ବ୍ରହ୍ମବାସନ୍ତକଙ୍କର ସେନାଗୁଡିକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ କଟିଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଯେପରି ଫୁଲିଥିବା ଗଛଗୁଡିକୁ ବଡ଼ କାଠକୁଟିଆଙ୍କର ଶର ଦ୍ୱାରା କଟିଦିଆଯାଇଥାଏ। ଭୋକ୍କଣକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଟରାମାନେ ଧାରାଳ ତରୁଆ ଦ୍ୱାରା ଚିରିଦେଲେ; ଏହା ପଡିବା ସମୟରେ, ଭଦ୍ରର ନାଥ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ଏବଂ ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣ ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ। କାଶୀର ବୃଦ୍ଧ ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଲତାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଅଜାଣା ଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ଜଳ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥାଏ। ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଘୂର୍ଣ୍ଣିକାରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ଘାସ ଶିର ଭଳି ଅପରିଗଣ୍ୟ ହୋଇଗଲେ; ଘଟିଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଭୟରେ ପଳାଇ ତଳସ୍ଥଳର ଗଭୀରତାକୁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲେ। ମଗଧର ଶୀର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ବାୟୁ, ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ମନୋବଳ ହରାଇ ଦୀର୍ଘ ହାତୀ ଭଳି ମାଟିରେ ଅଟକିଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜହ୍ନୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଚେତନାକୁ କ୍ଷୟ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ରାସ୍ତାରେ ପଡିଥିବା ଫୁଲମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ କ୍ଷୟ କରିଦିଏ। କୋଶଳମାନେ ପୌରବମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଆକ୍ରମଣ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଭଳି, କୁହାର, ବାଣ, ତୀର, ଶୁଳ ଓ ଗଦାର ବର୍ଷାରେ ନିପାତିତ ହେଲେ। ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଚିରିଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଥିବା ଦିନେ ପାହାଡ଼ର କୋରାଲ ଗଛ ଭଳି ଦେହରୁ ଘନ ରକ୍ତ ବହିଥିଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରର ବାୟୁରେ ତଳି ଲୋହାର ବାଣର ବର୍ଷା ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ମହାମାରି ମଧୁମକୁ ଭଳି ଚମକି ବାହାରିଗଲା। ଅନେକ ବାଣର କଳା ମেঘ, ବାଣର ଝାଗ ଭରି, ଗଛରେ ବାଣର ପାଖ ଲଗାଇ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଗର୍ଜନ ଓ କମ୍ପନ କରୁଥିଲା। ପୁରୁଣା ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ତାହାର ଜନ୍ତୁମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଯେପରି ତଣ୍ଟୁ ଅତି ଭାରି ଟାଣି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ଚାରିପାଖର ଲୋକମାନେ ରଥଗୁଡିକୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚକା ତିକ୍କି ଥିଲା ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମାଟିରେ ବୁଡ଼ିଥିଲା କିମ୍ବା ଉତ୍ତଳ ଥିଲା, ଯେପରି ମେଘ ଜଙ୍ଗଲ ପାହାଡ଼ରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଶାଳ ଓ ତାଳ ଗଛର ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ପରେ, ଏହା ଲୋକମାନେର ଜଙ୍ଗଲ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହାତ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉଥିଲା, ଏକ ଅଭୟ ଉଦ୍ୟାନ ଭଳି ଉଠାଇ ରଖିଥିଲା। ଯୁବତୀମାନେ, ଯୁବାବସ୍ଥାର ମଦରେ ମତ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉପବନରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ନାୟକମାନେର ଆଶ୍ରୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ମହାରଥୀମାନେର ଜଙ୍ଗଲ ଯୁଦ୍ଧର ଉଚ୍ଚ୍ ରବେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଇଥିଲା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରି ସମସ୍ତ ଦେଶକୁ ବିନାଶକାରୀ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ ଦେଲେ। କିଛିମାନେ, ହୁଣମାନେର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଏବଂ ଦେମନମାନେ ସହ ଯୋଗ ଦେଇ, ଶତ୍ରୁକୁ ହତ କରି କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦଶାର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଳାଇଗଲେ, ଯେପରି ପକ୍ଷୀ ଜଳକୁ ଯାଏ। କାଶୀର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ତାଜିକ ଦଳର ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା ଓ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି କ୍ଷୟ ହୋଇଥିଲା, ଶୁଷ୍କ ନଦୀର ତାଳ ଭଳି କ୍ଷୀଣ ହେଲେ। ବାଣ, ତୀର, ଶୁଳ ଓ ଗଦାର ବନ୍ଧନରେ ଏଠିବା ସେମାନେ କର୍କୋଟ ନାମକ ନରକକୁ ପଡ଼ି ପଳାଇଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଦ୍ଧା ବେଶରେ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନିଅ, ଅସତ୍କୁ ସତ୍ ଦୁଃଷ୍ଟତାରେ ହରାଇ ଦେଇଥିବା ଭଳି ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଗଲେ। ଦ୍ରାବିଡ଼ମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଟବୃକ୍ଷରେ ବସିଥିବାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବାଣରେ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ, ଯେପରି ଚିନ୍ତା ହିନ୍ ତଳ ଫୁଲ। ସରସ୍ବତୀ ଓ ଆଦିତ୍ୟ ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଜୟ ଅर्जନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଚତୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରତିବାଦରେ ଅପରାଜିତ ଓ ଅନିରାଶ ଥିଲେ। ଦ୍ୱାରଗୁଡିକୁ ଭଙ୍ଗା ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଛୋଟ ଅଟା ଦ୍ୱାରା ଅଟକି ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀପ୍ତି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଯେପରି ଅନ୍ନ ନ ଥିବା ଅଗ୍ନି ନିଶ୍ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ମହିମା କେତେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯିବ, ଯେପରି ଗାଢ଼ ଲାଲ ଲାଲାରେ ଜିହ୍ବାର ତୁଳ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଯାଏ; ବସୁକି ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ମହିମାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅତି ଉତ୍ତେଜିତ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଭାବରେ ଅପାର ରବେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ପଥରର ବର୍ଷାରେ ଉଠିବା, ପଡ଼ିବା, ଏବଂ ନଦୀରେ ଅସ୍ତ୍ର ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେବା, ତାଳ ଫୁଲ ତଳି ଯୁଦ୍ଧର ରବରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଉଥିଲା। ଆକାଶରେ ଫଳ, ତୀର ଓ ଅଗ୍ନି ତିନ୍ଦୁର ଭଳି ଦୂର ଦୂରେ ବାଣର ନଦୀରେ ଆସି ପଡ଼ୁଥିଲା। ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମୁଣ୍ଡ, ପାଦ ଓ ଚକ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଚଳିଥିବା ତରଙ୍ଗରେ, ସମୁଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର ଦଳରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧର ଦ୍ୱାରରେ, ଘନ ଅସ୍ତ୍ର ଧୂଳିର ମେଘ ବାୟୁରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ସଦା ଶୂରମାନଙ୍କର ଦେହକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ ଅପାର ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲା। ଶୂରମାନେ ଶୂରତାର ମାଧୁର୍ୟରେ ଏକ ଅଂଶ ଦୀପ୍ତି ହରାଇ, ଅସ୍ତ୍ରର ଘାତରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଗଲେ। ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତି କ୍ଷୀଣ, ଅଗ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗିଗଲା, ଦୀପ୍ତି କ୍ଷୟ ହୋଇ, ସେନାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଦୀପ୍ତି ହରାଇଗଲେ। ଏପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଚିନ୍ତା କରି, ସେନାପତିମାନେ ଏକାଉଁ ଦୂତକୁ ପଠାଇ, 'ଯୁଦ୍ଧ ଅବସାନ ହେଉ' ବୋଲି ଏକାଉଁକୁ ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇଲେ। ଏହା ପରେ, କ୍ଷୀଣତାରେ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣ ଦୁର୍ବଳ ଭାବରେ ଉପଯୋଗ କରି, ସମସ୍ତେ ସେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ସମ୍ମତ ହେଲେ। ତାପରେ, ସେନାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ଓ ବଡ଼ ରଥ ତଳେ, ଏକ ଦୃଢ଼ ଯୋଦ୍ଧା ଏକା ଭଳି ଅଚଳ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଏକ ବସ୍ତ୍ର ଉଡ଼େଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିଲା, ଆକାଶରେ ଦୀର୍ଘ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି, 'ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ ହେଉ' ବୋଲି ସଂକେତ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ, ଢ଼ୋଲ ନିରବ ହୋଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଚାରିପାଖରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ମହାପ୍ରଳୟ ପରେ ପଦ୍ମପୋଖରୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।