନ୍ତି; ସେଉଁଠି ନିଜ ଘରେ ନିଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ସେଉଁଠି କୌଣସି ଜଗତ ନାହିଁ, କୌଣସି ସୃଷ୍ଟି ଅନୁଭବ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ମୁଁ କହେଉଛି, ଏହି ଜଗତ ଆକାଶ ସଦୃଶ, ଅଜନ୍ମା। ସମସ୍ତ କିଛି ଚେତନା ଓ ଶୂନ୍ୟତାସ୍ୱରୂପ; ମେରୁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀ ଦେଉଁଥିବା ଦେଉଳ ନୁହେଁ, ଯେପରି ସ୍ଵପ୍ନର ଏକ ବଡ଼ ସହର ନୁହେଁ। ଅଙ୍ଗୁଳି ପରିମାଣ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ, ହିରା ସଦୃଶ ଦୃଢ଼ ଭାବିଥିବା ପାହାଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଶୂନ୍ୟ ଆକୃତି ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କଦଳୀ ପତ୍ରର ପରତ ଭଳି, ତିନି ଲୋକର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣୁ ଚେତନାରେ ଏକ ସ୍ଵପ୍ନ ସହର ଅଛି। ତାହାର ଭିତରେ, ଅଧିକ ଭାଗ କରି, ଜଗତ ପରେ ଜଗତ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏପରି ଏକ ଜଗତରେ, ପଦ୍ମ ନାମକ ରାଜା ଶବ ଭାବେ ଶୁଇଛନ୍ତି। ହେ ଶୁଭେ, ତୁମର ସହଧର୍ମିଣୀ ଲୀଳା ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଥିଲେ; ଏହି ଲୀଳା, ତୁମ ସଦୃଶ, ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଅଚେତନାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କ ପତି ପଦ୍ମଙ୍କ ଶବ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ। ସେ କିପରି, ହେ ଦେବୀ, ସେଉଁଠି ଗଲେ ଓ ଦେହଧାରଣ କଲେ? ସେ କିପରି ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଅବସ୍ଥା ପାଇଲେ ଓ ରହିଲେ? ସେଉଁଠି ନାରୀମାନେ କଣ ଦେଖନ୍ତି କି କହନ୍ତି, କି କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ଅଛନ୍ତି, ମୋତେ କହ। ଶୁଣ, ମୁଁ ସବୁ କିଛି ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ଯେପରି ଦେଖିଛି; ଲୀଳାଙ୍କ ଖେଳର କଥା, ଯାହା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ସମାପ୍ତ। ପଦ୍ମ ଭଳି ତାଳାବର ସ୍ୱାମୀ, ସେ ଏହି ମାୟାକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥାନ୍ତି; ଏପରି ନିଜ ଗୃହରେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜଗତକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମାୟାର ଯୁଦ୍ଧ; ଏହି ଲୋକ ମାୟାର ଜନ୍ମ; ଏହି ଜଗତରେ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ହେଉଛି ମୂହର ସ୍ୱରୂପ। ଏହି ମୂହ ଅନୁକ୍ରମରେ, ଲୀଳାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅବସ୍ଥିତ; ତୁମେ ଓ ସେ, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ସ୍ୱପ୍ନ ମାତ୍ର। ଏହିପରି, ଏହି ପତି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ; ଜଗତର ଚମକ ଏହି ସଂସାରରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି କଥା ହେଉଛି। ଏହି ଅର୍ଥକୁ ବୁଝିବା ଦରକାର, ଦୃଶ୍ୟର ଅର୍ଥ ତ୍ୟାଗ; ସେ ଯେପରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି, ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ସିଦ୍ଧ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱରେ ନିବିଡ଼, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା; ଆମେ ଏଠି ଏକାନ୍ତରେ ସଫଳ, ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତର ସ୍ୱରୂପରେ ନିବିଡ଼, ପରମ ଚେତନାର ମଣ୍ଡଳରେ ରାଣୀ ରହନ୍ତି, ମନୋହର ହାସ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଖେଳେ, ସେ ତାଜା ଯୌବନରେ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ ଗମ୍ଭୀର, କଥା ମଧୁର ଓ ଉତ୍ତମ।