ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ପରି, ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଲାଭ କଲେ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ଯେପରି ତର୍କରେ କେବେ ହାରିନାହାନ୍ତି, ଏହିଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେନାହିଁ, ହାରିଲେନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧର ଦ୍ୱାର ଭାଙ୍ଗା ଧାରା ଓ ଛୋଟ ଉଚ୍ଚାଉଚ୍ଚ ତଳା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦ ହେଇଯାଇଥିଲା; ତାଳ ଶୂନ୍ୟ ଅଗ୍ନିପରି, ଏଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହାର ବର୍ଣ୍ନନା କେତେ ହେବ? ଜିହ୍ୱା ଲାଲାରେ ଭିଜିଯାଇ ଅସ୍ଥିର; ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ମହିମାକୁ ଭାସୁକି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବେନାହିଁ। ଏପରି, ଏହି ଅତି ଉତ୍ତେଜିତ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭୟଙ୍କର ଯୋଧାମାନେ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ, ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ନଥିଲା, ଉଚ୍ଚ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ଚାଲିଥିଲା। ପାଥର ଝରା ତଳେ ଉଠୁଥିବା, ପଡୁଥିବା ଯୋଧାମାନେ, ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତଳ ନଦୀରେ, ଶବ୍ଦରେ ବିକିରିତ ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ଶୃଙ୍ଗରେ ପରି ଚାଲିଥିଲା। ଆକାଶରେ ଆଗ ତୃଣ, ଶିଖା, ଫଳ ହେବା ସହିତ, ଅସ୍ତ୍ର ନଦୀରେ ଦୂରେ ଆସିପଡୁଥିଲା। ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମୁଣ୍ଡ, ପା, ମନ୍ଦାର ଚକ୍ରରେ ଉତ୍ତଳ ତରଙ୍ଗ ଚାଲିଥିଲା; ଅସ୍ତ୍ରର ଧାରା ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଦଳ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଯାଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧର ଦ୍ୱାରରେ, ଅସ୍ତ୍ର ଚୁର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତଳ; ସେମାନେ ସାଧିତଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ, ବାନର ଓ କୁମ୍ଭୀରମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ। ଶୂର ତାଲ ମଧୁର ରୂପରେ, ପୂର୍ବ ଜ୍ୱଳନ ଅଂଶରେ, ଅସ୍ତ୍ର ଘାତରେ ଥକି ଅପୁର୍ବ ଅଳ୍ପ ହେଇଯାଇଥିଲା। ଘୋଡାମାନେ ଥକିପଡିଥିଲେ, ପ୍ରଧାନ ଅସ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ତେଜ ଅନ୍ଧାର ହେଇଯାଇଥିଲା; ସେନା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କ୍ଷୟ ହେଇଯାଇଥିଲା। ତାପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରି, ସେନାପତିମାନେ ପ୍ରତି ଏକ ଦୂତ ପଠାଇଲେ—"ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେଉ।" ଶର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବାରୁ, ସମସ୍ତେ ଏହି ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ସମ୍ମତ ହେଲେ। ସେନାର ଧାରା ତଳେ, ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ଓ ମହା ରଥର ତଳେ, ଏକ ସ୍ଥିର ଯୋଧା ଏକା ଏବଂ ଅଚଳଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଚାରିପାଖ ଦିଶାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିବା ଏକ ବସ୍ତ୍ର ଉଡାଇଲେ, ଆକାଶରେ ଦୀର୍ଘ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି, "ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ ହେଉ" ବୋଲି ସଙ୍କେତ ଦେଲେ। ତାପରେ ଢୋଳର ଶବ୍ଦ ନିରବ ହେଲା, ତାର ଉନ୍ମାଦ ଦିଶା ଅନ୍ତରାଳରେ ଅନ୍ଧାର ହେଲା, ବଡ଼ ବିନାଶ ପରି ତାଳ ତଳା ଏକ ଶାନ୍ତ ଜଳାଶୟ। ଆକାଶରେ ବିକିରିତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶର ନଦୀ, ଶରଦ ନଦୀ ପରି ଶୁଷ୍କ ହେଇଯାଇଥିଲା। ବୀରମାନଙ୍କ ହାତ ଦେଖିଲେ, ତାଳ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭୂକମ୍ପରେ ଗଛ ତଳା ପରି କମିଯାଇଥିଲା; ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ପବନ ଶାନ୍ତ ହେଲା ପରି। ଦୁଇ ସେନା ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରୁ ହଟିଗଲେ, ବଡ଼ ବିନାଶର ଏକ ଏକା ସମୁଦ୍ରରୁ ସମସ୍ତ ଦିଶାରେ ବନ୍ଧ ଅପସାରିଗଲା। ସେନା ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଥନ ହେଉଥିବା କ୍ଷୀରସାଗର