ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେୱାଳ ଉପରେ ଝରଣାରୁ ସୁନା ମଲ୍ଲିକା ନମାନା ପଡ଼ୁଥିଲା, ଲାଲ ମୁଙ୍ଗାର ସୁନ୍ଦର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକୁ ମୁକ୍ତାର ଝିଙ୍କି ଶବ୍ଦରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଓ ପାତଳା, ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ଦୌଡ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପାଦ ଗତି ଏମିତି ଜନେଇ ଦେଉଥିଲା ଯେ, ସେମାନେ ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଧଳି ପଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଏମିତି ଚାଲିଥିଲେ ଯେ, ପବନ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇପାରିନଥିଲା, ସେମାନେ ପଛ ଅଂଶକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଆକାଶକୁ ଶୋଷି ନେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯାକ-ପୁଛା ଚାମରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଜଗମଗ କରୁଥିଲେ, ଏଉଁଠି ଅଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହେହେଲ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲା। ହଠାତ୍ ଏଠାରେ ବଜ୍ରପାତ ଭଳି ଏକ ଢୋଲର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯାହା ପାହାଡ଼ ଦେୱାଳକୁ ଘର୍ଷି ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି ପ୍ରସାର କରୁଥିଲା। ମଦୋନ୍ମତ ସେନାନୀମାନଙ୍କର କୋଳାହଳ, ଘଣ୍ଟିର ଝିଙ୍କି, ଅସ୍ତ୍ରର ଘର୍ଷଣ ଏସବୁ ଶବ୍ଦରେ ଉପସ୍ଥିତି ଭରିଯାଇଥିଲା। ଧନୁର ଚିର୍ର ଶବ୍ଦ, ବାଣର ଶିସିର ଗୀତ, ଓ ଅଙ୍ଗରକ୍ଷାର ଘର୍ଷଣ ଏଉଁ ରଣଭୂମିକୁ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଭରିଦେଇଥିଲା। ଦହୁଚିଁ ଅଗ୍ନିର ଧ୍ୱନି, ବିପନ୍ନମାନେ ଚିତ୍କାର, ବୀରମାନଙ୍କର ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଜୟଧ୍ୱନି, ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଅନ୍ତ୍ୟାର ହୃଦୟକମ୍ପୀ ଅନୁରଣନରେ ରଣକ୍ଷେତ୍ର ଉତ୍ତାଳିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଭୟାନକ ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଭରିଦେଲା, ଯେପରି ଶିଳା ଛେଦି ତିନି ଲୋକକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ମାସ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ତାହାର ଧୂଳି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆକାଶକୁ ଉଠାଇ ଦେଲା। ସେଠି ମହାନଗର ଗର୍ଭରେ ଆବୃତ ହେବା ପରି ହେଲା, ଅନ୍ଧକାର ତରୁଣ ଅବିଦ୍ୟା ପରି ଘନ ହେଉଥିଲା। କେଉଁଠି ଦୀପମାଳିକା ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ଦିନରେ ତାରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରି; ରାତିର ଭୂତପିଶାଚମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ। ସେଇ ଦୁଇ ଦେବୀକୁ ଏହି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ କମ୍ପିଉଥିଲା, ଦେବୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦାନରେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ବିଶାଳ ହୋଇଥିଲା। ଘରେ ଅସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ତାଳ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଏହା ଏକ ଏକା ଶାଗରରେ ଅଗ୍ନିର ଧ୍ୱନି ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ରାଜା ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ବାଣରେ ଆକର୍ଷି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଏକା ଶାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି ଶତ୍ରୁମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୁଣର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ମେଘ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବାଣମାଳା ଏକ ନୌକା ଭଳି ରୂପ ନେଲା। ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅସ୍ତ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକିଉଠିଲା। ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଗର୍ମ ଅଗ୍ନିର ତରଚିର ଭଳି ଜ୍ୱାଳାମୟ ହୋଇ ଘୂରୁଥିଲେ; ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମେଘ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ବାଣର ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। କ୍ରୂର ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଗୃଧ୍ର ପରି ବୀରମାନଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; କିଛି ଆକାଶରେ ଅସ୍ତ୍ରର ଘର୍ଷଣରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁଥିଲେ। ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ୱାଳା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୃତ ଭାବେ ଦୂର କରିଦେଲା; ସମସ୍ତ ସେନା ନୂଆ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋମରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହମାନେ ନୃତ୍ୟ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଉଠିଯାଉଥିଲେ; ଦାନବୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଧୋଖା ଉପରେ ଉଚ୍ଚ କଣ୍ଠରେ ଗାଇଉଥିଲେ। ହାତୀ ସେନା ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ ଏକାପରେ ଏକା ଧକ୍କା ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ତ୍ରୁମ୍ପେଟିଂ ଶବ୍ଦ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା; ମଦ ଭରିଥିବା ନଦୀମାନେ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ପଥର ଭାସି ନେଉଥିଲେ। ରଥଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଳର ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ପରି ଭୂମିକୁ ଖସିଯାଉଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ପର୍ବତରୁ ରକ୍ତ ନଦୀ ବହୁଥିଲା, ମୃତ ଦେହ ଝରିଯାଉଥିଲା। ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ଧୂଳି ମେଘ ଅସ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧ ଶବ୍ଦ ମୃତ୍ୟୁର ନିଶ୍ଚିତତାରେ ଭୟ ଆଣିଥିଲା। ସେଠି କେବଳ ଅସମ୍ବିଧାନ ଯୁଦ୍ଧ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା, ତଳେ ତଳେ ତରଙ୍ଗରେ ଚାକୁ ଚାଲିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆକାଶ ମେଘ ଅଚଳ ରହିଲା। ସେନାମାନଙ୍କ ଘର୍ଷଣ ଶବ୍ଦ ଶବବାହନ ଝାଙ୍କାର ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ବାଣର ଘର୍ଷଣ ଝରିପଡ଼ୁଥିଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରର ମିଳନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲା; ରାତିରେ ସବୁ କିଛି ଶୟନ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏହି ଭୟାନକ ତୁଳିନା ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଜ୍ଞାନ ଦେବୀ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ମଜା କରି କଥା କହିଲେ, "ଦେବୀ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ସ୍ୱାମୀ କାହିଁକି ନ ଜିତିବେ, ନ ହାରିବେ? ତୁମେ ମୋତେ କୁହ, ଯେଉଁଠି ହାତୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି।" "ବହୁଦିନ ହେଲା, ଏଇ ରାଜା ଵିଦୁରଥେ ମୋତେ ପୂଜିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାରେ ଜିତିବା ପାଇଁ ନୁହଁନ୍ତି। ତେଣୁ, କେବଳ ସେ ଜିତିଛନ୍ତି; ଵିଦୁରଥେ ଜିତିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏହି ଜ୍ଞାନ, ଏହି ଅନ୍ତଃଚେତନା ସମସ୍ତ କିଛି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ।" "ସେ ମୋତେ ଯେଉଁ କାମ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର କରିଥିଲି। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ମୁଁ ସେହିଁ ପରି ଫଳ ଦେଉଛି। ମୁଁ ନିଜେ କିଛି କରେନି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ନିଜେ ତାପ ଦେଉନଥିବା ପରି; ସେ ମୋତେ ମାନ୍ୟ କରିଥିଲେ, 'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ମିଳୁ।'" "ପ୍ରତିମା ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରିଥିଲେ; ଵିଦୁରଥେ ଏହି ବିଷୟ ବିଚାର କରିନଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲି। ଏବଂ ଏହା ସହିତ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲି ଯେ, ମୁଁ ମୁକ୍ତି ପାଇବି; ତେଣୁ, ଵିଦୁରଥେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଏହି ଦେହ ଲାଭ କରିଥିଲେ।" "ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଯୁବକୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ; ଏହି ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ହେଉଛନ୍ତି ସିନ୍ଧୁ ନାମକ ରାଜା; ସେ ତାଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ସିଂହାସନରେ ବଧ କରି ବିଜୟୀ ହେବେ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବେ।" ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକାର ମେଘ ବଳିର ସେନା ପରି ଚାଲିଗଲା; ନିର୍ଜୀବ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିଲା, ସାନ୍ଧ୍ୟାରେ ଆକାଶରେ ତାରା ଦେଖାଦେଲା।