ସଂଧ୍ୟା ସମୟର ଲାଲ ଆଲୋକରେ ତୀବ୍ର ରୂପ ନେଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର, ସିଧ୍ଧଗଣ ଓ ଶବ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ମଣିମାଳା, ବିଛିତ ସାପର ଚମଡ଼ ଓ ରଶ୍ମି ମିଶିଥିବା ଶୂନ୍ୟ ଚିତ୍ରା ରେ ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର ବିଛି ଥିଲା। ତାଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲତା ପତାକା ରେ ଉଡୁଥିଲା, ଯାହା ଜଙ୍ଗା ଉପରେ ଆର୍ଚ୍ଚ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ହାତ ଓ ଚରଣ ଭୂମିରେ ବିଛି ଥିଲା, ତାହା ଅଗ୍ନି ମାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଳ ର ତୀର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଅସ୍ତ୍ର ର ଚମକ ଦେଇ ଅନ୍ଧାର ଘାସ ଦିଆଯାଉଥିବା ଭୂମି, ଚାଲିବା ବାଳୁ ଓ ଭାଗି ଯାଇଥିବା ତରୂର ଖଣ୍ଡ ମିଶିଥିଲା; ହାତ ର ଶୃଙ୍ଖଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଭୟଙ୍କର ଓ ପ୍ରମାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ଅଶୋକ ଫୁଲ ର ଶାକର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର ର ଘଷଣା ର ଅଗ୍ନି ଦେଇ ଜ୍ୱଳିଥିଲା; ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ରେ ମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ସିଧ୍ଧ ମୁଖ୍ୟ ଭୟରେ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ। ସୁନା ର ଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଶୋଭିତ; ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ତୀର, ତଳ, ଚକ୍ର, ଶୁଳ, ଗଦା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ସେନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଦୁଇ ପକ୍ଷର କେବଳ କିଛି ସେନା ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ। ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା, ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା, ମୃତ, ନଷ୍ଟ, ବିଛିତ ଓ ପଳାଇ ଯାଉଥିବା ଲୋକମାନେ; ଶବ ଦେହ ର ପାହାଡ଼, ରକ୍ତ ର ନଦୀ ଦେଇ କ୍ଷେତ୍ର ମୂଳ ଭାଗ ର ମାଟି ଭସିଯାଉଥିଲା। ଏହି ରକ୍ତ ର ନଦୀ ର ଭାର ବୋଇ, ଶବ ଦେହ ର ପାହାଡ଼ ଭସିଯାଉଥିଲା; ତୀର, ଶୁଳ, ତଳ, ତଥା ବଡ଼ ପଥର ଦେଇ ଭୂମି ଭରିଯାଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ରେ ମୁଣ୍ଡ ହିନ୍ନ ଦେହ ବିଛି ଥିଲା, ଶୂର ବିର ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଚିରି ଦିଅଯାଇଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ଭେଟାଳ ଦଳ ର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଦେଇ ତାଳ ନୃତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଶୂନ୍ୟ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ରେ, ଦୁଇ ଜଣେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି—ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗ ରଥ ଉପରେ ଚଳିବା ସମୟରେ ଦେବତା ଚିହ୍ନ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଚାରିପାଖରେ ହଜାର ହଜାର ଯୋଧା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଚକ୍ର, ତଳ, ଗଦା, ଶୁଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସଜିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ବିଶାଳ କ୍ଷେତ୍ର ରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୂମିଯାଉଥିଲେ, ଯୋଧା ର କ୍ରନ୍ଦନ ଓ ବଡ଼ ଚକ୍ର ର ଘର୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ, ମୃତ ଓ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ମାନେ ମିଶିଥିଲେ। ସେମାନେ ମଦିରାପାନୀ ହାତୀ ଭଳି ହସି ରକ୍ତ ର ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ; ରଥ ର ଚକ୍ର ଲାଲ ଜଳ ରେ ଭିଜି ଥିଲା, କେଶ ଓ ଅନ୍ତ୍ର ରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ରଥ ଚକ୍ର ର ଶକ୍ତି ଦେଇ ମଦିରାପାନୀ ହାତୀ ତଳି ଯାଉଥିଲେ, ମଣି ର ଝିଙ୍କା ଓ ଶୋଭିତ ଯୋକ ର ଚଟା ଶବ୍ଦ ଦେଇ ତଳି ଯାଉଥିଲା। ପତାକା ର ଫଡ଼ା ହାଲି ଦେଇ ଉଚ୍ଚ ଝିଙ୍କା ଶବ୍ଦ ହୋଇଥିଲା, ଅନେକ ବଡ଼ ଶୂର ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଭୟଭୀତ ଯୋଧା ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଭାରି ଅସ୍ତ୍ର—ତୀର, ଶୁଳ, ଧନୁ, ତଳ, ଶୁଳ, ତୀର, ଚମକୁଥିବା ଚକ୍ର ଦେଇ ଭରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ, ଦୁଇ ଜଣେ ମହାବଳୀ, ବିଶାଳ ଘେରା ମଧ୍ୟରେ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ମୁହାଁମୁହି ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ର ମେଘ ଭଳି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହୋଇ। ତୀର ବର୍ଷା କରିବାରେ ହାତ ମଜବୁତ ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ଉଚ୍ଚ ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ମଦିରାପାନୀ ମେଘ ଭଳି। ଏହି ଦୁଇ ସିଂହ ସମାନ ଯୋଧା ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ସମୟରେ, ତୀର ତଳ ଓ ଗଦା ଭଳି ଆକାଶ ରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଯାଉଥିଲା। କିଛି ତୀର ତଳ ଭଳି, କିଛି ମୁସଳ ଓ ଗଦା ଭଳି; କିଛି ଚକ୍ର ର ଧାର ଭଳି, କିଛି କୁଟାର ର ମୁଖ ଭଳି। କିଛି ତୀର ଶୁଳ ର ଧାର ଭଳି, କିଛି ତୀର ଚାକୁ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ; କିଛି ଶୁଳ ର ମୁଖ ଭଳି, କିଛି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି। କିଛି ତୀର ସିଂହ ମୁଖ ଭଳି, କିଛି ତ୍ରିଶୂଳ ଭଳି; କିଛି ତୀର ତ୍ରିମୁଖ ଭଳି, ବଡ଼ ପଥର ଭଳି। ପଥର ମୁଖ ତୀର ବିନାଶ ର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପଥର ବର୍ଷା ଭଳି ଉଡୁଥିଲା; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଚିତ୍ତ ଉଲଟି ଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଦୁଇ ଯୋଧା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଳୟ ସମୁଦ୍ର ର ଉତ୍ତୋଳନ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ରାଜା, ସମୁଦ୍ର ର ଶ୍ରୋତ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନ ରେ ପହଁଚି, କ୍ରୋଧ ରେ ଦିନ ମଧ୍ୟାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଜ୍ୱଳିଥିଲେ। ସେ ଧନୁ ଉଠାଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ରେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ପ୍ରଳୟ ବାୟୁ ଦେବତା ର ପାହାଡ଼ ରେ ଘର୍ଷଣ କରିଥିଲା। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତୀର ବର୍ଷା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତୀର କୁଇଭର ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ର କିରଣ ଭଳି ଭରିଥିଲା। ଧନୁ ର ତାଣ ଦେଇ ଏକ ମହା ତୀର ଉପଜାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଉଡୁଥିବା ସମୟରେ ହଜାର ଓ ଲକ୍ଷ ତୀର ଆକାଶ ରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ସମୁଦ୍ର ର ଶକ୍ତି ଓ ତ୍ୱରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ର ଚମକ, ଓ ବିଷ୍ଣୁ ର ଧନୁ ର ଶକ୍ତି ଦୁଇ ଯୋଧା ରେ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ତୀର ମୁସଳା ଭଳି, ଗଦା ର ଆକୃତି ଦେଇ; ଏହି ତୀର ର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଦେଇ ଆକାଶ ରେ ପ୍ରଳୟ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭରିଯାଉଥିଲା। ସୁନା ମୁହା ତୀର ଆକାଶ ରେ ଚମକୁଥିଲା, ମିଶି ଯାଉଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ର ଝଡ଼ ଦେଇ, ଯେପରି ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ତାରା ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଅଳିଯାଉଥିଲା। ବିଦୁରଥ ରୁ ତୀର ର ଧାରା ଅବିରତ ଭାବେ ଝଡ଼ ଭଳି ଆସୁଥିଲା, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ର ଝଡ଼ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ର କିରଣ। ତୀବ୍ର ବାୟୁ ଦେଇ ବଡ଼ ଗଛ ରୁ ଫୁଲ ଭଳି ଉଡୁଥିଲା, କିମ୍ବା ତାପି ଲୋହା ରୁ ଉଡୁଥିବା ଚିଙ୍ଗା ଭଳି। ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଝଡ଼, ଜଳପ୍ରପାତ ର ଝଡ଼ ବିନା, ମହାନଗର ର ଅଗ୍ନି ର ଚିଙ୍ଗା ଭଳି। ଦୁଇ ଧନୁ ର ଉଚ୍ଚ ଟିକି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଇ ସେନା ନିରବ ହୋଇ ଦାଉଥିଲେ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ନିଃସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇ ଦେଖୁଥିଲା। ଆକାଶ ରେ ତୀର ର ବିନାଶ ଝଡ଼ ଗଙ୍ଗା ର ପ୍ରବାହ ଭଳି ସମୁଦ୍ର ରେ ଲିନ ହେଉଥିଲା, ଯକ୍ଷ ର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଦେଇ। ଧନୁ ର ମେଘ ରୁ ଅବିରତ ସୁନା ମୁହା ତୀର ବର୍ଷା ହୋଇଥିଲା, ମୃତ ଲୋକ ର ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ସହିତ, ତ୍ରାସ ର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଭଳି ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏହି ତୀର ର ନଦୀ ଯୁଦ୍ଧ ନଗର ର ମହିଳା ଜନାଳା ରୁ ଦେଖି, ହସି ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ ଏହି ତୀର ର ଭାର ଦେଖି, ପତି ର ଜୟ ଆଶା କରି, ପଦ୍ମ ମୁହ ରେ ହସି ଫୁଲି, କହିଲେ: "ଜୟ ହେ ଦେବୀ!