ପରି ଉତ୍ତଳ ହେଇ ଶାନ୍ତି ରେ ଶମିତ ହେଲା। କିଛି ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ମୃତ୍ୟୁର ବଡ଼ ଗହ୍ବର ପରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପିତା ସମୁଦ୍ର ପରି ଶୂନ୍ୟ। ଏଠାରେ ଶବର ତଳ ଏକ ମହା ରକ୍ତ ନଦୀ ବହୁଥିଲା, ଭୂତିୟା ଜଙ୍ଗଲରେ ପକ୍ଷୀ ଓ ଶ୍ୱାନର ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ବିସ୍ତୃତ ରକ୍ତ ନଦୀ ତରଙ୍ଗର ଉନ୍ମାଦରେ ଗଞ୍ଜାଇ ହେଉଥିଲା, ଆହତମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଉଦ୍ଧାର ଚାହିଁଥିଲେ, ଦୟାପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ମୃତ ଓ ଅର୍ଧ-ମୃତ ଶବ ତଳରୁ ଝରିଥିବା ରକ୍ତ ଧାରା ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା; ମୃତ ଦେହ ଜୀବନ୍ତ ଦେହ ଉପରେ ପଡି ଭୟ ଦେଉଥିଲା। ମେଘ ଖଣ୍ଡ ହାତୀ ଓ ଶବ ତଳ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା, ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥ ଛତାର ଜଙ୍ଗଲ ତଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ବଡ଼ ରକ୍ତ ନଦୀ ରଥ ଓ ହାତୀ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲା, ଶର, ବାଣ, ଗଦା, ତଳୱାର, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା। ପୃଥିବୀ ଭୂମି ପଡୁଥିବା କବଚ, ଛତାର ଶେଷ ଓ ଢାଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି; ଶବ ତଳ ଧ୍ୱଜ, ଚାମର, କାପଡ଼ ତଳ ଦ୍ୱାରା ଅଭିବାଦିତ ହେଇଥିଲା। ପବନ ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଧନୁ ଓ ତୀର ତଳ ଉପରେ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁର ନାୟକମାନେ ଶର, ଢାଳ ତଳ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ମୁକୁଟ, ହାର, ବାହୁବନ୍ଧ, ଚକ୍ର, ଧନୁ, ତୀର, ଲମ୍ବା ଗୁଡ଼ିକ ଶବ୍ଦ ତଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା; ଯକ୍ଷ, ବାଘ, ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତ୍ର ଲମ୍ବା ଦୂରେ ଗଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ଅଳ୍ପ ଅବଶିଷ୍ଟ ଯୋଧାମାନେ ଦାନ୍ତ ଦୂଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ, ଜୀବନ୍ତ ମାନେ ମାଟି ଭିତରେ ରକ୍ତ ତଳ ଅଧା ଡୁବି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ମୁଦ୍ରା ଓ ଶଙ୍ଖ ତଳ ଭିତରେ ବିକିରିତ; ଶତ ଶିର ଭିତରୁ ଆଖି ଉତ୍ତଳ, ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତ ନଦୀ ହାତ ଓ ଶଳା ଉଠାଇ ନେଉଥିଲା। ଶୋକିତ ସଜନ ବନ୍ଧୁମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ମୃତ ଓ ଅର୍ଧ-ମୃତ ମନ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର, ରଥ, ଘୋଡା, ଛତାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଭରିଥିଲା। ଶିର ବିନା ଦେହ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ହାତ ତଳ ଗଦା ପରି ଉଠାଇ ଥିଲେ, ନାକ ରକ୍ତ, ମଜ୍ଜା, ଚର୍ବି ତଳ ଦ୍ୱାରା ଅଟି ଯାଇଥିଲା। ଅର୍ଧ-ଫୁଲା ମୃତ ଘୋଡା, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନ ଶୂରମାନେ, ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ ରକ୍ତ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତିତ ହେଉଥିଲା। ମୃତ ଘୋଡା, ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ, ରକ୍ତ ତଳ ଭିତରେ ଜୀବନ୍ତ ମାନେ ଭିଜିଯାଉଥିଲେ; ପବନ ରକ୍ତ ଓ ଆତ୍ମା ତଳ ଦ୍ୱାରା ଭରି ଯାଉଥିଲା। ଅଳ୍ପ ଜୀବନ ଦୂଷ୍ଟ ମୁଖ ତଳ ହିକ୍କା ଶବ୍ଦ ଦେଉଥିଲା, ମାଂସ ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ଆକାଶ ଚର୍ବିର ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଉଥିଲା, ଦୁଃଖରେ ରକ୍ତ ତଳ ଚାପିଯାଉଥିଲା। ଅର୍ଧ-ଭଙ୍ଗି ନାକ, ମୃତ ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଦେହ ମୃତମାନଙ୍କ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଉଥିଲା, ଭୂମି ଉପରେ ଅଭିବାଦିତ ଶବ ତଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ବନ୍ଧୁ, ସଜନ ଶୋକିତ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଶବ ତଳ ରକ୍ତ ଉନ୍ମାଦ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧରେ ପତି ହରାଯାଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଳା କାଟି ଶବ ତଳ ଶୟନ କରୁଥିଲେ।