ସେହି ସମୟରେ ସେହି ସହରରେ ଯୁଦ୍ଧର ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଧନୁଷ ମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଟାଣାଯାଉଥିଲେ, ତୀର ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଘଣ୍ଟି ମାଡ଼ୁଥିଲେ। ସହର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିର ଲପଟା ଲାଗି ଜନମାନେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଦୁଃଖରେ ଆକାଶ ଭରି ଉଠିଲା। ଅଗ୍ନିର ଛିଟା ତୀବ୍ର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଚର୍ଚ୍ଚରାଇ ଉଠୁଥିଲା, ତାହାର ଶିଖା ଧ୍ୱଗ-ଧ୍ୱଗ ଧ୍ୱନିରେ ଝଲମଲାଇ ଉଠୁଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାତିରେ ବିଦୁରଥ ରାଜା, ଦୁଇ ରାଣୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ଜଣେ ଜଣାଲା ଦ୍ୱାରା ସହରକୁ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଉଠିଥିଲା। ସହର ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରର ଭଳି ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯାହା ବିନାଶର ବାତାସରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ଘନ ମେଘର ତରଙ୍ଗରେ ବେଗ ନେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ଆକାଶ ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମାନୋ ଯୁଗାନ୍ତରେ ପାହାଡ଼ ଗଳି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି। ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଓ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଏକାସାଥିରେ ମିଶିଯାଇଥିଲା, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଧୂଆଁ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଉଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ମାନୋ ପଦ୍ମସରୋବରର ଘୂର୍ଣ୍ଣିର ବେଳେ ଭଳି। ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ସୁନା ମେଘ ଭଳି ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା। ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ଓ ତାରାମାଳା ଆକାଶରେ ଝଲମଲାଇଉଠିଥିଲା, ଏବଂ ଜଳନ୍ତ ଶବମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର କରୁଥିଲେ। ସେହି ସହର, ଏବେ ସେନା ବିନାଶ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ରାଖ ଓ ଧୂଆଁର ଏକା ଏକ ଢେର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ଓ ଜଗତ ବିନାଶର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଆକାଶ ଅନବରତ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଜଣେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି। ଭୂମିରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଢେର ଘର ଘର ଉପରେ ଗଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଚୋରମାନେ ପଳାଇବା ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଧନ ରାସ୍ତାରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା। ଅଗ୍ନିର ଛିଟା ପଡ଼ିବା ସହିତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଜଳୁଥିବା କାଠର ଚର୍ଚ୍ଚରା ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତଂକୁ ଅଭିଭୂତ କରୁଥିଲା। ଆକାଶ ଅସଂଖ୍ୟ ରଥଚକ୍ର ଓ ଶତଶତ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ବୃହତ୍ ଅଙ୍ଗାର ଚୂଡ଼ାରେ ପୃଥିବୀ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଜଳୁଥିବା କାଠର ଚର୍ଚ୍ଚରା ଶବ୍ଦ ବୀଣାର ଧ୍ୱନି ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା, ଏବଂ ଜଳୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଉପରେ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ରାଜା, ରାଣୀ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ମାଟରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଇଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା। ଘର ଘରେ ଅଗ୍ନିର ଚର୍ଚ୍ଚରା ଓ ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଉଠୁଥିଲା, ଅଗ୍ନି ଅନନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟକୁ ଖାଇବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲା। ତାପରେ, ରାଜା