ଏହିପରି କଥା ଘଟିଲା: ଯେତେବେଳେ ଲୀଳା ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ନେଇ ଭୟରେ ଅତିମାନବିକ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଶସ୍ୟକାଣ୍ଡ କାଟିଦେଇ ନମାଇଦିଆ ଲତା ପରି ସେ ଅଚେତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଭିଦୁରଥଙ୍କ ଦୁଇଟି ଘୁଡ଼ି ଛେଦିଦିଆଯିବା ସତ୍ୱେ ସେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ପଡିଗଲେ, ମୂଳ ଛେଦିଦିଆ ଗଛ ପରି। ତାଙ୍କ ପଡିବା ସମୟରେ ସାରଥି ତାଙ୍କୁ ରଥରେ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ଘୋଡ଼ା ତାଙ୍କ ଗଳାକୁ ଆଘାତ କଲା। ତାଙ୍କ ଗଳା ଅଧା କଟାଯିବା ସତ୍ୱେ, ଘୋଡ଼ା ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲା, ଏବଂ ସେ ରଥସହିତ ରାଜପାଳିସ୍ରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗୋଲାପରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଘର ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠି ସେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ମଦରେ ମତ୍ତ ମକାର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଉପରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବା ନଥିବାପରି। ତାଙ୍କ ଦେହ ମୁଣ୍ଡର ଆଘାତରୁ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିନ, ପୋଷାକ ଲାଲ ଦାଗରେ ଲପଟାଇଥିଲା; ସାରଥି ତାଙ୍କୁ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଛାଡ଼ି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଉଲଙ୍ଘି ମୃତ୍ୟୁ ଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଶେଇପଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେଶରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, "ରାଜା ମାରାଗଲେ, ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ!" ଏହି ସୂଚନାରେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହେଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ; ସେଇ ସହର ଜାହାଁ ନାରୀମାନେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଏକ ଭୟଭୀତ ଦୁର୍ଗରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଲୋକେ ପଳାଇବା ସମୟରେ ରାସ୍ତା ମାନେ କାନ୍ଦନ ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା, ନାରୀମାନେ ଛିନି ନେଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ସାହ ଓ ଲୁଟ ରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲା। ବିଦେଶୀ ସେନା ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସହର ଶାସକ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଚର, ଓ ଦୂତ ବିନା ଶୂନ୍ୟ ହେଇଗଲା। ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ଧ୍ୱନି, ଧନ ରଖାଯାଇଥିବା ପେଟି ଖୋଲିବା ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଏହି ସହରକୁ ଭରିଦେଲା; ସେମାନେ ଅନେକ ଚୋରା ଅମୂଲ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ରାଜପାଳିସ୍ ମଞ୍ଚରେ ମୃତଦେହ ର ଆନ୍ତ୍ର ଛୁରି ଦ୍ୱାରା ବାହାର ହୋଇ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ଶ୍ୱାନଭୋଜୀ ମୃତଦେହ ରାଜପୁରୀ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଜନସାଧାରଣ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୋଜନ ଘରୁ ଚୋରାଯାଉଥିଲା, ଶିଶୁମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଧନ ଭରା ଚୋରମାନଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ଚକ୍କି ହେଉଥିଲା। ଅନ୍ତଃପୁର ଯୁବତୀମାନେ ଅଜଣା ଲୋକଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ଚୁଲି ଖୋଲିଯାଇଥିଲେ, ରାସ୍ତା ଉପରେ ଚୋରମାନଙ୍କ ହାତରୁ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି ଓ ମୁକୁତ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଭୃତ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଅପରିଚିତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଟକ୍କର ଖାଉଥିଲେ, ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନୂତନ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିଲେ। ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ଦଢ଼ି ଦେଇ ନୂତନ ରାଜଧାନୀ ତିଆରି କରୁଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟମଣ୍ଡଳ କୌଁଆ, ବାଟି, ଝରୋକାରୁ ଖସିପଡ଼ି ଥିଲେ। ଏହି ସହର ଶତାଧିକ ବିଜୟ ଗୀତରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା, ସେନା ଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ଦଳରେ ଆବୃତ, ସାଗର ପରି ଅଚଳ ହେଇ ଦଢ଼ି ରହିଲା। ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟମଣ୍ଡଳ ଗ୍ରାମ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ପଡ଼ୋସ ଦେଶରେ ଲୁଟ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାସ୍ତା ଚୋରି ଓ କଠୋର କଥାରେ ଅଟକି ଗଲା, ଦିନର ତାପ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅଧିକ ହେଇଗଲା, ସେମାନେ ମଣି ମୁକୁତ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ମୃତ ନିଜସ୍ୱଙ୍କୁ ନେଇ କାନ୍ଦନ ଧ୍ୱନି, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀଙ୍କ ଭାରୀ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଧ୍ୱନି ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ସହରରେ ଢୋଳ ମାଡ଼ାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା: "ବିଜୟ ହେଉ, ସିନ୍ଧୁଦେବଙ୍କୁ, ଏକଛତ୍ର ରାଜ୍ୟର ସାମ୍ରାଟ୍!" ସିନ୍ଧୁ ତାଙ୍କ ଗଳା ଉଁଚ କରି, ଏମିତି ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ନୂତନ ମନୁ ଯୁଗାନ୍ତରେ ନୂତନ ଜନମାନେ ତିଆରି କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ତାପରେ ଦଶ ଦିଗରୁ ଲୋକମାନେ ସିନ୍ଧୁର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଶାଳାରୁ ଧନ ଧାରା ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ନିୟମ, ଚିହ୍ନ, ଓ ଆଦେଶ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ। ଅତି ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ଦେଶ ଓ ସହରରେ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ସମ୍ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ଆସିଗଲା, ଯେପରି ଯମ ଦ୍ୱାରା ଶାସନ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦେଶର ସମସ୍ତ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲା, ଯେପରି ବିପଦର ବାତାସ ଶମିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ସବୁ କିଛି ନିଜ ଗତିକୁ ଫେରିଯାଏ। ଦଶ ଦିଗର ଶୋଭାରେ ଏହି ଦେଶ ଶୀଘ୍ର ମୃଦୁ ହେଲା, ଯେପରି ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଉଠିବା ପରେ କ୍ଷୀରସାଗର ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ବାତାସ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ସିନ୍ଧୁ ରାଜ୍ୟର ନାରୀମାନଙ୍କର କେଶ ଓ ମୁଖକୁ ହଲାଇଦେଉଥିଲା; ସବୁଠି ଅସୁଭ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଲୀଳା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ କହିଲେ, ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାୟ ନିର୍ଜୀବ ପତିକୁ ଦେଖି: "ଏଠି ମୋର ପତି, ହେ ଅମ୍ବିକା, ଦେହ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ଲୀଳା ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ନିଜେ ମୃତ ପରି ଦଢ଼ି ଅଛି। ଏହି ଦେହ ସହିତ, ଏହି ବୀରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଯିବା ଉଚିତ; ମୋତେ କୁହ, ହେ ଅମ୍ବିକା, କିପରି ଆମେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଯିବା ଉଚିତ?" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ଏପରି ବଡ଼ କାମ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ—ଯୁଦ୍ଧ, ଦେଶ ର ଅସ୍ଥିରତା—ଏହା ଘଟୁଛି, ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି, କିମ୍ବା ଘୋଷିତ ହେଉଛି, ଏହାର ଅଦ୍ଭୁତ ଆରମ୍ଭ ଦେଖିବାକୁ ବିଶେଷ ସମୟ ଲାଗେ। କିଛି ହେଉନାହିଁ, ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ସବୁ ସ୍୵ପ୍ନ ସ୍ୱଭାବର। ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ, ମୃତଦେହ ପାଖରେ, ସେଉଁଠି ଏହି ପୃଥିବୀ ରାଜ୍ୟ ତୁମ ପତିଙ୍କ ଜୀବନର ଆଧିନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।