ଏଠି ଗପଟି ଏଭଳି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ: ମନୁଷ୍ୟ ମନେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରଖନ୍ତି—"ମୁଁ ଏହି ପିତାଙ୍କର ଝିଅ/ପୁଅ, ଏହି ବଂଶର ଅଂଶ, ଏହି ମୋ ମାଆ, ଏହି ମୋ ଧନ"—ଏପରି ଭାବନା ଏବଂ ଅଭିମାନ ଉପଜେ। ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି—"ଏହି ମୋର ଶୁଭ କର୍ମ, ଏହି ମୋର ଅଶୁଭ କର୍ମ"—ଏବଂ ମନ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ପ୍ରତି ଅନେକ ଅଭିମାନ ଗଢ଼ି ତୁଳନ୍ତି। "ମୁଁ ଶିଶୁ ଥିଲି, ଏବେ ଯୁବକ"—ଏପରି ଚିନ୍ତା ମନରେ ଖେଳେ। ଏଭଳି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ସଂସାର ର ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଉପଜିଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ତାରା ଏବଂ ଫୁଲ ଫୁଟେ, ଛାୟା ଗଛର ପତ୍ର ମେଘର ଭଳି କମ୍ପିଉଛି। ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ଦେବତା, ଦାନବ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରବାସ କରନ୍ତି; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମାୟା ର ପ୍ରଭାବରେ ଭରିଯାଇଛି, ଅନେକ ଜଗତର ପ୍ରସ୍ତର ଧୂଳି ଭଳି ଏଠି ରହିଛି। ଏହି ସଂସାର ମହାସାଗର ଅନେକ କମଳ ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି, ଏଠାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ କଣ୍ଟିକା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ମନ ର କମଳ ମୁଁଡ଼ିର ମାଛରେ ଅନୁଭୂତି ର ଅଙ୍କୁର ଲୁଚି ରହିଛି। ଏହି ଜୀବ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ, ସେଠି ତାହାକୁ ସେହି ସମୟରେ ଏପରି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉପଜିଲେ ଏହି ଅନୁଭୂତି ପୁଣି ପୁଣି ହୁଏ। ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ମାରୁତ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମେରୁ, ସାଗର, ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଜଗତ ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଅତୀତରେ ଲୁଚିଯାଇଛନ୍ତି। ଏସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଗଲା, ଯିବେ, ଏବଂ ଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଅବିନାଶୀ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଅନୁଭୂତି ହେଉଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେମାନେ କେତେ ଅଛନ୍ତି ଗଣନା କରିପାରିବ କି? ଏହି ଜଗତ ଯେଉଁଥିରେ ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ମନର ଚିନ୍ତା ବ୍ୟତୀତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; ଏବଂ ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ଭଳି। ଏହି ଉପରେ ଚିନ୍ତା କର। ଯେଉଁଟି ଚେତନା ଆକାଶ, ସେଉଁଟି ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ଚେତନା ଆକାଶ, ଏହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା। ଯେପରି ଏକ ବ୍ରହ୍ମା ମାନେ ଜଳ ଭିତରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ହେଉଛି, ଅଲଗା କିଛି ନୁହେଁ, ସେପରି ଦୃଶ୍ୟ ମାତ୍ର ଅନୁଭୂତି, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଚେତନା ଆକାଶ, ଭୂତ ଆକାଶ ଭିତରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ମଣିର ଆଭାସ ଭଳି; ଏହି ଜଗତ ଆତ୍ମାର ଅନେକ ମୁଖ ମଣି ଭଳି ଚମକୁଛି, ମେଘ ଆକାଶରେ ଭଳି। "ଜଗତ" ଶବ୍ଦଟି ମୋର ଅନୁଭୂତି ସହିତ ଅଛି; ଏହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା। କିନ୍ତୁ ତୁମର ଦୃଷ୍ଟିରେ "ତୁମେ" କିମ୍ବା "ମୁଁ" କୁହିବା ଅଛି କି? ନାହିଁ। ଏହିପରି, ହେ ନିର୍ମଳ ଏକ, ଲୀଳା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଆକାଶ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଠାରେ ଅବିରୋଧ ଭାବେ ବିଆପି ରହନ୍ତି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମାତ୍ମାର ଅଂଶ ଭାବେ। ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେଠି ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ଦେଖାଦିଅନ୍ତି—ଏହିପରି ସେମାନେ ଏହି ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେଠି ବସିଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତଠିରେ ଚେତନା ଆକାଶ ଉପଜିଥାଏ; ଏହି ଭିତରେ ଦୃଷ୍ଟି, ଚିନ୍ତା, ସ୍ମୃତି, ବିସ୍ତାର ଅଛି। ଏହାକୁ ଏଠାରେ ଅଲୌକିକ ଦେହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା କେହି ବାଧା ଦେଇପାରେ ନାହିଁ—ତେଣୁ କେଉଁଠି, କିଏ, କିପରି ଏହାକୁ ବାଧା ଦେଇପାରିବ? ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବୀ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଏକ କମଳ ମନ୍ଦିର ଦେଖାଗଲା, ଯାହା ଭିତର ଶୁଭ୍ରତାରେ ଶୋଭିତ, ଦୁଇ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ମନ୍ଦିର ମୃଦୁ, ନିର୍ମଳ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ହଳୁକା ଶୀତଳ ବାତାସ ଭରିଥିଲା; ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚ ଯେଉଁଠି ରାଜାମାନେ ଶୋଇଥିଲେ, ଏକ ନୂତନ ରୂପ ନେଇଥିଲା। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏହା ଧନ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ର ଉଦ୍ୟାନ, ରୋଗ ଓ ବ୍ୟଥା ରହିନଥିଲା, ବସନ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲିଥିବା ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତର କମଳ ଭଳି। ଦେବୀମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ନିସ୍କ୍ରାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ସମ ଶୀତଳ ଆଲୋକ ଧାରାରେ ସେ ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, ଯେପରି ରାଜା କେହି ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଏ। ସେ ଦେଖିଲେ ଦୁଇ ଅପ୍ସରା ଦୁଇ ଆସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ଦୁଇ ଚନ୍ଦ୍ର ମେରୁ ପର୍ବତ ଦୁଇ ଶିଖର ଉପରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ଭଳି। ରାଜା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମନରେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ଶୟ୍ୟା ରୁ ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଯେପରି ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମାଳା, ହାର, ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ର ଠିକ୍ ଭାବରେ ପିନ୍ଧି, ଏକ ଫୁଲ ଗୁଛ ନେଇ, ତାହା ଏମିତି ଫୁଲିଥିଲା ଯେପରି ନୂତନ ମଞ୍ଜରୀ। ଭୂମିରେ ଏକ କମଳାସନ ନିକଟେ ବସି, ନିଜେ ଗାଉଁ ଚେରା ଖୋଲି, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ— "ଓ ଦେବୀମାନେ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସମ, ଜନ୍ମ, ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଦୁଃଖ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା, ଅନ୍ତର ବାହ୍ୟ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବିଜୟ ହେଉ।" ଏହିପରି କହି ସେ ଦୁଇ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଯେପରି ତଟରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଗଛ ଦୁଇଟି କମଳକୁ ଅର୍ପଣ କରେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଲୀଳାଙ୍କୁ କହିବା ପାଇଁ, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପାଶରେ ଦଢ଼ିଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଦେଲେ। ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଜାଗି, ଦୁଇ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଫୁଲ ଦେଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ନିକଟେ ଫୁଲ ରଖି, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାପରେ ଦେବୀ ପଚାରିଲେ: "ହେ ରାଜା, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ପୁଅ? କେବେ ଏଠି ଜନ୍ମ ନେଲେ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ— "ହେ ଦେବୀମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଖୋଲାମେଳା କହିପାରୁଛି; ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୋର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା କହୁଛି।" "ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରେ କମଳ ଭଳି ଶୋଭା, ନାମ କୁଣ୍ଡରଥ; ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦୋଷର ଛାୟାରେ ଢାକା ଥିଲା। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଭଦ୍ରରଥ; ଭଦ୍ରରଥଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱରଥ; ବିଶ୍ୱରଥଙ୍କ ପୁଅ ବୃହଦ୍ରଥ। ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କ ପୁଅ ସିନ୍ଧୁରଥ; ସିନ୍ଧୁରଥଙ୍କ ପୁଅ ଶୈଳରଥ; ଶୈଳରଥଙ୍କ ପୁଅ କାମରଥ; କାମରଥଙ୍କ ପୁଅ ମହାରଥ। ମହାରଥଙ୍କ ପୁଅ ବିଷ୍ଣୁରଥ; ବିଷ୍ଣୁରଥଙ୍କ ପୁଅ କାଳରଥ; କାଳରଥଙ୍କ ପୁଅ ସୂର୍ୟରଥ; ସୂର୍ୟରଥଙ୍କ ପୁଅ ନଭୋରଥ।