ଏକ ସୁନ୍ଦର ଜୀବନ ଗଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏଠାରୁ—ଫଳଦାୟି, ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସେ ଏତେ ଅଭିନବ ଯେ, ମନର ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଆପଣା କରେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଧନ ଏବଂ ଶ୍ରୀ କେବଳ କଞ୍ଜୁଷ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗିଯାଏ; ଏହି ଶ୍ରୀ ଏକ ସାପମାନ୍ୟ ଜନ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଗୂପ୍ତ ଗର୍ତ୍ତରୁ ଫୁଲ ଲତା ପରି ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଏହି ଜୀବନ ଏକ ପତ୍ର ଶିଖରରେ ଲଗାଇଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ପରି ଅତି ସ୍ଵଳ୍ପ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର; ଏହି ଜୀବନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେହକୁ ଛାଡି ଚାଲିଯାଏ, ଏକ ପାଗଳ ପରି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଏବଂ ଆସକ୍ତିର ବିଷରେ ଜର୍ଜରିତ ମନ ରଖିଥିବେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ଆତ୍ମାକୁ ଚିନିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜୀବନ କେବଳ ଏକ କ୍ଲେଶର କାରଣ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ଅପାର ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନିରସ୍ତିତ୍ୱରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଥିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ। ମୁଁ ଏହି ଶାରୀରିକ ଆକୃତି ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ରଖିଥିବା ଜୀବ, ଏହି ଜୀବନରେ ଏବଂ ଏହି ସଂସାରର ତୁଳିକା ମାନେ ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ବାୟୁକୁ ବାନ୍ଧିବା, ଆକାଶକୁ ବିଭାଜିତ କରିବା, ତରଙ୍ଗକୁ ଏକାଠି କରିବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହି ଜୀବନ ଶରତ୍ କଳର ମେଘ ପରି ଅସ୍ଥିର, ଦୀପର ଶିଖା ପରି ଅନାସକ୍ତ, ତରଙ୍ଗ ପରି ଚଞ୍ଚଳ। ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରେ ତରଙ୍ଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ କୁ ଧରିବାକୁ, ମେଘରେ ଆଘାତ ବିଜୁଳିର ଝୁଣ୍ଡ କୁ ଧରିବାକୁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଚାଲିଯାଉଥିବା ଜୀବନକୁ ଧରିପାରିବି ନାହିଁ। ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଖାଲି ଜୀବନକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଭ୍ରାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତରେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଚାହେ, ଏକ ମୁଲା ମାଝରେ ଶିଶୁ ପରି। ସୃଷ୍ଟିର ସାଗରରେ ସଂସାର ଝାଗ ବେଳେ ବେଳେ ଉଠି ବେଳେ ବେଳେ ପଡ଼େ; ରାଜା, ଶରୀରର ଲତାରେ ଏହି ଜୀବନର ସ୍ୱାଦ ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେନି। ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତିଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ଆଉ କେହି ଦୁଃଖ ଦେଇନାହିଁ, ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ପରମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଜୀବନ। ଗଛ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ମନ କେବଳ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଏକାଠି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସତ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ। ଯେଉଁମାନେ ନୀତିମୟ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଗଧା ପରି। ଅବିବେକୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ଭାର, ରାଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଏକ ଭାର, ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଏକ ଭାର, ଆତ୍ମା ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶରୀର ଏକ ଭାର। ଆକୃତି, ଆୟୁ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂ, କ୍ରିୟା—ଏସବୁ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭାର, ଏକ ଭାରବାହକ ପରି, ଏବଂ ସଂସାର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ। ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଅନେକ ବିପଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ; ଆୟୁ ରୋଗର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆସନ, ରୋଗର ପକ୍ଷୀ ନିବାସ। ପ୍ରତିଦିନ, ଥକା ଚାଲିଯାଇ, ତାଳବାହି ଭାବରେ ଜନ୍ମର ଗର୍ତ୍ତ କ୍ରମେ ଖୋଦାଯାଏ, ଘୋଡାର ଶବକୁ ଖୋଦିବା ପରି। ଶରୀର ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ରୋଗରେ ଜର୍ଜରିତ, ଏହି ରୋଗ ଶରୀରର ଗୁହାରେ ରହି, ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଏକ ବନର ପବନକୁ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଖାଇଯିବା ପରି। ଏହି ଶରୀର ଦୟାହୀନ ଦୁଃଖରେ ଟାଣିଯାଏ, ଏକ ପୁରୁଣା ଗଛକୁ ଦିମା ଦ୍ୱାରା ଖାଇଯିବା ପରି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମୃତ୍ୟୁ ଏକ ମୂଷକକୁ ଦେଖିଥାଏ, ଯାହା ଏକ ଡ଼େଙ୍କି ଦ୍ୱାରା ଗର୍ବିତ, ଏକ ବିଲେଇ ପରି ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଖାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଯେପରି ଖାଦ୍ୟ ବଡ଼ ଭୋକ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ, ଏହି ଶରୀର ମଧ୍ୟ ଗର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତତଃ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଅଶକ୍ତ, ଦିନେ ଦିନେ ଶୋଷିଯାଏ। କିଛି ଦିନ ପରେ, ଯୁବତ୍ୱର ଆକର୍ଷଣ ଜଣାଯିବା ପରେ, ଏହି ଯୁବତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ଭଲ ଲୋକ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଆକୃତି ସଦା ମୃତ୍ୟୁର ଚାହିଦା, ଯାହା ନାଶ ଓ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟର ନିକଟ ସାଥୀ, ଏକ ଶିକାରୀ ପକ୍ଷୀକୁ ଧରିବା ପରି। ଏହି ଜୀବନ, ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ଚିନ୍ହାରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସଦା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସାଧାରଣ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ ଯାହା ଏତେ ଅନୀତିମୟ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଦାବିତ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଭ୍ରାନ୍ତି ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ; ମୁଁ ଏହି ମିଥ୍ୟା, ଭ୍ରାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅହଂକାରରୁ ଭୟଭିତ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ ଏବଂ ଜୟ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର। ଏହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟତାର ଭଣ୍ଡାର ଅତି ଦୁଃଖୀ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ; ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ ଏବଂ ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ବିପଦ ଆସେ, ଏହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା ହୁଏ—ଏହି ଅହଂକାର ଅତି ବଡ଼ ଭ୍ରାନ୍ତି। ଏହି ଅହଂକାର ଉପରେ ଭରସା କରି, ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ, ପାଣି ପିବିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଭରସା କରି ରହିଛି। ଏହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ଦୀର୍ଘ ଦୂର୍ବଳ ରସି ମୋର ମନକୁ ଭ୍ରାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ, ଏକ ଶିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତୁ ଲାଗିଥିବା ଫନ୍ଦା ପରି। ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦୀର୍ଘ, କଠିନ ଏବଂ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଦୁଃଖ କଠିରା ଗଛର ପତ୍ରପରି ଶୀଘ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଶାନ୍ତିର ଚନ୍ଦ୍ର, ନୀତିର ବାଜ୍ର ସିଂହମୁଖ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଶରତ ମେଘ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅହଂକାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି। ମୁଁ ରାମ ନୁହେଁ, ମୋର ଚାହିଦା ନାହିଁ, ମୋର ମନ ବିଷୟପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏକ ମୁନି ପରି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତି ରଖିବାକୁ ଚାହେ। ଯେଉଁ କିଛି ମୁଁ ଉପଭୋଗ କରିଛି, କରିଛି, ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ସେସବୁ ମିଥ୍ୟା; ସତ୍ୟ କେବଳ ଅହଂକାର ନାହିଁ ଥିବାରେ।