ଏକ ଦିନ, ରାଜାଙ୍କୁ ସାରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ନିଜ ହାତରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁ, ସନ୍ତୁଳିତ ବିବେକ ସହିତ ପୂର୍ବଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ କହିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଛୁଆଁ ପରେ ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟର ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନ ଫୁଲିଗଲା। ଏହି ଦିନ, ରାଜା ନିଜ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଘଟଣାଗୁଡିକୁ ଏପରି ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯାହା ମନରେ ଉତ୍ତଳ ହେଉଥିଲା; ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଏକମାତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଖେଳାମଣା ଚାଳିଥିଲା। ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରୟାସର ଖେଳା ମାଧ୍ୟମରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଅନୁଭବ ଜଣା ପରେ, ରାଜା ନିଜ ଗଳ୍ପର ସାଗରରେ ଏପରି ଡୁବିଗଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହାଁ, ଏହି ସଂସାର ମାୟାରେ ବିସ୍ତୃତ; ଦେବୀମାନେ ଦୟା କରି ଏହାକୁ ମୋତେ ଜଣାଇଛନ୍ତି। ଦେବୀମାନେ, ଏହା କ’ଣ? ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେବଳ ଏକ ଦିନ ହେଲା କି? କିନ୍ତୁ ଏଠି ଏକାଠି ସତରି ବର୍ଷ ଚାଲିଗଲା।" "ମୁଁ ମୋର ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରପିତାମହ, ଶିଶୁବାସ୍ଥା, ଯୁବାବାସ୍ଥା ଓ ସଙ୍ଗୀ ଏବଂ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଦିନଗୁଡିକୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରିଛି। ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁର ମହାମାୟା ଓ ମୃଚ୍ଛା ପରେ, ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ଏ ସବୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘଟିଗଲା।" "ସେହି ଘର କିମ୍ବା ଏଠିରେ—ତୁମେ ଜାଣିଥିବା କି ନାହିଁ, ମୁଁ କହିବି—ସେ ଘରର ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳ ଏଠି ଅଛି। ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରରେ ରାଜାର ଦରବାର ଅଛି; ଏହାର ଅନ୍ତରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକର ମଧ୍ୟରେ ସଂସାରର ଘର ଅଛି।" "ମୋ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତୁମ ଆତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରରେ ଅଛି; ସେଠି ତାଙ୍କର ରାଜସିଂହାସନ ଅଛି, ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦରବାର।" "ସେଉଁଠି ଘରରେ ଏହି ସଂସାରର ଚକ୍ର ଅଛି; ଏଠି ତୁମ ଘର ଅଛି, ଦେଖିବାରେ ଦେରି ହେଉଛି।" "ତୁମ ମନ, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ସମ, ଏହି ସଂସାରର ଅପସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଭ୍ରମ ବିସ୍ତୃତ।" "ଏହି ମୋର ଜନ୍ମ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ମୋର, ଏହି ମୋର ନାମ, ଏବଂ ଏହି ମୋର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପୂର୍ବଜନ୍ମ।" "ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି, ଶିଶୁ ହେଲି, ଦଶ ବର୍ଷରେ ମୋର ପିତା ବିରକ୍ତ ହେଇ ମୋତେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।" "ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଜିତି ରାଜ୍ୟକୁ ବିପଦମୁକ୍ତ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିଥିଲି।" "ଯଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରି, ପ୍ରଜାମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି, ମୋର ସତରି ବର୍ଷ ଜୀବନ ଚାଲିଗଲା।" "ଏବେ ଏକ ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତି ଆସିଛି, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ମୁଁ ପୁନଃ ଘରକୁ ଫିରିଛି।" "ଘରକୁ ଫିରି, ଏହି ଦେବୀମାନେକୁ ପୂଜା କରିଛି; ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ, ଆଶା କ୍ଷମା କରନ୍ତି।" "ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୋର; ସେ ଜ୍ଞାନ ଓ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏଠି ଦେବୀ ହୃଦୟର ପଦ୍ମକୁ ଫୁଲାଇଛନ୍ତି।" "ଏବେ ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ, ମୁଁ ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଶାନ୍ତ ଅଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ପତି, ନିର୍ମଳ ସନ୍ତୋଷରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି।" "ଏହି ତୁମ ଭ୍ରମ, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉପଭୋଗରେ ଭର୍ତ୍ତି, ଅନେକ ଜଗତରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି।" "ମୃତ୍ୟୁର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଏକାଏକି ହୃଦୟରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଥିଲା।" "ଏକ ଜଳ ଧାରା, ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିକୁ ଛାଡ଼ି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣିକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତେଣୁ ଚେତନା ଧାରା ଏକ ଚକ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଚକ୍ରକୁ ଯାଏ।" "ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଅନ୍ୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ସହିତ ମିଶି ଘୁଞ୍ଚିବାରେ, ସୃଷ୍ଟିର ମହିମା ମିଶି ଓ ଅମିଶି ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।" "ମୃତ୍ୟୁର ସମୟରେ ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲା; ଏହି ଜାଲ, ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଚେତନାର ଅଂଶରେ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।" "ସ୍ଵପ୍ନର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶତ ବର୍ଷ କ୍ରମ ଚାଲିଯାଏ; କଳ୍ପନାର ସୃଷ୍ଟିରେ, ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ହୋଇଥାଏ।" "ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗରରେ ଦେଖାଯାଏ ଦେଉଳ, ଦରବାର, କୋଠା; ନାଉ ଯାତ୍ରାର ଉତ୍ତଳତାରେ ଦେଖାଯାଏ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼।" "ଶରୀରର ଦୋଷ ବିକୃତି ହେଲେ ନଗର ଓ ପାହାଡ଼ ନାଚିବାରେ ଦେଖାଯାଏ; ସ୍ଵପ୍ନରେ ନିଜେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟିବା ଦେଖିପାରିଥିଲା।" "ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭ୍ରମ ଅନେକ ରୂପ ନେଇ ଏକାଏକି ଅସତ୍ୟ; ବାସ୍ତବରେ ତୁମେ କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନାହିଁ।" "ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ସ୍ୱରୂପ, ନିଜେ ନିଜରେ ଶାନ୍ତ ଅଛ; ତୁମେ ଏହି ସବୁ ଦେଖୁଛ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ।" "ତୁମ ସ୍ୱଭାବରେ, ସ୍ୱରେ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଅପାର ମଣି ବା ଦୀପ୍ତିର ଆଲୋକ ସମ, ଅନୁପମ ମହାମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ସମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛ।" "ବାସ୍ତବରେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ନାହିଁ, ତୁମେ ଏହି ରୂପରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; ପାହାଡ଼ ଓ ଗ୍ରାମ ଏଠି ନାହିଁ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ନାହିଁ।" "ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ, ଦରବାରର ଖୋଲା ଆକାଶରେ, ଏହି ଜଗତ ରାଜସିଂହାସନର ଖେଳା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।" "ସେଠି ଖେଳାର ରାଜଦରବାର ଶୋଭା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ତାହାର ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ବିସ୍ତୃତ।" "ଯେଉଁ ଜଗତ, ଯେଉଁ ଘର, ଯେଉଁଠି ଆମେ ଦଉଁ—ସେହି ଦରବାରମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳ ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶ ମାତ୍ର।" "ସେହି ଦରବାରରେ ନ ପୃଥିବୀ, ନ ନଗର; ନ ଜଙ୍ଗଲ, ନ ପାହାଡ଼ ଗୁଡିକ, ନ ମେଘ, ନ ନଦୀ, ନ ସାଗର।" "ଘରର ଶୂନ୍ୟତାରେ ଲୋକମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଜଗତ, ପୃଥିବୀର ଜନ, ପାହାଡ଼ ଦେଖୁନାହିଁ।" "ଏହିପରି ଦେବୀ, ମୋ ଉପଚାରକମାନେ କିପରି ଏଠି ମୋ ସହିତ? ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜରେ ଅଛନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ସ୍ୱରୂପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି?" "ସେଠି ଜଗତ ସ୍ଵପ୍ନ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ; ସ୍ଵପ୍ନରେ ନୂତନ ପାହାଡ଼ ନାହିଁ। କିପରି ଏହି ସ୍ୱରୂପରେ ସତ୍ୟ ଥାଏ, ଅସତ୍ୟ ଥାଏ ନାହିଁ? ଦେବୀ, ମୋତେ କହ।