ଗଛର ଅଂଶଗୁଡିକ ଯେମିତି ତାହାର ଆକୃତିକୁ ସ୍ଥିର କରିଥାଏ, ସେହିପରି ଅନୁଭୂତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ତୁମ ନିଜ ଆତ୍ମା ସହ ଅଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ଅନୁକ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହା ଶୂନ୍ୟ ଓ ଏହି 'ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ' ଶବ୍ଦର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହା ନ ସତ୍ୟ, ନ ଅସତ୍ୟ—ଏହା ରସିରେ ସାପର ଭ୍ରମ ଭଳି; ଯାହା ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେହି ତପାସା ପରେ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଉଚ୍ଚତମ କାରଣକୁ ଜାଣିଲେ, ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି ମିଳେ; ଏହି ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା, ଜୀବନର ଆସ୍ତିତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏହି ଜଗତ, ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଯେହେଁତୁ, ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଜୀବାଣୁକୁ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଦେଇ ରଙ୍ଗାଇ ଦିଏ। ଏହି ଅନୁଭୂତିଗୁଡିକ, କିଛି ପୂର୍ବ ଅନୁଭୂତିରୁ, କିଛି ଅପୂର୍ବ, କିଛି ସମାନ ଓ କିଛି ଅସମାନ। କେବେ କେବେ, କେଉଁଠି କେଉଁଠି, ସେଇ ଅନୁଭୂତିଗୁଡିକ ସମାନ ଓ କେବେ ଅସମାନ ହୁଏ; ଜୀବର ଆକାଶରେ, ଅନୁଭୂତି ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ଗତି କରେ। ଏହି ପରିବାର, ଏହି ପ୍ରଥା, ଏହି ଜନ୍ମ, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡିକ—ସେମାନେ ତୁମ ଚିତ୍ତର ରାଜ୍ୟରେ ତୁମ ଉପଦେଷ୍ଟା ଓ ପ୍ରଜା ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ଆତ୍ମାରେ ବସି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ଷେତ୍ର-କାଳର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅପ୍ରଭାବିତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଚେତନାର ଆଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ରାଜସ୍ୱ ଆକାଶର ଦର୍ପଣରେ ଯେପରି ଚିତ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଦ୍ଧ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ସେହିପରି ଚେତନାର ଆଲୋକରେ ସତ୍ୟର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ତୁମ ଆଚରଣ, ଚରିତ୍ର, ବଂଶ ଓ ଆକୃତି—ଏଭଳି ଚେତନାର ଖେଳରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ତୁମେ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଜ୍ଞାନର ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି, ଯେଉଁଠି, ଯେପରି ଅଛି, ସେହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଜୀବର ଆକାଶରେ ଗତି କରି, ସ୍ୱୟଂ ଚମକି ଉଠେ; ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଚେତନାର ଦର୍ପଣରେ ଚିତ୍ର ଭଳି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି। ଏହି ତୁମେ, ମୁଁ ଆକାଶ, ଏହି ଜଗତ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସମସ୍ତ ଅଜନ୍ମା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ମଧୁରା, ଚେତନାର ଆକାଶ ବେଲ ଫଳର ଗଭୀର ଭଳି—ସେଥିରେ ଶାନ୍ତ ଓ ନିଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ। ତୁମ ବର୍ତ୍ତମାନ ପତି ବିଦୁରଥ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେ ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆଶ୍ରୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଏହି ଧ୍ୟାନର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅପନାଇବେ। ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଲୀଳା ନିଜ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ତ ହୋଇ, ମିଳିତ କର ଦେଇ, କହିଲେ—"ମା, ଏହି ଶୁଭ ଚେତନାକୁ ମୁଁ ସଦା ପୂଜା କରିଛି; ରାତିରେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେବୀ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଦେବତାରାଣୀ, ଯେପରି ଦେବୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ତୁମେ ମଧୁର ମୁଖ, ଦୟାରୁ ରୋଗୀଙ୍କୁ ଉଦାର କର, ମୋତେ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।" ଦେବୀ ଏହି ଭକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଲୀଳା ପ୍ରତି ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ—"ତୁମ ଅଟୁଟ ଓ ଦୀର୍ଘ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ନିଅ।" ଲୀଳା କହିଲେ—"ଯେତେବେଳେ ମୋ ପତି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିବେ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ତାଙ୍କ ସତୀ ଭଳି ଅବସ୍ଥିତ ରହିପାରିବି।" ଦେବୀ କହିଲେ—"ତୁମେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଅବିରତ ଭକ୍ତି କରିଛ; ଫୁଲ, ଧୂପ, ଶେବା ଦେଇ ମୋତେ ପୂଜିଛ; ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ।" ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରଦାନ ପରେ, ପ୍ରାସାଦରେ ଲୀଳାର ଏହି ଇଚ୍ଛା ଫୁଲିଉଠିଲା। ପୂର୍ବ ଲୀଳା, ମନର ଶଙ୍କା ସହ, ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଯେଉଁମାନେ ଏକାଗ୍ର ଓ ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ରଖନ୍ତି, ତୁମେ ଭଳି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱଭାବର, ସେମାନେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ ହୁଏ।" "ମା, ଏହି ଦେହ ସହିତ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଜଗତ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମକୁ କାହିଁକି ନେଇନାହିଁ?" ଦେବୀ କହିଲେ—"ମୁଁ କିଛି କରେନି; ଜୀବ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମ ସ୍ୱୟଂ ପୂରଣ କରେ।" "ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଚେତନାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ ମୁଁ ଚେତନାର ଶକ୍ତି, ଜୀବନ ତତ୍ତ୍ୱ।" "‘ମୁଁ’ର ଶକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ ନିଜ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ଦେଉଛି।" "ଯେତେବେଳେ ଜୀବର ଶକ୍ତି ଜାଗୃତ ହୋଇ ମୋତେ ପୂଜା କରେ, ଦେହ ଛାଡ଼ିବା ପରେ, ଦୀର୍ଘ କାଳ ମୁକ୍ତି ଅନୁଭୂତି କରେ—‘ମୁଁ ମୁକ୍ତ’।" "ଏହି ଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଗୃତ କରିଛି, ଶୁଦ୍ଧ ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛ।" "ଏହି ଭଳି ଦୀର୍ଘ କାଳ ମୁଁ ଜାଗୃତ ହେଲେ, ନିଜ ଚେତନା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।" "ଯେଉଁ ମାନେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ନିଜ ଚେତନାରେ ଶ୍ରମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଭାବରେ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।" "ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦେବତା ଯେଉଁ ଭଳି ହୁଏ, ଅବିନାଶୀ ଚେତନା ଏହି ଭଳି ଫଳ ଦେଉଛି, ଆକାଶ ଭଳି ଫଳ ତଳେ ପଡ଼ୁଛି।" "ନିଜ ଚେତନାର ଆଲୋକ ବ୍ୟତୀତ, କିଛି ଫଳ ଦେଇପାରେନି; ଏହିପରି, ଚାହିଁଲା ପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ତେବେ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳିଯିବ।" "ଚେତନାର ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆତ୍ମା, ସେଉଁଠି ଚିନ୍ତା କରେ, ଶ୍ରମ କରେ, ଲାଭ କରେ, ଏବଂ ଫଳ ଦେଉଛି; କି ଆନନ୍ଦଦାୟକ କି ନୁହେଁ, ଏହି ଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ଅନୁଭୂତିକୁ ଚିହ୍ନିବା ଓ ତାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବା ଉଚିତ।" ଏଉଁ ସମୟରେ ଲୀଳା ଓ ଦେବୀ ଗୃହରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ବିଦୁରଥ କଣ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ରାଗରେ ଗୃହ ଛାଡ଼ିଥିଲେ? ବିଦୁରଥ ଗୃହ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ଦଳରେ ଘିରା ହୋଇ, ଚାନ୍ଦ୍ର ଭଳି ତାରା ଦଳରେ ଘିରା ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଆମୋର ପିନ୍ଧି, ହାର ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ବିଜୟ ନାଦରେ ବାହାରିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦେବତାର ରାଜା। ଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ସେନାର ବିନ୍ୟାସ ଶୁଣି, ସୂର୍ୟବୀର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ରାଜା ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଏହି ରଥ ଭୂତମହଳ ଭଳି, ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବ୍ୟାନର ଦଳରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଦେବତାଙ୍କର ରଥ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।