ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁଁ ଏହି ଧ୍ୟାନରେ ଜାଗୃତ ହୋଇ ରହିଲି, ତାହା ପରେ ନିଜ ସ୍ୱ-ଚେତନାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନିଜ ଚେତନାରେ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ଅନୁସାରେ ଫଳ ମିଳେ। କଠିନ ତପସ୍ୟା ହେଉ କି ଦେବତାର ଉପାସନା, ଅବିନାଶୀ ଚେତନା ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି ମନ୍ୟ ମନ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ଆକାଶ ନିଜର ଫଳ ବର୍ଷା କରେ। ନିଜ ଚେତନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି ଫଳ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଯଥେଚ୍ଛା କାର୍ଯ୍ୟ କର, କାରଣ ଏହିପରି ମାର୍ଗରେ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ମିଳିଯାଏ। ଏହି ଚେତନାର ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ସର୍ବତ୍ର ବିଦ୍ୟମାନ ଆତ୍ମା, ସେଇ ଚିନ୍ତା କରେ, ଉଦ୍ୟମ କରେ, ନିଜ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରେ ଓ ନିଜ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଅନୁଭବ କରେ। କିଛି ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ କି ନୁହେଁ, ଏହା ବିଚାର କରି, ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତୁକୁ ଚିହ୍ନି ଏହାରେ ବସ କର। ଏହି ସମୟରେ, ଘର ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ରାଜା ବିଦୁରଥ କ୍ରୋଧରେ ଘର ଛାଡିଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଗଳାରେ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ବିଜୟ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେନାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖି, ଯୋଧ୍ୟାଙ୍କର ବୀରତା ଅବଲୋକନ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଡ଼ିଲେ। ଏହି ରଥ ଏକ ଦେବମନ୍ଦିର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ମୁକ୍ତା ଓ ମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଧ୍ୱଜାର ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ଢାକା, ଦେବ ରଥ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଚାନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ଦେଖିବାକୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ସୁନା ଶାଖା ଓ ଲାଲ କୋରାଲର ଶୋଭା ସହିତ ମୁକ୍ତାର ଝୁଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା। ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଧଳା ଓ ସୁକୁମାର, ଶୀଘ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏହି ରଥକୁ ତାଣୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଗତି ତଳ ଚାଲିଥିବା ପାନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଉଁଠି ଘୋଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ପଛେଇ ଦେଉଥିଲେ, ଆକାଶକୁ ପିଇଯାଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ରଥ ଏଠି ଆଠଟି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ହିନ୍ହିନାଟି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲା। ତାପରେ ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ମେଘ ପରି ଭୟଙ୍କର ଢୋଳର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ପାହାଡ଼ର ଦେଉଳ ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା। ମଦୋନ୍ମତ ସେନାର ଉଚ୍ଚ ହୁଙ୍କାର, ଘଣ୍ଟିର ଝୁଙ୍କାର, ଅସ୍ତ୍ରର ଟକ୍କର ଏହାକୁ ଆଉ ଭୟଙ୍କର କରିଦେଲା। ଧନୁଷର ଟଣା ଶବ୍ଦ, ବାଣର ଶିସିରଣି, କବଚର ଧ୍ୱନି ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଉ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଦେଲା। ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଟକ୍କର, ଆତଙ୍କିତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର, ବୀରମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର, ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର କ୍ଲେଶ ଏହି ସବୁ ମିଶି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶିତ ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଭରିଦେଲା, ଦଶ ଦିଗ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ତାପରେ ଏକ ତୀବ୍ର ଧୂଳିମେଘ ଉଠିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଅଟକାଇଦେଲା, ତାହାର ଅନ୍ଧକାର ପୃଥିବୀକୁ ଆକାଶ ଦିଗରେ ଉଠାଇଦେଲା। ସେଇ ମହାନଗର ଗର୍ଭରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା, ଅନ୍ଧକାର ଅଜ୍ଞାନର ପରି ଦୀର୍ଘ ହେଉଥିଲା। କେଉଁଠି ଦୀପମାଳିକା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା, ଦିନେ ତାରା ମିଶିଯାଏ ପରି; ରାତିର ଦୂତମାନେ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମ ଦେଖି ସେଇ ଦୁଇ ଦେବୀକନ୍ୟା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା। ଘର ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ତ୍ରର ଗୁଞ୍ଜନ ଉଠିଲା, ଏକ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଆଗ୍ନିକଣ୍ଡ ପରି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା। ରାଜା ବାଣମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରି, ତାଙ୍କର ପକ୍ଷ ପାଖରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଏକ ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି ଶତ୍ରୁ ଦଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାପରେ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ମେଘର ପରି ଆକାଶ ଚାଲିଗଲା ବାଣର ଦଳ ଏକ ନୌକା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ପରି, ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ୍ରର ଚମକ ମିଷ୍ଟିର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାମାନ ହେଉଥିଲା। ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଅଗ୍ନି ଦୀପ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହୋଇ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲେ, ସେନାର ମେଘ ଗର୍ଜନା କରି ବାଣର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। କ୍ରୁର ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଗୃଧ୍ର ପରି ବୀରମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; କେହି କେହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପଡ଼ୁଥିଲେ। ଅନ୍ଧକାର ଶୀଘ୍ର ହଟିଯାଉଥିଲା, ଅସ୍ତ୍ରର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦଳ ନବଯୁବତୀଙ୍କ କେଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହମାନେ ନୃତ୍ୟରେ ଉଠିଯାଉଥିଲେ; ଦେମନୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଧୋକା ଗାଇଉଥିଲେ। ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀମାନେ ଏକାଉଠି ଗଜ୍ଜନା କରୁଥିଲେ; ମଦ ନଦୀମାନେ ପାଥର ଆକାଶରେ ଛାଡ଼ି ନେଉଥିଲେ। ରଥମାନେ ଜଙ୍ଗଲର ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପଡ଼ୁଥିଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ପର୍ବତରୁ ରକ୍ତ ନଦୀ ବହୁଥିଲା, ମୃତଦେହ ଝଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ଧୂଳି ମେଘ ରକ୍ତରେ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଅସ୍ତ୍ରର ଅଗ୍ନି ତାହାକୁ ଦମନ କରୁଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧର ଏହି ଶବ୍ଦ ମୃତ୍ୟୁର ନିଶ୍ଚିତତା ସହ ଭୟ ଦେଉଥିଲା। ଏଠି ଏକ ଅନ୍ୟଥା ଆକଳନ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା, ତରଙ୍ଗିତ ତଳୱାରରେ ଯୁଦ୍ଧ ଧ୍ୱନି ଉଠି ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆକାଶର ମେଘ ଅଚଳ ରହିଥିଲେ। ସେନାର ଟକ୍କର ଶବ୍ଦ ଶବବାହନର ଧ୍ୱନି ପରି ଥିଲା, ବାଣର ଝଡ଼ ପରି ଝରିପଡ଼ୁଥିଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଟକ୍କର ତିକ୍ତ ଶବ୍ଦ ଦେଉଥିଲା; ଏହି ରାତିରେ ସବୁ କିଛି ନିଦ୍ରା ପରି ଅନ୍ଧକାର ରହିଗଲା। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଜ୍ଞାନ ଦେବୀ ହସି ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଦେବୀ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ସ୍ୱାମୀ ନ କି ଜିତୁଛନ୍ତି, ନ କି ହାରୁଛନ୍ତି? ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଯେଉଁଠି ହାତୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ତୁମେ ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛ, ତଥାପି ମୋତେ କହ।" ଏବେ ଦେବୀ କହିଲେ—"ଏହି ରାଜା ବିଦୁରଥ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୋ ଉପାସନା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବିଦୁରଥ ବିଜୟ ପାଇଁ ମୋତେ ପୂଜା କରିନାହାନ୍ତି।