ବିଦୁରଥ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସେନାମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ଜଳୁଥିବା ସମୟରେ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି ଦୂରକୁ ଦୌଡ଼ି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। "ହାୟ! ଏହି ପାଗଳ ବାତାସ ଉପରୁ ଅଗ୍ନିର ଛିଟା ଛାଡ଼ୁଛି, ଘର ଓ ଗଛର ଛାଦ଼ ଉପରୁ ପଡ଼ୁଛି, ତଳେ ତଳୱାରର ମୁକ୍ତ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଛି।" "ହାୟ! ତଳୱାରର ଧାର ବରଫ ଭଳି ଶୀତଳ ହୋଇ ହାତୀର ଦେହରେ ଲାଗିଯାଉଛି, ଯେପରି ବିବେକବାଣୀ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ମନରେ ଅଟୁଟ ରହେ।" "ହାୟ, ପିତା! ଯୁବାବସ୍ଥାର କୁଶ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁର ହେତୁ ଲୁଚି ରହିଛି, ମନେ ହେଉଛି ଶୂନ୍ୟ ପତ୍ରର ଢେରକୁ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଦେଉଛି।" "ଏଠି ଧୂଆଁର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଉପରକୁ ବହୁଛି; ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଆକାଶର ଗଙ୍ଗା ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଇ ଏଗିଯାଉଛି। ଏହି ଧୂଆଁ ଜଳୁଥିବା କାଠ ସହିତ ଉପରକୁ ଉଠି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧା କରୁଛି; ତାହାର ଭିତରେ ଅଗ୍ନିର ଛିଟା ଓ ବୁଲିବୁଲି ଦେଖାଯାଉଛି।" "ଏଠି ଘରେ ମା, ବାପା, ଭାଇ, ଝିଅଘରା, ପୁଅ, ଝିଅ ସମସ୍ତେ ଜଳିଗଲେ; ଏବେ ଅଗ୍ନି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" "ହାୟ! ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ବାହାରିଯାଆ, ଏହି ଅଙ୍ଗାର ଘର ଏବେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବ, ମନେ ହେଉଛି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ୁଛି।" "ହା! ତୀର, ପଥର, ବାଣ, ଶୂଳ, ତଳୱାର—ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଧୂଆଁର ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି, ମନେ ହେଉଛି ପତଙ୍ଗ ପ୍ରଭାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଗଲା।" "ସମସ୍ତ ବାତାସ ଆକାଶର ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଦାହ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।" "ବଡ଼ ମେଘ ଅଗ୍ନିର ଶିଖାର ମୁହଁରେ ଧୂଆଁରେ ଢାକିଯାଉଛି, ଏବଂ ହ୍ରଦ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଉଛି, ଯେପରି କାମନାରେ ଦଗ୍ଧ ହୃଦୟ।" "ଗଛର ଶାରି ଜଳି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହାତୀମାନେ ଲାଞ୍ଚି ଦେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ଡାଳ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି କରୁଛି।" "ଘର ଘରର ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଗଛମାନେ ଏବେ ଜଳି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ମନେ ହେଉଛି ସମ୍ପତ୍ତିହୀନ ଗୃହସ୍ଥ।" "ପିତା ମାତା ହୀନ ଶିଶୁମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି, ଇଟ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ି ରାସ୍ତାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତ କରିଦେଉଛି।" "ହାତୀମାନେ ଅନ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚଢ଼ାଯାଉଛି, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଅଙ୍ଗାର ଓ ଅଗ୍ନିର ଛିଟା ପଡ଼ି ତୀବ୍ର ଚିତ୍କାର କରୁଛି।" "ହାୟ! ପଥର ତଳୱାରରେ ଫାଟି ଶରୀରରେ ଘୁସିଯାଉଛି, ମନେ ହେଉଛି ମେସିନ୍ ଦ୍ୱାରା ମାରିଥିବା ଅସ୍ତ୍ରପାତ।" "ଗାଁ, ଘୋଡ଼ା, ମହିଷ, ଉଠ, କୁକୁର, ମୃଗ—ଏଠି ଯୁଦ୍ଧ କେତେ ଭୟଙ୍କର, ଯେଉଁଠାରେ ରାସ୍ତା ଅଟକାଇ ଲୋକେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି।" "ଜଳୁଥିବା କପଡ଼ା ଚର୍ଚ୍ଚରା ଧ୍ୱନି ଓ ଅଗ୍ନିର ବାତାସ ସହିତ ନାରୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ବାହାରୁଛନ୍ତି, ମନେ ହେଉଛି ମାଟିର ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।" "ନାରୀମାନଙ୍କର ଖୋଲା କେଶ ଉପରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଲିହିଯାଉଛି, ମନେ ହେଉଛି ଅଶୋକ ଫୁଲ ଭଳି, କିମ୍ବା ହାତୀ ସାପ ସହିତ ଖେଳୁଛି।" "ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଗ୍ନି ତୀର ଘାସ ଉପରେ ରହି, ମୃଗନୟନୀ ନାରୀମାନଙ୍କର ନୟନପାତରେ ପହଞ୍ଚିଯାଉଛି।