ଏହି ସଂସାରରେ ଏମିତି ଏକ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ ଏବଂ ଏହାର ଉପରେ ଅବଲମ୍ବନ କରିଲେ, କୌଣସି ଦୁଃଖ ରହି ନଥାଏ—ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତୋଷର ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ, ଏହା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଜୀବନ। ଏପରି ଜୀବନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜୀବରେ ନାହିଁ; କାରଣ ଗଛ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ମନ କେବଳ ଚିନ୍ତାରେ ବଞ୍ଚି ନାହିଁ, ସେଠି ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଜୀବନ ଅଛି। ଏଠାରେ ଏମିତି ଲୋକମାନେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମମୟ ଜୀବନ ଜୀବନ୍ତି; ବାକୀ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଗଧା ପରି ଅବିବେକୀ। ଅବିବେକୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ଭାର, ରାଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଏକ ଭାର, ଅସ୍ଥିର ମନ ଏକ ଭାର, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶରୀର ମଧ୍ୟ ଏକ ଭାର। ମୂଢ଼ମାନେ ନିମିତ୍ତରେ ଆକାର, ଆୟୁଷ୍ୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ କାର୍ଯ୍ୟ—ଏ ସବୁ ବୋଝା ପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଅସ୍ଥିର ମନ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଗତିର ଉତ୍ସ ଅଟଳ ଅବସ୍ଥା; ଆୟୁଷ୍ୟ ରୋଗର ମଜବୁତ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ, ଯେଉଁଠାରେ ରୋଗର ପକ୍ଷୀମାନେ ବାସ କରନ୍ତି। ଦିନ ପରେ ଦିନ, କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ସମୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜନ୍ମର ଗଡ଼ିକୁ ଖନନ କରେ, ଯେପରି ଘୋଡ଼ାର କବର ତିଆରି ହୁଏ। ଶରୀର ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ରୋଗମାନେ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଦାହ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲର ପବନ ସାପମାନେ ଦେହିଯାନ୍ତି। ଏହି ଶରୀର କ୍ରୂର ଦୁଃଖରେ ଏଭଳି ଟାଣାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦୁଃଖମାନେ ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ରହି ଥାଏ, ଯେପରି ପୁରୁଣା ଗଛକୁ ଉଇଁ ଖାଇଯାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ଏହି ଅହଂକାରରେ ଫୁଲାଏଥିବା ମୂଷକକୁ ଦୃଢ଼ ନଜରେ ଦେଖେ, ଯେପରି ବିଲେଇ ତା'ର ଶିକାରକୁ ତାଲିରେ ରଖିଥାଏ। ଯେପରି ଖାଦ୍ୟକୁ ଭୟଙ୍କର ଭୁଖ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଖାଇଯାଏ, ସେପରି ଅହଂକାରରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଶରୀର ଖାଲି ଓ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘକାଳେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ। କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଯୌବନର ଆକର୍ଷଣ ବୁଝିବାକୁ ଆସେ ଓ ଚାଲିଯାଏ, ଯୌବନ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟକୁ ସଜ୍ଜନମାନେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଆକାର ସବୁବେଳେ ମୃତ୍ୟୁର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଯାହା ବିନାଶର ମିତ୍ର ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ନିତ୍ୟ ସାଥୀ, ଯେପରି ଚତୁର ଶିକାରୀ ପକ୍ଷୀକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ଜୀବନ ଅସ୍ଥିର ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ହରାଯାଇଛି, ଏହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ସାଧାରଣ ଦୁହେଁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ଏହି ସଂସାରରେ ଏହି ଆୟୁଷ୍ୟ ପରି ଅନୈତିକ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଦାବି କରାଯାଇଥିବା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଭ୍ରମ ଅନାବଶ୍ୟକ ଉପଜିଥାଏ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହି ମିଥ୍ୟା ଅହଂକାରକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଶତ୍ରୁ। ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଦୋଷର ଭଣ୍ଡାର ଦୁଃଖିତମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି; ଏହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଅପଶ୍ରୟ ଓ ରୋଗ ଆସେ, ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା—ଏହି ଅହଂକାର ମହାମାୟା। ଏହି ଅହଂକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ମୁଁ ଖାଇ ନଥାଏ, ପାଣି ପିଉ ନଥାଏ, ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ ତ ଦୂର କଥା, ହେ ମୁନି। ଏହି ସଂସାରର ଦୀର୍ଘ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟ ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ମୋର ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ, ଯେପରି ଶିକାରୀ ଫାଦ ପତିଥାଏ। ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିବା ଦୀର୍ଘ, କଠିନ ଓ ମହା ଦୁଃଖ ଖଦିର ଗଛର ପତ୍ର ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ସାନ୍ତିର ଚନ୍ଦ୍ର, ଧର୍ମର ବାଜ୍ର, ଜ୍ଞାନର ଶରତ୍ ମାଉସମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅହଂକାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ମୁଁ ରାମ ନୁହେଁ, ମୋର କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ, ମୋର ମନ ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ମନରେ ସାନ୍ତି ରଖିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେପରି ଏକ ମୁନି। ଯେଉଁ କିଛି ମୁଁ ଉପଭୋଗ କରିଛି, କରିଛି, କିମ୍ବା ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ସେ ସବୁ ଅସତ୍ୟ; ସତ୍ୟ କେବଳ ଅହଂକାର ଅଭାବରେ ଅଛି। ଯଦି 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଧ ରହିଥାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ଆପଦରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ସୁଖୀ; ଏହିପରି, ଧନ ଅହଂକାର ମୁକ୍ତିରେ ଅଛି। ଅହଂକାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ମୁନି, ସାନ୍ତ ମନରେ ମୁଁ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏନି, ଉପଭୋଗର ବନ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭିତିରେ ଅଚଳ ଅଛି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରର ମେଘ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷୟ ତୃଷ୍ଣାର ଗୁଛ ଫୁଲେ। ଯେତେବେଳେ ଘନ ଅହଂକାର ସାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ତୃଷ୍ଣାର ବେଳ ତା'ର ଆଧାର ହରାଇ ଦୀପ ପରି ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଅହଂକାରର ମହା ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ମନ ଏକ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ଗର୍ଜନ କରେ, ଯେପରି ମେଘରେ ବଜ୍ରପାତ ହୁଏ। ଏଠାରେ, ଶରୀରର ବଡ଼ ଗୁହାରେ, ଘନ ଅହଂକାରର ସିଂହ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସଂସାର ଭରିଯାଇଛି। ତୃଷ୍ଣାର ସୂତ୍ରରେ ଗଠିତ, ଅନେକ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, ମୁଁ ଅହଂକାରର ଭୟଙ୍କର ଆକ୍ଷରେ ଗଳାରେ ମଣି ମାଳା ପିନ୍ଧିଛି। ପୁଅ, ଜଣେ ଜନାନୀ, ପରିବାର—ଏହି ସବୁ ଏଠାରେ ଜାଲ ପରି ବିସ୍ତୃତ, କୌଣସି ସତ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ନଥିବା, ଏହି କଠିନ ଶତ୍ରୁ ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା। ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଧ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମିଟିଯାଏ, ସେଇ କ୍ଷଣରେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ ଅଛି' ର ସାଗର ସାନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତିମୟ ହୋଇଯାଏ, ମନକୁ ଢାକିଥିବା ଭ୍ରମର କୁହୁଡ଼ ଦୀରେ ଦୀରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଏବେ ମୁଁ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ହେ ମୁନି, ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ ଅଟେ, କୃପା କରି କହ। ମୁଁ ସେଠି ଆଶ୍ରୟ ନେଉନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଆଶ୍ରୟ, ଅସ୍ଥିର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ନଥିବା; ହେ ମହାନ, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅହଂକାରରେ ଦୁଃଖିତ ଅଛି। ମନ ଦୋଷରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ଯଦିଓ ନିତ୍ୟ କର୍ମରେ ଲିନ୍ନ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ତଥାପି ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପରା ପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ।