ଏକ ଦିନ, ରାଜା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦୁଇଜଣ ଅପ୍ସରା ଦୁଇଟି ଆସନ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଦୁଇଟି ଶିଖର ଉପରେ ଉଦିତ ଓ ଏକତ୍ରିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଶେଯାଘରୁ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ଶୟନାସନରୁ ଉଠନ୍ତି। ସେ ନିଜ ମୁକୁଟ, ହାର ଓ ଚମତ୍କାର ପୋଶାକ ଠିକ୍ ଭାବେ ପିନ୍ଧି, ତାଜା ଖିଳିଥିବା ଫୁଲ ଗଛର ଗୁଛ ଗଛିଲେ। ତା’ପରେ ଶେଯାଘର ନିକଟରେ ଭୂମିରେ ପଦ୍ମାସନ ନେଇ ବସି, ନିଜ ଦେହର ଚୀର ବାହାର କରି, ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ— "ବିଜୟ ହେଉ, ହେ ଦେବୀମାନେ! ଆପଣମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଜନ୍ମ, ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଦୁଃଖର ଦୋଷକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ ଓ ବାହ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବା ଦିନ୍ଦିମ ଧ୍ୱନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।" ଏପରି କହି, ସେ ଫୁଲମାନେ ଦେବୀମାନଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଯେପରି ତଟରେ ଥିବା ଗଛ ଦୁଇଟି ପଦ୍ମକୁ ତାଙ୍କର ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଦେଇ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଲୀଳାଙ୍କୁ କୁହିବା ପାଇଁ, ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଦେଲେ। ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଜାଗି, ଦୁଇ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବୀମାନଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କଲେ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ବସିଲେ। ତା’ପରେ ଦେବୀ ପଚାରିଲେ, "ହେ ରାଜା, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ପୁତ୍ର? କେବେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଛ?" ଏହା ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ, "ହେ ଦେବୀମାନେ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ଖୋଲି କହିପାରୁଛି, ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।" "ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା କୁଣ୍ଡରଥ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦଳପଦ୍ମ ପରି ଥିଲା, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦୋଷର ଛାୟାରେ ଢାକା ଥିଲା। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଥିବା ଭଦ୍ରରଥ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱରଥ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃହଦ୍ରଥ। ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ସିନ୍ଧୁରଥ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୈଳରଥ, ଶୈଳରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର କାମରଥ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାରଥ। ମହାରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଷ୍ଣୁରଥ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର କାଳରଥ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୂର୍ୟରଥ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଭୋରଥ।" "ମୋ ପ୍ରଭୁ ଏହି ନଭୋରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କର ରଥ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଧ ଶାଗର ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ହେଲେ ବିଦୁରଥ, ମହାପୁଣ୍ୟର ସଞ୍ଚୟରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମାଆ ସୁମିତ୍ରା, ଯିଏ ଗୌରୀ ପରି ଧୂସର, ଯେପରି ଗୁହା ଅନ୍ୟଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।" "ତାଙ୍କ ବାପା, ସେ ଦଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ; ସେହିଠାରୁ ସେ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି। ଆଜି, ଶୁଭ କର୍ମ ଫଳ ଦେଇଛି, ଦୀର୍ଘ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଆପଣମାନେ ଦୁଇଜଣୀ ରାଣୀ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ଏହିପରି, ଏହି ଭୂପତିଙ୍କୁ ବିଦୁରଥ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାଏ; ଆପଣମାନେ ଦେଇଥିବା କୃପାରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।" ଏପରି କହି, ରାଜା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ହାତ ଜୋଡି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପଦ୍ମାସନରେ ଭୂମିରେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସିଲେ। ତା’ପରେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ରାଜାଙ୍କ ମାଥାକୁ ହାତ ଦେଇ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ତୁମେ ନିଜେ ଉପଲବ୍ଧି ସହିତ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କର।" ଏହି ସ୍ପର୍ଶରେ ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟର ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର କ୍ଷୟ ହେଲା, ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ହୃଦୟ ପଦ୍ମ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା। ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଘଟଣା ମନେ ପକାଇଲେ, ଯେପରି ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଛି। ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ତାଙ୍କର ଏକାଧିକାର ଓ ଲୀଳାକଳାପ ସ୍ମରଣ ହେଲା। ଏହିପରି ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଗଥା ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରୟାସର ଖେଳରେ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ନିଜ ଗଥାର ସାଗରେ ମନେ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ହାୟ, ଏହି ସଂସାର ବାସ୍ତବରେ ମାୟାରେ ବିସ୍ତୃତ; ଦେବୀମାନଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନିଛି।" "ହେ ଦେବୀମାନେ, ଏହା କ'ଣ? ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେବଳ ଏକ ଦିନ ହେଲା? କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସପ୍ତତି ବର୍ଷ ଜୀବନ ବିତିଗଲା। ମୁଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରପୂର୍ବଜ, ଶିଶୁବୟସ, ଯୁବାବସ୍ଥା, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବଙ୍କ ସଂଗ ସ୍ମରଣ କରୁଛି।" ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁର ମହା ମୋହ ଓ ଅଚେତନ ପରେ, ସେହି ଅନ୍ୟ ଜଗତର ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘଟିଯାଏ।" "ସେହି ଘର କିମ୍ବା ଏଠିର ଘର—ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ କି ନାହିଁ, ମୁଁ କହିଦେଉଛି—ସେ ଘରର ଭିତର ଅନ୍ତରିକ ଅନ୍ତଃପୃଷ୍ଠ ଏଠିରେ ଅବସ୍ଥିତ।" "ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ଭିତରେ ରାଜମଣ୍ଡପ ଅଛି; ସେଥିରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିତରେ ଏହି ସଂସାରର ଘର ଅଛି।" "ମୋର ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ତୁମର ଆତ୍ମା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଘରେ ଅଛି; ସେଠି ତାଙ୍କର ରାଜସିଂହାସନ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠି ତାଙ୍କର ମଣ୍ଡପ।" "ସେହି ଘର ଭିତରେ ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ଅଛି; ସେଠି ତୁମର ଘର ଅଛି, ଯାହା ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ବିଳମ୍ବ।" "ତୁମର ଏହି ନିର୍ମଳ ମନରେ, ନିଳା ଆକାଶ ପରି, ସଂସାର ମୋହର ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି।" "ଯେପରି ଏହି ମୋର ଜନ୍ମ, ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ମୋର, ଏହି ମୋର ନାମ, ଏହି ମୋ ପୂର୍ବଜ।" "ମୁଁ ଜନ୍ମିଲି, ଶିଶୁ ହେଲି, ଦଶ ବର୍ଷରେ ବାପା ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।" "ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜୟ କରି, ରାଜ୍ୟକୁ ଅବିଘ୍ନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୂମି ପାଳନ କରୁଛି।" "ଯଜ୍ଞ କରି, ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ସପ୍ତତି ବର୍ଷ ଜୀବନ ବିତିଗଲା।" "ଏବେ ଏକ ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତି ଆସିଛି, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପୁନଃ ଘରକୁ ଫେରିଛି।" "ଏହି ଦୁଇ ଦେବୀ ମୋ ଘରକୁ ଫେରିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ପୂଜା କରିଛି; କାରଣ, ପୂଜିତ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦିଅନ୍ତି।" "ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମୋର, ଜ୍ଞାନ ଓ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଦିଅନ୍ତି; ଏଠି ଦେବୀ ହୃଦୟ ପଦ୍ମକୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କରିଛନ୍ତି।" ଏପରି ଦେବୀମାନଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଗଥା ଘଟିଗଲା।